Уйғурлар 'вагүнда учришар' му, түрмидиму ?

Русийә йимирилиш дәвригә киргәндә тунҗи булуп өзиниң мустәқиллиқини қолға кәлтүргән балтиқ буйидики 3 дөләт естонийә, азанийә, латвийә қатарлиқ доләтләрниң пуқралири мустәқиллиқиниң тәмини тетиғандин кейин өз һаятиниң өтмүшигә тәәллуқ аччиқ әслимиләрни әсләшкә башлап мустәқиллиқ билән мустәмликә турмушни селиштуруп өтмүшини әсләп турушатти.
Обзорчимиз сидиқ һаҗи рози
2009-05-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Коммунизм, сотсиялизм билән ниқабланған болшивеклар империйисиниң партийивилик, дөләтчилик намида миллий һөкүмранлиқни йолға қоюш асаритидә, балтиқ бойидики 3 дөләт пуқралири ишкитин чиққанда, мәһәллиләрдә бир - бири билән учришип қалғанда, өз ‏ - ара салам - саәттә болғанда "вагунда учришимиз" дейишәтти. Бу сөзниң мәниси немә дегәнлик иди?

Сталин аһалиләрни тарқақлаштуруш, 3 дөләткә русийилик көчмәнләрни көчүрүп келиш,милли мустәмликә һөкүмранлиқини мустәһкәмләш үчүн, 3 дөләт пуқралирини вагон - вагонға қачилап йирақ сибирийигә, ичкири русийигә, йирақ оттура асияға йөткәп кәткән. Бәзидә тонуш - билишләр, бәзидә дәсләптә айриветилгән бир аилә кишилири пойизниң вагунлирида учришип қалатти. Өз‏ - ара саламлишатти. Саламлишишниң бәлгиси һесабланған "вагунда учришимиз" дегән ибарә, 3 дөләт пуқралири оттурисида омумлишип, мустәмликә милләт турмушиниң мәнзирисини көрситип берәтти, чүшәндүрүп берәтти.

Уйғурлар "вагунда учришимиз" дегән ибарини өгәнгәнму? 2007‏ - йили 1 милйон 500 миң уйғур вәтинидин йөткәп кетилди. 2009‏ - Йили 5‏ - айниң 26‏ - күни қәшқәр хәвәрләр торида берилгән хәвәрдә көрситилишичә, қәшқәр вилайити әмгәк кучлирини сиртларға йөткәш хизмитидә, икки қолда чиң тутуш принсипида чиң туруп, әмәлийәттә уйғурни йоқитиш принсипида чиң туруп, 2009‏ - йилиниң дәсләпки мәзгилидә зор түркүмдә әмгәк күчини сиртларға йөткәп кәткән.

Қәшқәр һөкүмәт ахбарати 2009‏ - йилиниң 1‏ - пәслидә мәзкур вилайәт тәвәсидин 200 миң 4 йүз адәмниң сиртқа йөткәп чиқип кетилгәнликини хәвәр қилди. Бу уйғурлар өзлирини аҗиз чағлиған уйғурлар яки "вагунда учришимиз " дейәлмиди яки "ғанҗуғанда учришимиз" дейәлмиди. яки "түрмидә учришимиз " дейәлмиди.

200 Миң адәм ... Бир дөләт армийисини тәшкил қилидиған инсанларғу‏ - бу?! 200 миң адәм тәшкиллинип намайиш қилидиған болса, бу санға йеқинда қәшқәр кона шәһәрдин көчүрүветилгән 250 миң адәм қошулидиған болса җәми 450 миң адәм қатар тәшкиллинип намайиш қилидиған, пәқәт һаятлиқ һоқуқини тәләп қилидиғанла болса, ағдурулмайдиған падишаһлиқ, ағдурулмайдиған мустәбит һөкүмәт буламду?!

Азанийә, латвийә, естонийә хәлқлири бирлишип, қол тутушуп намайиш қилип 1991‏ - йили тунҗи булуп тарихта мунқәрз болған дөлитини әслигә кәлтүрүп йеңидин мустәқиллиқ җакарлиди. Немә дегән батур хәлқ‏ - һә?! тарихта "вагунда учришимиз" дегән ибарә уларға шуар болған иди. Бу шуар һәм уларға чақириқ болған иди. Мустәмликә турмушни әслитип туридиған мәнивий вә мадди пакит болған иди.

Қаидә шуки, һәр бир адәм өзини - өзи азад қилиду, андин милләт өзини азад қилалайду, андин һәр бир адәм бир - бирини азад қилиду. Бу қаидини толуқ чүшәнгән уйғурлар өз ‏ - ара "вагүнда учришимиз" дейишти. Мән дәймән, вагунда учришиштин аввал уйғурлар мәһәллә - мәһәллидә учрашса, һурра товлап учрашса, һәргиз вагунда учрашмайти дәп ойлаймән.
Толуқ бәт