Яқуп қари: хитай әлчиханисидин өзимизни қачурмидуқ, мәқсәт - өз-ара чүшинишни илгири сүрүш

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2014-11-20
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сәуди әрәбистанида өткүзүлгән түркистан кечиликидин көрүнүш. 2012-Йили 4-сентәбир, җиддә.
Сәуди әрәбистанида өткүзүлгән түркистан кечиликидин көрүнүш. 2012-Йили 4-сентәбир, җиддә.
RFA/Omerjan

Сәуди әрәбистандики мәдинә хәлқаралиқ ислам университетида уйғур оқуғучиларниң сани көпәйгәндин кейин, оқуғучилар арисида хитай әлчиханиси билән қайси дәриҗидә мунасивәт қилиш һәққидә ихтилап келип чиққан.

Оқуғучилардин бириниң радиомизға хәт арқилиқ инкас қилишичә, көп сандики оқуғучилар қануний рәсмийәт йәни паспорт еһтияҗидин башқа ишларда әлчиханиға йеқин йолимаслиқ йолини тутқан болса, йәнә бир қисим оқуғучилар, хитай дөләт байримини тәбрикләшкә қатнишишқа қәдәр әлчихана билән йеқин өтүш йолини таллиған. Мухбиримизниң зияритини қобул қилған нөвәттики оқуғучилар рәиси яқуп қари өзи вә өзигә охшаш пикирдикиләрниң немә үчүн хитай әлчиханиси билән йеқин алақидә болуватқанлиқи һәққидә мәлумат бәрди.

Соал: бая, әлчиханидикиләр билән көрүшкән чеғимизда бизниң адәмлиримизгә йол қоюңлар, улар имамлиқ қилса яхши болиду, әндишә қилмаңлар дедим, дедиңиз; демәк, хитай әлчиханиси билән алақәңлар бар?
Җаваб: бар, чүнки қолимизда шуларниң паспорти бар, униң үстигә вәтәнгә берип хизмәт қилимиз дәватимиз, улардин қачсақ бизни хата чүшиниду, шуңа улар билән йеқинлишип өзимизниң көкси қарнимизниң кәңликини, юртимизға, хәлқимизгә хизмәт қилиш нийитимизни билдүрсәк, пайдилиқ дәп ойлидуқ. Дәсләптә тәрәддут қилған идуқ, устазлиримиздин сорисақ, бу илим-мәрипәт замани, қачмаңлар, сөзлишиңлар, уларни тәсирләндүрүңлар деди.

Соал: әлчихана билән араңлардики мунасивәт қандақ мунасивәт? қәрәллик көрүшәмсиләр яки җиддий иш чиққандиму?
Җаваб: бәзидә улар келиду, бәзидә биз баримиз....

Соал: қәрәллик мәлумат бериш мәсулийитиңлар йоқму?
Җаваб: яқай, бәзидә конилирини (әлчиләрниң) узитидиған, бәзидә йеңисини күтүвалидиған иш болидикән, бәзидә юрттин гуруппилар келидикән, мәсилән, үрүмчидин; шундақ чағларда келиңлар, дәрдиңлар болса дәңлар дәйду, яки башқиларға дәп қоюңлар дәйду, кона кәлгәнлири кәлмисиму мәйли, йеңилири кәлсун дәйду....

Соал: сизни оқуғучилар рәиси болғандикин, балиларни тәшкилләп әкәл демәмду?
Җаваб: яқ, ундақ демәйду, дәп қоюңлар дәйду.

Соал: сиз пәқәт әлчиханиниң гепини оқуғучиларға йәткүзүп қойисиз?
Җаваб: шундақ, бәзидә мән, бәзидә башқилар; бундақ қилғиним үчүн маңа консулхана бир тийин бәрмәйду яки мәктәптин бир немә бәрмәйду...
Соал: әлчихана билән мунасивәттә силәр бәкрәк тәшәббускарму яки әлчихана силәрниң арқиңларға кирип йепишип турған иш барму?
Җаваб: уларму йепишип туриду, бизму; аримизда нәпрәт йоқ....

Соал: һазир дуняда хитайниң уйғур сияситидә мәсилә бар, болупму диний сиясити хата дәйдиған қараш бар, хәлқара мутәхәссисләр, чәтәлдики уйғур диний затлар шундақ дейиклик; силәрниң әлчихана билән йеқин мунасивәттә болуп келишиңларниң өзи, силәрниң җуңгониң диний сияситидә мәсилә йоқ дәп қариғиниңларниң ипадисиму, әмәсму?
Җаваб: яқ, ундақ әмәс, оқуған адәмләрла әмәс, оқумиған қара түрк адәмләрму мәсилә барлиқини билиду, бизму сөзләшкәндә һиҗапланған бир киши хаталиқ өткүзгән болса, шу кишиниң өзи җазалиниши керәк, пүтүн һиҗапланған вә сақал қойғанлар җазаланмаслиқ керәк дәймиз, улар аңлап қойиду, бир немә демәйду. Йәни көңлимиздә рази әмәс, пәқәт мустәқбәлдә (кәлгүсидә) яхши болуп қалар, һазир хата чүшинип қеливатиду, кейин чүшәнгәндә яхши бола дегән үмидимиз бар шу.

Соал: өткән һәптә консулханидин кәлгәнләр билән көрүшүпсиләр, уларға әгәр аптомобил елип бәрсә, оқуғучилар билән әлчихана арисидики мунасивәтни техиму қоюқлаштурғини болидиғанлиқини ейтипсиләр, әлчиханидин аптомобил сориғиниңлар растму?
Җаваб: яқәй, у мундақла дәп қоюлған бир чақчақ гәп.

Соал: сизму билисиз, уйғурлар хитай әлчиханиси билән болған мунасивәткә сәзгүр муамилә қилиду, буни тоғра көрмәйдиғанлар силәрниң мәктәптики оқуғучиларниң ичидиму бар, сиз әлчихана билән болған мунасивитиңизни мундақ сәвәб билән мунасивәт қиливатимиз дәп өз еғизиңиз билән чүшәндүрүш беришни халамсиз?
Җаваб: әслидә чүшиниши керәк, чүшәнмисә нийитимизни аллаһ билиду....

Соал: әлчиханилар һәр йили өктәбирдә дөләт байримини тәбрикләп паалийәт өткүзиду, шу паалийәтләргиму қатнаштиңларму?
Җаваб: қатнаштуқ, қатнишиду...

Соал: һәр йил қатнаштиңларму, арилапму?
Җаваб: һәр йили әмәс, мән өзүм бир қетим қатнашқиним есимдә, қатнашқач паспорт ишлирини пүттүридиғанларму бар.

Соал: қатнашқанда мәлум бир рәсмийитиңларни беҗириш үчүн қатнишамсиләр яки байрамни тәбрикләш, байрамниң һаяҗинини ортақлишиш үчүн қатнишамсиләр?
Җаваб: ундақ болмас әпәндим! ислам университетида оқуватимиз, ғәйрий диндикиләрниң байримини тәбрикләш динимизда чәклиниду.

Соал: бая аримизда нәпрәт йоқ дегән гәпниму қилдиңиз, шуңа сораватимиз, бири сорап қалса, немә дәп чүшәнчә берисиз?
Җаваб: йүрәктикини аллаһ билиду, һәммә гәпни дегини болмайду....

Соал: хитай дөләт байриминиң қандақ бир сәзгүр икәнликини сизму билисиз, һеч болмиди дегәндә, мушу күндә кәлмәсликкә, мушу бир паалийәткә қатнашмаслиққа амал йоқму?
Җаваб: амал болса шундақ қилидиған гәп, қолиңиздин кәлсә шундақ қилидиған гәп, қолиңиздин кәлмәйду.

Соал: әлчиханидин оқуғучиларға тәминат пули, турмуши пул дегәндәк ярдәм пул бериватқан әһвал барму?
Җаваб: бар. Еливатқанлар бар.

Әтики програмимизда, охшаш мәктәптики йәнә бир еқим- йәни хитай әлчиханиси билән йеқинлашмаслиқ, оттурида бәлгилик мусапә қоюш тәрәпдарлириниң пикирлирини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт