Xitay mustemlikichilirining sekrattiki ghaljirliqi

Xitay mustemlikichilirining saxta qanun organliri Uyghur axbarat xadimi gheyret niyazgha mexpiy höküm élan qilghandin kéyin, yenemexpiy sot échip, diyarim tor bitining qurghuchisi dilshat perhatqa, selkin tor bitining qurghuchisi nur elige, shebnem tor bitining qurghuchisi nijat azadqa ayrim - ayrim muddetlik qamaq jazasi élan qildi.
Obzorchimiz sidiqhaji rozi
2010-07-30
Élxet
Pikir
Share
Print

"5 - Iyul ürümchi qirghinchiliqi" milliy étnik qirghinchiliq, bashqurush krizisi, exlaq krizisi, shench krizisi qatarliq ijtima'i we siyasi krizislargha pétip qélip sekratqa chüshken xitay mustemlikichilirining uyghürlargha qaratqan yene bir qétimliq qirghinchiliqi idi.

Shuningdin kéyin, xitay köchmenliri hakimiyiti qeshqer kona sheherni chéqip tüzleshni jiddiyleshtürdi. Ürümchi tashbulaq Uyghur mehellisini chéqip tüzliwetti. Özining emgiki bilen jan béqiwatqan 2mingdin artuq Uyghurni qaramay shehiridin qoghliwetti. Keynidinla ghulja shehirini chéqip tüzlesh buyruqini élan qildi. Peyzi'awat nahiyisini xitay ölkilirige adem yötkesh boyiche "ilghar nahiye" qilip bahalidi."Mubarek bolsun peyzi'awatliq!"

Yene: "milyard som pul ajritip 2015 - yilighiche yesli we bashlan'ghuch mekteplerde xitay tilida ders ötüshni omumlashturimiz " déyishti.

Iqtisadni tereqqi qildurush bayriqini kötürüp élip, mustemlike uyghüristanning bayliqini bulang - talang qilishni jiddiyleshtürüp, oxshashla waqitta mustemlike Uyghuristanda yer igiligen, su menbelirini igiligen, kan rayonliri, néfit we gaz élish rayonlirini igiligen xitay shirketlirige emgek kuchi yetküzüp bérish bahaniside xitay köchmenlirini mustemlike Uyghuristan'gha jiddiy köchürüshke bashlidi.

Alemge melum bolghan weziyet yaki sanga, yaki manga melum bolmighan weziyet, chong döletler ara herxil mezmunluq diplomatik munasiwetler,tesir da'ire ayriwélish mesilisi yaki asiyada milletler olturaqlashqan rayonlar yaki iqtisadi qimmiti bar rayonlar yene bir qétim chong döletler ara talash - tartish qilishning piltisige aylinip, weziyet xitay mustemlikichilirini qistap qoydimu - qandaq?

Xitay tilida "shinjang mesilisi" dégen mesilining otturigha chiqishi we yéqinda amérika dölet mejliside "5 - iyul qirghinchiliqi" din kéyinki "shinjang weziyiti" toghrisida échilghan yighin... Afghanistan tereptin wahan karidorigha yasiliwatqan tash yol... Xitayni aldiritip qoydimu, temtiritip qoydimu,"shinjang mesilisi" boyiche xitayni jiddiyleshtürüp qoydimu? undaq bolmighanda, xitay hökümranliri némishqa Uyghur ziyaliylirigha shu derijide éghir qol saldi?

1 - Mustemlike uyghüristanda iqtisadi bulang - talang qilishni jiddiyleshtürüsh 2 - herbiy we memuri, saqchi kuchidin paydilinip basturushni jiddiyleshtürüsh 3 - toshup kétish, yötkep kétish, néfit we tebi'iy gazni éqitip kétishni jiddiyleshturush, 4 - uyghürlarni

Yeslidin bashlap ana tilidin ayriwétishni jiddiyleshtürüsh 5 - ghüljigha tömür yol bérip boldi, qeshqerge tömür yol bérip boldi, xoten'giche tömür yol tartip, mustemlike Uyghuristan'gha herbiy qoshun yötkesh yollirini rawanlashturush, "uyghür emgek kuchliri"ni yötkep kétishni jiddiyleshtürüsh qatarliq weyran qilish xaraktérlik siyasetni yolgha qoyuwatqan xitay köchmenliri hakimiyitining Uyghurlargha qaldurup qoyghan eng axirqi hayatliq yoli néme?

Söz - metbu'at hoquqi bérildi dégen qanuning bar, lékin, Uyghurlar tor bitide téxi gep qilghini yo q, peqet, tor biti achqanliqi üchün yuqiriqidek höküm élan qilidighan bolsang, Uyghurlar eng axirqi qétim zadi néme ish qilishi kérek?!

Yuqiridiki ulinishtin bu progirammining tepsilatini anglighaysiler.
Toluq bet