Өктичи язғучи хав чүн: «күздики су вә бипаян асман» (1)

Хитайдики тонулған өктичи язғучи хав чүн йеқинда вейбо тор бетидики сәһиписидә хитайниң иҗтимаий, сиясий вәзийитидики чоңқур һаңлар тәнқид қилинған бир парчә мақалисини елан қилған.
Мухбиримиз ирадә
2012-08-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Зәһәр падишаһи ху яң билән хитай президенти ху җинтав.
Зәһәр падишаһи ху яң билән хитай президенти ху җинтав.
Boxun

Хав чүнниң тәхәллуси мо руң шөсүн болуп, у өзиниң хитайдики иҗтимаий мәсилиләр, чириклик, һөкүмәт вә сода, тиҗарәт арисидики сирлиқ мунасивәтләр, заманиви турмушниң хитай җәмийитидә пәйда қилған һаңларға мунасивәтлик темиларда язған «чеңду, бу кечә мени аварә қилма», «чүшидә өлүш» дегәндәк әсәрлири билән тонулған. Униң хитайдики вейбо тор бетидә 1 милйондин ошуқ әгәшкүчиси бар.

Униң йеқинда вейбо тор бетидә елан қилинғандин кейин әтиси тор сақчилири тәрипидин өчүрүветилгән мақалиси әслидә униң хоңкоң университетида бәргән нутқи болуп, бу мақалә чәтәлләрдики тор бәтләрдиму күчлүк инкас қозғимақта.

Хав чүнниң «күздики су вә бипаян асман» намлиқ мақалиси мундақ дәп башланған:
Хитайда яшашниң мундақ очуқ бир артуқчилиқи бар. Хитайда нәзәрийә билән әмәлийәтни пәрқләндүрүш интайин оңай. Нәзәрийидә бизниң һәқ-һоқуқимиз бар. Әмма әмәлийәттә улар мәвҗут әмәс. Нәзәрийидә бизниң киримимиз һәр күни ешип бериватиду. Әмма әмәлийәттә талаға чиқсиңиз, азрақ гөш елишқа чиқиш қилалмайсиз. Нәзәрийидә биз бир қанчә тағни өрүвәттуқ, әмма әмәлийәттә биз чоңқур һаңларға чүшүп кетип баримиз. Нәзәрийидә сиз дөләтниң хоҗайини, әмма әмәлийәттә сиз кишәнләнгән.

Дәрслик китабларда бир җәмийәт идарә қилғучилар вә қилинғучилардин ибарәт икки қатламға бөлиниду. Һазир хитайниң әһвалиға қарайдиған болсақ, хитайда омумий сани 50 милйондин ашидиған кичик-чоң әмәлдарлар болса, бу дөләтниң идарә қилғучилиридур. Уларниң хизмити дунядики әң яхши мааш алидиған хизмәт. Бир наһийиниң башлиқи он милйон йүән йиғалайду. Бир өлкә башлиқи нәччә йүз милйон йүән йиғалайду. Униңдинму юқири башлиқларниң йиғивалған мал-дунясиниң һәдди-һесаби йоқ.

Заманиви җуңго дегән ғәлитә бир дуня. Һәр күни я йиғлашни, я күлүшни билмәй қалидиған трагедийә вә әҗәблинәрлик ишлар йүз берип туриду. Кан гүмүрүлүш вәқәлири, бөрикидә таш пәйда болған бовақлар, пойиз вәқәлири, йемәклик бихәтәрлики мәсилиси, мәҗбурий вә зораванлиқ васитилири билән чеқиветилгән өйләр, парихорлуқ делолири йүз бериду. Хитайда виҗдан мәһбуслири «мөкүшмәк ойнаветип» яки болмиса «қайнақсуни қизиқ ичиветип» өлүп қалиду. Шуниси ениқки, кейинки йилларда юқиридәк ишлар түгәп қалмайду, әксичә техиму көпийип кетиду. Пүтүн буларниң бирла сәвәби бар-у болсиму, һәммигә қадир, бәңваш, контролсиз һөкүмәт.

Язғучи хав чүн мақалисиниң давамида хитай пуқралиридики иҗтимаий кесәлликләргә диагноз қоюп чиққан болуп, у хитай пуқралири үстидә мундақ мулаһизә йүргүзгән:
Мән һәр қетим хоңкоңға кәлгәндә, сиясий журналларни сетивелип, чәтәлләрдики мутәхәссисләрниң хитайға қандақ баһа бериватқанлиқини, уларниң хитайниң кәлгүсини қандақ пәрәз қилидиғанлиқини көрүп бақимән. Бу җәрянда шуни байқидимки, хитай вәзийитини көзәткүчиләр вә кәлгүсини пәрәз қилғучилар бу йәрдә интайин муһим нуқтини-йәни узун йиллардин бери диктатор реҗим астида яшап кәткән вә хитайниң маарип системиси астида меңиси ююлуп башқичә адәмләргә өзгирип кәткән хитай пуқралирини нәзәрдин сақит қилип қойидикән. Бу башқичә кишиләр пәқәтла хитайниң нөвәттики әһвалиға тәсир көрситипла қалмастин, бәлки кәлгүсигиму тәсир көрситиду. Улар хитай җәмийитини явуз, зомигәр, наһайитиму хәтәрлик бир җайға һәм шуниң билән бирликтә бу җәмийәтни дөтләштүрүп, һөкүмәтниң һазирқи системисини өзгәртиш қәдимини техиму астилаштурмақта.

Биринчи хил иҗтимаий кесәллик-уюшуп, һечнемини сәзмәс бопқелиш. Диктатор реҗимләрдә пуқраларниң нурғун һоқуқ-имтиязлири аллиқачан тартивелинған. Ешип қалғанлири болса бизни идарә қиливатқанлар тәрипидин бизгә худди зор бир иззәт-икрам, мукапат бериватқандәк тәқдим қилинған. Бу дөләттә бир вәқә йүз бәрсә, һечким униңға қаршилиқ қилалмайду, қаршилиқ билдүрүп намайиш қилалмайду. Шуңа һәммә киши ахири берип тәқдиргә тән бериду. Заманниң өтүши билән бу кишиләр ахири берип, өзиниң тәқдириниң немә болғанлиқи, әслидә немә болуши керәклики һәққидә ойлашмайдиған болуп қалиду. Бири униң тамиқини болувалса, у ач олтуриду. Бири йүзигә бир шапилақ қойса, у аста кетип қалиду. Өйини өрүвәтсә қарап туриду. Аяллирини мәҗбурий елип кәтсә, балилирини мәҗбурий чүшүрүвәтсә, йиғлапла қалиду. Андин бу адаләтсизликләрни «шор пешанилик» дәп қарайду. Әгәр буни саңа қилған бир лүкчәк болса, сән униңдин өзүңни әп қачисән. Әгәр у бирла лүкчәк болмай, лүкчәкләр билән толған пүтүн бир система болсичу? у чағда я қачалмайсән, я дава қилалмайсән. У һалда сениң шу системини өзгәртиштин башқа чиқиш йолуң йоқ.

Бир кишиниң сәзмәс болувелиши көпинчә һалларда башқиларниң азаб чекишини кәлтүрүп чиқириду. Әгәр башқиларға һесдашлиқ қилиш, өзини башқиларниң орниға қоюшни өлчигили болсиди, биз хитай пуқралириниң бу номуриниң қанчилик начарлиқини азаб ичидә көргән болаттуқ. Бу 2 яшлиқ йө йөни машина бесивәткәндә йенидин өтүп кәткән 18 кишиниң қарапму қоймиғанлиқидәк шу вәқәдин көрүвалғили болиду....

Бундақ кишиләр ахири берип барлиқ яхшилиқлардин нәпрәт қилидиған, ичи өчмәнлик билән толған, кичиккинә иш үчүн васитә таллимай туруп өч алидиған кишиләргә айлиниду. Техиму ечинишлиқи бундақ кишиләр көпинчә һалларда өзидинму бичарә, тәләйсиз вә аҗиз кишиләрдин өч алиду.

Иккинчи хил иҗтимаий кесәллик болса реаллиқни қобул қилишта қийнилиш. Узун йил саватсиз қелиш вә меңә ююш адәмниң өгиниш иқтидарини төвәнливетиду. Кишиләр һәқиқәтни, реаллиқни қобул қилалмайдиған бопқалиду. Хитай чоң қуруқлуқида, һелиһәм нурғун кишиләр мав зедуңни «хәлқниң қутқузғучиси» дәп қарап, уни һелиһәм җуңхуа милләтлирини ниҗат юлтузи, у кишиләрни күлпәттин қутулдурди, дәп қарайду. Тйәнәнмен мәйданидики рәсимини вә өлүкини тавап қилиду. Кишиләр униң рәсимини тамлириға есивалиду. Һазирғичә нурғун кишиләр мәдәнийәт инқилабини сеғиниду. У вақитта чириклик йоқ, һәммә киши бапбаравәр иди, дәп қарайду. Нурғун кишиләр «чоң ачарчилиқ» болғанлиқини инкар қилиду. Техи йеқинда тор бәтләрдә у йилларда йүз бәргән «чоң ачарчилиқ» йиллири тоғрисида муназирә қозғиливеди, «чоң ачарчилиқ» дегән аз бир қисим кишиләр һөкүмәткә һуҗум қилиш үчүн ойдуруп чиқарған, уни пәқәт кичикла бир районда йүз бәргән, азғинә бир вақит йүз бәргән кичик бир вәқә, дегүчиләр болди. Уларниң бәзилири техи буни испатлаш үчүн мундақ күлкилик соалларни қоюшти.

Ачлиқта өлүп кәткән милйонлиған кишини нәгә көмүп болди? бундақ чоң бир балайиапәт немишқа ахбаратларда елан қилинмиди? шунчә җиқ адәм өлүп түгигән болса, йәнә немидәп пиланлиқ туғутни йолға қойимиз? мениң юртумму шунчә кәмбәғәл, немишқа бир адәмниң өлгинини аңлимаймән? безиләр ачарчилиқта 30 милйон адәм йәни хитай пуқрасиниң 20 дә бири өлди, дәйду, бу мумкинму?

Бу йәрдә кишини техиму һаң-таң қалдуридиған бир соал бар? бири техи «әгәр йәйдиғанға ашлиқ тапалмиған болса, гөш йесә болмамти?» дәп соал қойған. Демәк, бу нуқтидин қариғанда, растчиллиқ, сәмимий болуш пәқәтла бир әхлақ мәсилиси әмәс, бәлки у бир иқтидар мәсилиси.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт