Toqsunda qurulghan xitay zawuti zéhni ajizlarni qul ornida ishletti

Turpan wilayitining toqsun nahiyiside sichüenlik xitaylar teripidin qurulghan jya érsi qurulush matériyalliri ximiye sana'et zawuti eqli yétilmigen köchmenlerni xarlap ishletkenliki sewebidin taqiwétilgen. Xewerlerdin melum bolushiche, bu zawut sichüenning sergerdanlarni qutquzush ponkitidin élip kelgen kishilerni üch ‏- töt yildin béri insan qélipidin chiqqan wasitiler bilen xarlap, ishlitip kelgen iken.
Muxbirimiz gülchéhre
2010-12-14
Élxet
Pikir
Share
Print
En'gliye, b b s radi'o téléwiziyisining 14 - dékabir tarqatqan xewiri
En'gliye, b b s radi'o téléwiziyisining 14 - dékabir tarqatqan xewiri
www.bbc.co.uk

Bu weqe shenshidiki qara xumdan weqesidin kéyin, xitayda pash bolghan yene bir qétimliq méyiplerni qul qilish weqesi shundaqla yene bir insan heqliri setchiliki süpitide dunya metbu'atida ghulghula qozghidi.

En'gliye, b b s radi'o téléwiziyisining 14 - dékabir tarqatqan xewirige qarighanda, turpan wilayiti toqsun nahiyisining kümüsh yézisida eqli jehettin yétilmigen mejruhlarni qul qilghan bir ximiye sana'et zawuti pash bolghan. Köchmen xitaylar teripidin qurulghan bu zawuttiki 12 neper ishchi, sichüenning chüshen nahiyisidiki bir sergerdanlarni qutquzush ponkitidin élip kélin'gen eqli ajiz mejruhlar bolup, zawut igiliri ularni üch ‏- töt yildin béri xarlap qul qilip kelgen.

Bu zawutqa mejruhlarni ötküzüp bergen chüshendiki sergerdanlarni qutquzush ponkitining mes'uli zéng lingchu'en, xitayning hemme jaylirigha shundaq ishchilarni yötkep kelgen iken. Mezkur sergerdanlarni qutquzush ponkitida yene zéhni ajizlardin 11 i, yene bir qanche zéhni melum derijide binormal kishiler bar iken.

Bu mejruhlarni qul qilish weqesi, kümüshtiki bu zawut etrapida olturushluq kishiler teripidin pash qilin'ghan bolup, pash qilghuchilar, bu zawutning kéche ‏- kündüz ish toxtitip baqmighanliqini, emma zawut bashqurghuchilirining bu eqli ajiz ishchilarni qul ornida kéche ‏- kündüz ishlitip birer qétim ish heqqi bermeydighanliqini, da'im urup tillap, adem qélipidin chiqqan wasitiler bilen xarlap qul qilip kéliwatqanliqini melum qilghan. Toqsun da'iriliri hazir mezkur zawutni péchetlep, zawut we nahiyidiki munasiwetlik orunlarning qanuniy jawabkarliqini tekshürmekte iken.

Xitay axbarat torining -14 dékabir bu heqte tarqatqan xewiride körsitishiche, turpan wilayiti toqsun nahiye qanun organliri bügün bu heqte mexsus axbarat élan qilip,mezkur nahiyining kümüsh yézisida qurulghan ximiye sana'et zawutining eqli jehettin yétilmigen mejruhlarni qul qilip ishletkenlik weqesini tekshürüp éniqlighanliqi we nahiyidiki emgek mulazimet orunlirini tekshürüwatqanliqi, zawut igiliri li shinglin bilen oghli li chinglunglarning qolgha élin'ghanliqi heqqide mexsus bayanat bergen.

Xitay axbarat torining muxbiri, kishilerning inkasigha asasen toqsundiki mezkur ximiye sana'et zawutigha -10 dékabir yeni dunya insan heqliri küni bérip mexpiy tekshürüsh élip barghan, u zawut ichide maskimu taqimighan, pütün bedini hak bolup ketken bir qanche ishchilarning hak toshuwatqanliqini, bir qanche sa'et toxtimay ishlisimu, birersining ularni tamaqqa chaqirmighanliqini bayqighan. Muxbir zawutning igisi li shinglindin ishchilar néme üchün zeherlinishtin saqlinidighan kiyim yaki maska taqimaydu dep sorighanda, " bizning undaq eslihelirimiz toluq emes, maska tarqitip bersemmu ular taqimaydu " dep jawab bergen.

Shundaqla bu ishchilarni-2008 yili -9 ayda sichüendiki hökümet da'iriliri bilen tüzgen emgek toxtami boyiche ekelgenlikini, qanuniy resmiyetlirining toluqluqini éytqan. U yene ishchilarning her waq tamiqida gösh, sey bar, béziler yéngi kelgende birer nersinimu kötürelmeytti, yaxshi yégechke hazir yaxshi ishleydu" dégen. Emma, muxbir bu ishchilarning suyuq'ash ichiwatqanliqini, suyuq'ash bar korini ikki itning arilap ‏- arilap kélip yalap qoyuwatqanliqini körgen hem süretke tartiwalghan. Bu mejruh ishchilarning yatiqimu intayin weyran bolup, kichik bir éghiz öyge qoyulghan sim yaki yaghach kariwatqa kardon qeghezningla sélip qoyulghanliqini körgen.

Özining ashkarilan'ghanliqini sézip qalghan zawut igisi li, a'ilisi we eqli mejruh ishchilarni élip -12dékabir chingdugha qachqan, chingdu sheherlik jama'et xewpsizlik da'iriliri bilen toqsun da'iriliri masliship -13dékabir ularni tutup kelgen.

Biz bu weqe heqqide toqsun nahiyilik saqchi idarisi, toqsun nahiyilik hökümetke téléfon qilduq emma ular ziyaritimizni ret qildi.

Bu xil qul qilish weqesining xitayda tunji qétim pash bolushi emes. 2007 - Yili shenshining kan astida 1000 din artuq quramigha yetmigen balilar we mejruhlarning qul qilinish weqesi dunyani chöchütken idi.

Mezkur weqe qaytidin dunyaning diqqitini tartmaqta. Washin'gtondiki lawgey fondi jem'iyitidin en ju ependi mezkur xewerdin özining qattiq chüchügenlikini bildürdi. U mundaq dédi:

Bu weqe xitayda birinchi qétim pash bolushi emes, bu xil weqeler xitayda insan heqlirining dexli ‏- terüzgha uchrishining qanchilik éghirliqini, mejruhlarning heq ‏- hoquqlirining qandaq depsende boluwatqanliqini, xitay qanunining bu jehettiki yochuqlirini körsitipla qalmay, eng éghir teripi xitayda jem'iyet exlaqining, insaniy exlaqning qaysi derijide yirgen'güdek halette ikenlikini körsitip béridu. Bu weqede xitay hökümiti mes'uliyitidin qéchip qutulalmaydu. Chünki, sergerdanlarni qutquzush orni hökümetning xelq ishliri organliri teripidin tesis qilin'ghan, da'iriler bu weqeni ‏- zéhni ajizlarni qul qilip sétishni shexslerning qilmishigha artqan teqdirdimu, bashqurush jehettiki boshluqqa yenila hökümet jawabkar bolushi kérek".

Toluq bet