Анализчилар: «хитайниң уйғур диярида әмәлдар алмаштуруши район вәзийитиниң юмшайдиғанлиқидин дерәк бәрмәйду»

Мухбиримиз меһрибан
2019-03-04
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитайниң җилин өлкиси чаңчүн шәһириниң сабиқ партком секретари ваң җүнҗең(солдин биринчи) шәһәр-базар лайиһиләш пилани көргәзмисидә. 2017-Йили 27-сентәбир, чаңчүн.
Хитайниң җилин өлкиси чаңчүн шәһириниң сабиқ партком секретари ваң җүнҗең(солдин биринчи) шәһәр-базар лайиһиләш пилани көргәзмисидә. 2017-Йили 27-сентәбир, чаңчүн.
ccnews.gov.cn

Йеқиндин буян хитайниң җилин өлкиси чаңчүн шәһириниң сабиқ партком секретари ваң җүнҗеңниң уйғур аптоном райониға йөткәп келиниши муназирә темиси болмақта. Бәзи көзәткүчиләр униң бу йил 2-айда туюқсиз уйғур аптоном районлуқ парткомниң даимий әзалиқиға йөткәп келинишигә гуманий қарашлирини ипадиләп, униң пат йеқинда уйғур аптоном районлуқ парткомниң секретари чен чүәнгониң орниға олтуруши мумкинликини илгири сүргән иди.

Лекин хитайниң һөкүмәт таратқулирида вә хоңкоңдики «җәнубий хитай әтигәнлик почтиси» қатарлиқ гезитләрниң 26-27‏-февралдики санида ваң җүнҗеңниң уйғур аптоном районлуқ сиясий-қанун комитетиниң секретари җу хәйлунниң вәзиписини өткүзүвалғанлиқи хәвәр қилинди. Хәвәрләрдин мәлум болушичә, ваң җүнҗең 25‏-феврал күни уйғур аптоном районидики сиясий-қанун комитетиниң омуми йиғиниға риясәтчилик қилған. Әсли бу вәзипини өтәватқан җу хәйлун болса бу йил 1‏-айда уйғур аптоном районлуқ хәлқ қурултийиниң муавин мудирлиқиға йөткәп кетилгән икән.

Мәлум болушичә, ваң җүнҗең 1963-йили шәндуңда туғулған болуп, 1981-йилдин 1985-йилғичә шәндуң университетида сотсиялизм нәзәрийәси кәспидә оқуған. 1985-Йилдин 1988-йилғичә хитай хәлқ университетида марксизм нәзәрийәси бойичә магистирлиқта оқуған. У бир мәзгил асасий қатламдики идариләрдә ишлигәндин кейин, 1993-йилдин таки 2012-йили 9-айға қәдәр болған аз кәм 20 йил җәрянида көп милләт арилишип олтурақлашқан йүннән өлкисидә өлкилик партком ишханисиниң муавин башлиқи, лиҗияң шәһириниң партком секретари болуп ишлигән. 2012-Йилдин 2016-йилға қәдәр хубей өлкисидә муавин өлкә башлиқи қатарлиқ вәзипиләрдә болған. 2016-Йили 1-айдин 2019-йили 2-айға қәдәр җилин өлкисиниң муавин өлкә башлиқи, чаңчүн шәһириниң партком секретари қатарлиқ вәзипиләрдә болған икән.

Чәтәлләрдики вәзийәт анализчилиридин «бейҗиң баһари» журнилиниң баш муһәррири, обзорчи ху пиң әпәндиниң қаришичә, «әмәлдар алмаштуруш арқилиқ өз һакимийитини қоғдап қелиш» хитайда давамлишип келиватқан әнәниләрниң бири икән. Шуңа хитай һөкүмити өзиниң уйғур райондики сияситини садиқлиқ билән иҗра қиливатқан, һәтта тәләптин ашуруп иҗра қиливатқан чен чүәнго, җу хәйлунгә охшаш әмәлдарларни вақти кәлгәндә йөткиветиш арқилиқ өз һакимийитигә келидиған бесимни азайтиши тамамән мумкин икән.

Әмма ху пиң әпәнди нөвәттә хитай һөкүмитиниң уйғур дияриға тәйинлигән партком секретари чен чүәнгониң йәнила өз вәзиписидә туруватқанлиқини, һәтта униң районда иҗра қиливатқан милйонлиған уйғурларни лагерларға қамаш қилмиши хәлқарада қаттиқ тәнқидкә учраватқан бир шараиттиму хитай һөкүмитиниң униңға қарита тәқдирләш позитсийәсидә болуватқанлиқини әскәртип өтти. У хитай һөкүмитиниң уйғур районидики 2-номурлуқ әмәлдари җу хәйлунниң орниға ваң җүнҗеңни тәйинлинишиниң һәргизму хитай һөкүмитиниң уйғур аптоном районидики сияситидә юмшаш болушидин дерәк бәрмәйдиғанлиқини тәкитлиди.

Хәвәрләрдә илгири сүрүлүшичә, җу хәйлун 2 милйондәк уйғур, қазақ вә башқа мусулман хәлқләрниң йиғивелиш лагерлириға қамилиши вә из-дерәксиз ғайиб болушида асаслиқ җавабкарларниң бири дәп қарилип кәлгән хитай әмәлдарлириниң бири икән. Йеқиндин буян муһаҗирәттики уйғурлар вә бир қисим тәшкилатлар америка һөкүмитидин лагерлар мәсилисигә мунасивәтлик хитай әмәлдарлири билән ширкәтлирини «йәр шари магнитеский қануни» бойичә җазалишини, уларға ембарго қоюшини тәләп қилип келиватқан иди. Америка дөләт мәҗлисиниң бир қисим әзалири 2018-йили президент трампқа хәт йезип, уйғур аптоном районидики чен чүәнго, җу хәйлун, ши дагаң вә шөһрәт закир қатарлиқ хитай әмәлдарлирини «магнетиский қануни» бойичә җазалашни тәләп қилған иди.

Америкидики уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси зубәйрә ханимниң қаришичә, хитай һөкүмитиниң җу хәйлунни сияси-қанун сепидин йирақлаштуруп, униң орниға ваң җүнҗеңни йөткәп келиши уни хәлқараниң көзидин йирақ тутушни мәқсәт қилған болуши мумкин икән.

«Җәнубий хитай әтигәнлик почтиси» гезитиниң хәвиридә дейилишичә, ваң җүнҗең 2019-йили 2-айда уйғур аптоном райониға йөткәп келинип, җу хәйлунниң орниға сиясий-қанун комитетиниң секретари вәзиписини өткүзүвалғандин кейин, 25-феврал күни ачқан тунҗи йиғинда «партийәниң сиясий-қанун сепидики мутләқ рәһбәрликигә капаләтлик қилиш, партийә мәркизи комитетиниң шинҗаңни башқуруш истратегийәсини қәтий иҗра қилиш» ни тәкитлигән икән.

Зубәйрә ханим хитай һөкүмитиниң йәрлик уйғурлар тәрипидин қанхор әмәлдар дәп тәриплинип келиватқан җу хәйлунниң орниға ваң җүнҗеңниң йөткәп келиниши сәвәблик уйғур районидики вәзийәтниң юмшимайдиғанлиқини билдүрди. У өзиниң бу һәқтә үмидвар қарашта әмәсликини ипадиләп, «хитай һөкүмити милләтләр сиясити сәвәблик хәлқарада вә дөләт ичидә бесимға дуч кәлгинидә даим әмәлдар алмаштуруш арқилиқ һакимийитини муқим тутуп турушқа вә хәлқниң көңлини елишқа уруниду,» деди.

У йәнә хитай коммунистлириниң уйғур диярини бесивалғандин буянқи тарихида гәрчә бирқанчә қетим әмәлдар алмаштуруш арқилиқ йәрлик милләтләрниң мәркизи һөкүмәткә болған наразилиқ кәйпиятини бесишқа урунған вә җавабкарлиқтин қачқан болсиму, әмма хитай даирилириниң уйғурларға қаратқан бастуруш сияситидә һечқандақ өзгириш болмиғанлиқини, һазирму хитайниң уйғур дияриға қаратқан қаттиқ қол сияситидә юмшашниң болуши яки мәлум бурулуш характерлик өзгиришләрниң болуши мумкин әмәсликини әскәртип өтти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт