Хитай корона вирусини америкаға дөңгәш сәпәрвәрлики қозғаватамду?

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-03-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Италийә ташқи ишлар министири луиги ди маио(солда) билән хитайниң италийәдики әлчиси ли җунхуа мухбирларни күтүвелиш йиғинида. 2020-Йили 13-март, рим.
Италийә ташқи ишлар министири луиги ди маио(солда) билән хитайниң италийәдики әлчиси ли җунхуа мухбирларни күтүвелиш йиғинида. 2020-Йили 13-март, рим.
AP

Иҗтимаий таратқуларда хитайниң корона вирусини америкаға дөңгәп «сән таз дегүчә, мән таз дәвалай» дәватқанлиқи аян болмақта.

Хитайниң тәшвиқат органлири тәрипидин уйғурчә ишләнгән корона вирусини америкаға дөңгәшкә аит қисқа син филимлири 24-марттин башлап иҗтимаий таратқуларда йәнә бир қетим кәң даиридә тарқилишқа башлиди. Хитай мәркизий радийо-телевизийә истансиси аз санлиқ милләтләр тиллиридики программа мәркизи тарқатқан бир филимда америка рәһбәрлири корона вируси сәвәблик әйибләнгән.

Мәзкур филимдики диққәт тартидиған үч нуқтиниң бири «америка рәһбәрлири аммидин юқум әһвалини йошурди» дегән ибаридур. Дуня җамаити хитайни «корона вирусиниң тарқилиш әһвалини дәсләптә йошурғанлиқи үчүн бу вирус дуняға еғир апәтләр елип кәлди» дәп әйибләватқан бир чағда хитайниң дәл қарши тәрәптин чиқип американи «юқум әһвалини йошурди» дәп қарилиши «сән таз дегүчә, мән таз дәвалай» дегәндәк күлкилик бир мәнзирә пәйда қилған.

Иккинчиси, бу филимда һечқандақ асас көрсәтмәстин «америка рәһбәрлири қолидики пайчәклирини алман-талман сетип чиқарди» дегән ибаридур. Американиң қайси юқири дәриҗилик әмәлдариниң қачан, қанчилик пайчекини немә үчүн сетип чиқарғанлиқи филимда тилға елинмиған.

Үчинчиси, «юқумға күчлүк тақабил турмай, башқиларға дөңгәп қоюшқа урунди» дегән ибаридур. Буниңға корона вирусини америка президенти трампниң «хитай вируси» дәп атишини мисал қилип көрсәткән.

Мәлум болғинидәк, корона вируси тарқалған дәсләпки мәзгилдә дуня җамаити бу вирусни «хитай вируси» яки «вухән вируси» дәп атиған. Хитайниң етиразлири сәвәблик бу вирусниң нами кейин «корона вируси» ға өзгәртилгән. Хитай дипломати җав лиҗйән йеқинда твиттерда «бу вирусни америка әскәрлири вухәнгә елип кәлгән болуши мумкин» дейиш арқилиқ вирусниң пәйда болуш орнини америкаға артишқа урунуп кишиләр арисида гуман вә талаш-тартиш қозғашқа башлиған. Шундақ бир мәзгилдә америка президенти трамп «хитай вируси» дегән аталғуни икки қетим қолланған.

Корона вируси сәвәбидин дуняниң һәрқайси җайлиридики зиянкәшликкә учриғучиларниң хитайдин мәсулийәтни үстигә елиш, төләм тәләп қилиш садалири барғансери күчийишкә башлиған бүгүнки күндә хитайниң иҗтимаий таратқуларда вирусниң мәнбәсини америкиға артишқа урунуш сәпәрвәрлики қозғиши һәқиқәтәнму диққәтни тартиду.

Пешқәдәм уйғур сиясий затлиридин әркин алптекин әпәнди бу һәқтә тохталғанда һазир бу вирус пәйда болған җай тоғрисидики талаш-тартишниң орниға униң алдини елиш тәдбирлиридә һәмкарлишиш зөрүрлүкини, хитайниң «корона вирусиниң тарқилишини тизгинлидуқ» дегән баянлириниң ялғанлиқини әскәртип өтүп, хитайниң җаза лагерлиридики уйғурларниң вәзийитини йошуруши түпәйли хәлқарада наразилиқлар пәйда болуватқанлиқини тилға алди.

Америка аләм қатниши идарисиниң хадими доктор әркин сидиқ әпәнди бу хусуста пикир баян қилғанда корона вирусиниң хитай билән болған һәмкарлиқ мәсилисидә дуняға күчлүк бир сигнал бәргәнликини, американиң бу вирус сәвәблик тартқан иқтисадий зиянни хитайға төлитишни ойлишиватқанлиқини тәкитлиди.

Уйғурлар арисидики иҗтимаий таратқуларда кәң тарқиливатқан хитайниң йәнә бир син филимида техиму илгирилигән һалда корона вирусини америкаға артиш хаһиши очуқ-ашкара илгири сүрүлгән.

Хитайниң хәлқни қаймуқтуруш күчигә игә сөз-ибариләр билән толған корона вирусини америкаға артишқа даир тәшвиқатни уйғур диярида күчәп тәрғиб қилипла қалмай уни муһаҗирәттики уйғурларниң иҗтимаий учур васитилиридиму кәң тарқитиши тасадипийлиқ болмиса керәк. Хитайниң бу арқилиқ уйғур дәвасиға, җаза лагерлири мәсилисигә җиддий көңүл бөлүватқан америкаға нисбәтән уйғурлардиму гуман, өчмәнлик пәйда қилишни күнтәртипкә еливатамду-йоқ? буниси бизгә намәлум. Әмма корона вирусини «хитай вируси» дәп аташ муһаҗирәттики уйғурлар арисида омумлашқан. Баварийә өлкисидә икки дуканға хоҗайин болуп тиҗарәт елип бериватқан османҗан әпәнди йеқинда дуканлирини тақап «хитай вируси сәвәблик 31-мартқичә мулазимәт қилалмаймиз» дегән вивискини дуканлириниң деризисигә чаплап қойған. У бу хусуста тохталғанда корона вирусиниң зор иқтисадий зиянларға сәвәб болғанлиқини әскәртти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт