Yaqup qari: xitay elchixanisidin özimizni qachurmiduq, meqset - öz-ara chüshinishni ilgiri sürüsh

Muxbirimiz shöhret hoshur
2014-11-20
Élxet
Pikir
Share
Print
Se'udi erebistanida ötküzülgen türkistan kéchilikidin körünüsh. 2012-Yili 4-séntebir, jidde.
Se'udi erebistanida ötküzülgen türkistan kéchilikidin körünüsh. 2012-Yili 4-séntebir, jidde.
RFA/Omerjan

Se'udi erebistandiki medine xelq'araliq islam uniwérsitétida Uyghur oqughuchilarning sani köpeygendin kéyin, oqughuchilar arisida xitay elchixanisi bilen qaysi derijide munasiwet qilish heqqide ixtilap kélip chiqqan.

Oqughuchilardin birining radi'omizgha xet arqiliq inkas qilishiche, köp sandiki oqughuchilar qanuniy resmiyet yeni pasport éhtiyajidin bashqa ishlarda elchixanigha yéqin yolimasliq yolini tutqan bolsa, yene bir qisim oqughuchilar, xitay dölet bayrimini tebrikleshke qatnishishqa qeder elchixana bilen yéqin ötüsh yolini tallighan. Muxbirimizning ziyaritini qobul qilghan nöwettiki oqughuchilar re'isi yaqup qari özi we özige oxshash pikirdikilerning néme üchün xitay elchixanisi bilen yéqin alaqide boluwatqanliqi heqqide melumat berdi.

So'al: baya, elchixanidikiler bilen körüshken chéghimizda bizning ademlirimizge yol qoyunglar, ular imamliq qilsa yaxshi bolidu, endishe qilmanglar dédim, dédingiz؛ démek, xitay elchixanisi bilen alaqenglar bar?
Jawab: bar, chünki qolimizda shularning pasporti bar, uning üstige weten'ge bérip xizmet qilimiz dewatimiz, ulardin qachsaq bizni xata chüshinidu, shunga ular bilen yéqinliship özimizning köksi qarnimizning kenglikini, yurtimizgha, xelqimizge xizmet qilish niyitimizni bildürsek, paydiliq dep oyliduq. Deslepte tereddut qilghan iduq, ustazlirimizdin sorisaq, bu ilim-meripet zamani, qachmanglar, sözlishinglar, ularni tesirlendürünglar dédi.

So'al: elchixana bilen aranglardiki munasiwet qandaq munasiwet? qerellik körüshemsiler yaki jiddiy ish chiqqandimu?
Jawab: bezide ular kélidu, bezide biz barimiz....

So'al: qerellik melumat bérish mes'uliyitinglar yoqmu?
Jawab: yaqay, bezide konilirini (elchilerning) uzitidighan, bezide yéngisini kütüwalidighan ish bolidiken, bezide yurttin guruppilar kélidiken, mesilen, ürümchidin؛ shundaq chaghlarda kélinglar, derdinglar bolsa denglar deydu, yaki bashqilargha dep qoyunglar deydu, kona kelgenliri kelmisimu meyli, yéngiliri kelsun deydu....

So'al: sizni oqughuchilar re'isi bolghandikin, balilarni teshkillep ekel démemdu?
Jawab: yaq, undaq démeydu, dep qoyunglar deydu.

So'al: siz peqet elchixanining gépini oqughuchilargha yetküzüp qoyisiz?
Jawab: shundaq, bezide men, bezide bashqilar؛ bundaq qilghinim üchün manga konsulxana bir tiyin bermeydu yaki mekteptin bir néme bermeydu...
So'al: elchixana bilen munasiwette siler bekrek teshebbuskarmu yaki elchixana silerning arqinglargha kirip yépiship turghan ish barmu?
Jawab: ularmu yépiship turidu, bizmu؛ arimizda nepret yoq....

So'al: hazir dunyada xitayning Uyghur siyasitide mesile bar, bolupmu diniy siyasiti xata deydighan qarash bar, xelq'ara mutexessisler, chet'eldiki Uyghur diniy zatlar shundaq déyiklik؛ silerning elchixana bilen yéqin munasiwette bolup kélishinglarning özi, silerning junggoning diniy siyasitide mesile yoq dep qarighininglarning ipadisimu, emesmu?
Jawab: yaq, undaq emes, oqughan ademlerla emes, oqumighan qara türk ademlermu mesile barliqini bilidu, bizmu sözleshkende hijaplan'ghan bir kishi xataliq ötküzgen bolsa, shu kishining özi jazalinishi kérek, pütün hijaplan'ghan we saqal qoyghanlar jazalanmasliq kérek deymiz, ular anglap qoyidu, bir néme démeydu. Yeni könglimizde razi emes, peqet musteqbelde (kelgüside) yaxshi bolup qalar, hazir xata chüshinip qéliwatidu, kéyin chüshen'gende yaxshi bola dégen ümidimiz bar shu.

So'al: ötken hepte konsulxanidin kelgenler bilen körüshüpsiler, ulargha eger aptomobil élip berse, oqughuchilar bilen elchixana arisidiki munasiwetni téximu qoyuqlashturghini bolidighanliqini éytipsiler, elchixanidin aptomobil sorighininglar rastmu?
Jawab: yaqey, u mundaqla dep qoyulghan bir chaqchaq gep.

So'al: sizmu bilisiz, Uyghurlar xitay elchixanisi bilen bolghan munasiwetke sezgür mu'amile qilidu, buni toghra körmeydighanlar silerning mekteptiki oqughuchilarning ichidimu bar, siz elchixana bilen bolghan munasiwitingizni mundaq seweb bilen munasiwet qiliwatimiz dep öz éghizingiz bilen chüshendürüsh bérishni xalamsiz?
Jawab: eslide chüshinishi kérek, chüshenmise niyitimizni allah bilidu....

So'al: elchixanilar her yili öktebirde dölet bayrimini tebriklep pa'aliyet ötküzidu, shu pa'aliyetlergimu qatnashtinglarmu?
Jawab: qatnashtuq, qatnishidu...

So'al: her yil qatnashtinglarmu, arilapmu?
Jawab: her yili emes, men özüm bir qétim qatnashqinim ésimde, qatnashqach pasport ishlirini püttüridighanlarmu bar.

So'al: qatnashqanda melum bir resmiyitinglarni béjirish üchün qatnishamsiler yaki bayramni tebriklesh, bayramning hayajinini ortaqlishish üchün qatnishamsiler?
Jawab: undaq bolmas ependim! islam uniwérsitétida oquwatimiz, gheyriy dindikilerning bayrimini tebriklesh dinimizda cheklinidu.

So'al: baya arimizda nepret yoq dégen gepnimu qildingiz, shunga sorawatimiz, biri sorap qalsa, néme dep chüshenche bérisiz?
Jawab: yürektikini allah bilidu, hemme gepni dégini bolmaydu....

So'al: xitay dölet bayrimining qandaq bir sezgür ikenlikini sizmu bilisiz, héch bolmidi dégende, mushu künde kelmeslikke, mushu bir pa'aliyetke qatnashmasliqqa amal yoqmu?
Jawab: amal bolsa shundaq qilidighan gep, qolingizdin kelse shundaq qilidighan gep, qolingizdin kelmeydu.

So'al: elchixanidin oqughuchilargha teminat puli, turmushi pul dégendek yardem pul bériwatqan ehwal barmu?
Jawab: bar. Éliwatqanlar bar.

Etiki programimizda, oxshash mekteptiki yene bir éqim- yeni xitay elchixanisi bilen yéqinlashmasliq, otturida belgilik musape qoyush terepdarlirining pikirlirini anglaysiler.

Toluq bet