Тәйвәнлик профессор лин җуңбин: ши җинпиң уйғур, тибәт мәсилисидә башқичә йол тутуши мумкин

Ихтиярий мухбиримиз азад қасим
2013-02-18
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай компартийиси мәркизи комитет сиясий бюросиниң ши җинпиң башчилиқидики 7 кишилик даимий әзаси. 2012-Йили 15-ноябир, бейҗиң.
Хитай компартийиси мәркизи комитет сиясий бюросиниң ши җинпиң башчилиқидики 7 кишилик даимий әзаси. 2012-Йили 15-ноябир, бейҗиң.
AFP

Ши җинпиң һакимийәт бешида турған кәлгүси он йил давамида йүз бериши мумкин болған өзгиришләр һәққидә тәһлил йүргүзгән лин җуңбин әпәнди ши җинпиң һакимийитиниң уйғур, тибәт мәсилисини һәл қилишта башқичә йол тутуши мумкинликини оттуриға қойди.

Мәркизи хәвәр агентлиқиниң билдүрүшичә, тәйвән дөләт мудапиә министирлиқиниң сабиқ муавин министири, дәнҗяң университети хәлқара мәсилиләр вә истратегийә тәтқиқат мәһкимисиниң профессори лин җуңбин әпәнди тәйвәндә нәшр қилинидиған «ички мәсилиләр» журнилиниң зияритини қобул қилғанда, ши җинпиң һакимийәт бешида турған мәзгилдә хитайда фалунгуң муритлирини бастурушни тохтитиш, ху явбаңниң намини әслигә кәлтүрүш, мав зедуңниң җәситини юртиға йөткиветиш, уйғур, тибәт қатарлиқ милләтләрниң өзлириниң миллий мәдәнийәт әнәнисигә варислиқ қилған асаста тәрәққий қилишиға йол қоюш қатарлиқ өзгиришләрниң йүз беридиғанлиқини билдүрди.

‏-Ху явбаң хитай чоң қуруқлуқидики хәлқ аммисиниң һөрмитигә сазавәр болған рәһбәрләрниң бири, әгәр ху явбаңниң намини әслигә кәлтүрүш оңушлуқ болса, арқидинла җав зияңниң нами әслигә кәлтүрүлиду һәмдә 1989-йилдики тйәнәнмин оқуғучилар вәқәси ақлиниду,‏ дәйду лин җуңбин әпәнди өз тәһлилидә.

Униң қаришичә, фалунгуң муритлирини бастурушни тохтитиш мәсилиси наһайити зор дәриҗидә хитайниң бурунқи рәһбири җяң земинға бағлиқ икән. Чүнки фалунгуң муритлирини бастуруш әйни вақиттики хитай рәһбири җяң земинниң буйруқи билән 1999-йили 2-айда башланған болуп, он нәччә йил давамида нәччә онмиңлиған фалунгуң муритлири түрмиләргә ташлинип һәр хил қийин-қистақлар билән өлтүрүлгән һәмдә аман қалғанлири чәт әлләргә қечип кетишкә мәҗбур болған иди.

-Ши җинпиң һакимийәт бешида турған мәзгилдә йүз бериши мумкин болған өзгиришләрниң бири, мав зедуңға қайта баһа бериш мәсилиси,‏ -дәйду лин җуңбин әпәнди, ‏-чүнки, әйни вақитта мав зедуң, шу дәврдә нәшр қилинған «люҗидән» намлиқ роман сәвәбидин ши җинпиңниң атиси ши җуңшүнни барлиқ вәзипилиридин қалдуруп түрмигә ташлиған һәмдә униң аилисини җуңнәнхәйдин қоғлап чиқарған иди. Бу вәқә шу чағдики гөдәк ши җинпиңниң қәлбидә еғир җараһәт пәйда қилған. Аңлашларға қариғанда, бир нәччә йил бурунқи компартийә сиясий бюросиниң бир қетимлиқ даимий комитет йиғинида ши җинпиң мав зедуңниң җәситини хатирә сарийидин юртиға йөткиветиш мәсилисини оттуриға қойған. Униң қаришичә, бу хатирә сарийи мав зедуңдин ибарәт бир кишигә әмәс, бәлки милйонлиған инқилаби қурбанларға тәәллуқ болуши лазим икән.

Лин җуңбин әпәнди өз тәһлилидә хитайдики милләтләр мәсилиси һәққидә тохтилип мундақ дәйду:
-Ши җинпиң һакимийәт бешида турған мәзгилдә һәл қилишқа тегишлик муһим мәсилиләрниң бири уйғур, тибәт милләтлири мәсилиси. Хитай һакимийитиниң миллий районларға қарита йүргүзгән қаттиқ бисим астида контрол қилиш сиясити үнүм бәргини йоқ. Бисим қанчә күчәйгәнсери бу милләтләрниң қаршилиқ һәрикәтлириму шунчә әвҗ иливатиду. Шуңлашқа ши җинпиң башқичә тәдбир қоллинип, бу милләтләрниң өзлириниң миллий мәдәнийәт әнәниси асасида тәрәққий қилишиға йол қоюши мумкин. Чүнки, хитай һакимийитигә нисбәтән ейтқанда уйғур, тибәт қатарлиқ миллий районлар «бәлгилик муддәттә партлайдиған бомба» болуп һесаблиниду. Бу мәсилиләр ши җинпиң һакимийәт бешида турған мәзгилдиму һәл қилинмай кетивәрсә, уйғур, тибәт қатарлиқ милләтләрниң қаршилиқ күрәшлири тәрәққий қилип кәлгүсидә хитай мәмликитиниң парчилинип кетишигә сәвәб болған асаслиқ амилларниң бири болуп қелиши мумкин.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт