Kim ot üstige yagh chéchiwatidu?

Prézidént obama 27 - küni notuq élan qilip, koriye yérim arili krizisini dewr qilghan halda xitayni tenqid qildi: " junggo körmeslikke séliwalmasliqi lazim... Tyen'en belgilik paraxotni chöktürüwétish weqesige shimaliy koriyining mes'ul bolushini étirap qilishi lazim... Özini tutuwélish bilen üzlüksiz otturigha chiqiwatqan awarichiliqni körmeslikke sélishni perqlendürüshi lazim" dep, körsetti.
Obzorchimiz sidiq haji rozi
2010-06-29
Élxet
Pikir
Share
Print

Xitayning bayanatchisi chin gang 29 -  küni bayanat élan qilip" koriye yérim arilining tinchliqi, muqimliqini qoghdashni chiqish qilip, her qaysi tereplerni ortaq tirishchanliq körsitishke chaqiriq qilip, éghir bésiq bolup, özimizni tutuwélip, jiddiy haletning örlep kétishidin saqlinish, bolupmu toqunush yüz bérishning aldini élish lazim" dep körsetti.

Chin gang ependiler 1950  -  yili koriye yérim arilida urush partlighan chaghda maw zédung xitayning tashqi ishlar ministirliqigha yézip bergen bayanatni hazirghiche tekrarlap keldi. Shimaliy koriye bilen birliship koriye yérim arilida arqa - arqidin weqe peyda qilip, bayanatini arqa - arqidin yadlap keldi.

Koriye weziyiti jiddiyleshti. Bu qétim déngiz yüzide jenubiy koriyining paraxotini chüktürüwetkendin kéyin, shimaliy koriyining dölet bashliqi jin jingri qorqup kétip, 5 - ayning 2 - küni aldirap -  ténep béyjingni ziyaret qilishqa kelgende, béyjingning chong - kichik bashliqlirining hemmisi dégüdek uning aldigha chiqip qarshi aldi.

Méning qarishimche, koriye yérim arilida weziyetni jiddiyleshtürüwetken terep shimaliy koriyining keynide turuwatqan junggo, weziyet peyda qilip, xelq'ara jem'iyetni sinap baqmaqchi buluwatqan junggo, koriye yérim arilida weziyet yaritip, junggoning ichki qismida milletchilik keypiyatini qozghitip, özining mustebit hökümranliqini uzartishqa urunuwatqan junggodur.

Xitay pulining kursini östürüsh toghrisida junggogha xelq'ara bésim peyda boldi. Yalghuz amérikidin aghrinishning héchqandaq zörüriyiti qalmidi. Tibet, "shinjang", teywen mesililiride amérika her giz junggogha yol qoymaydighanliqini bayanat qildi. Buning ichide teywen mesilisi qandaqtur junggoning ichki ishi, isyan kötürgen ölke mesilisi emes, belki teywenlik yerlik milletlerning ishi bolushi lazim idi, buninggha amérika jiddiy qarimisa bolamdu? tibet mesilisi silerge belgilik.

Shinjang" mesilisi, kechürüng chin gang ependi! ikkinchi dunya urushi mezgilide chong döletler otturisidiki diplomatik munasiwetler mesilisi idi. Mesilen, 1946 - yili 8 - ayning 22 - küni türkiye hökümiti amérika we en'gliye döletliri bilen meslihetleshkendin kéyin, sowét ittipaqigha nota tapshurup, qara déngiz rayonidiki döletlerning bughuzni qandaq bashqurush jehette siyaset tüzüsh hoquqining barliqini, biraq sowét ittipaqining mudapi'e jehettiki telipini qanduralmaydighanliqini bildürdi.

Yéqinda ashkarilan'ghan melumatlargha qarighanda, 1945 - yili 7 - ayning 17 -  künidin 8 - ayning 22 - künigiche amérika, en'gliye, sowétler ittipaqi 3 dölet rehberliri gérmaniyining potsidam shehiride yighin achti. Potsidam yighinida asasliq ghelibe qilghuchi dölet süpitide sowét ittipaqi yighin'gha qatnashqan rozwélit, chérchil qatarliqlargha türkiye, iran we junggoning gherbidiki rayonlarni sowétler terkibige qoshuwélish teklipini bergen. Chérchil bu teklipni hetta tekrarlashnimu ret qilghachqa, resmiy teklip layihisige aylandurulmighan iken ("türkiye hazirqi zaman tarixi" Uyghurche neshri 111 -  112 - betlerge qaralsun).

Xitay hökümiti, amérika hökümitining 3 mesile boyiche yol qoymasliq toghrisidiki bayanatigha we xelq pulining kursi toghrisidiki xelq'ara muhakimilerge ichide narazi bolup, taqabil turush üchün shimaliy koriyige yantayaq bolup yel bérip, koriye arilining weziyitini jiddiyleshtürüp, déngizda herbiy manéwir ötküzüp popoza qilip, ot üstige yagh chachmasliq toghrisida biljirlisa, kim ishinidu?


Toluq bet