Rafto kishilik hoquq fondi xitay da'irlirini ghulja "5‏-Féwral weqesi" üstidin tekshürüsh élip bérishqa chaqirdi

Muxbirimiz erkin
2020-02-07
Élxet
Pikir
Share
Print

Norwégiyediki rafto kishilik hoquq fondi bayanat élan qilip, xitay da'irlirini buningdin 23 yil awwal yüz bergen ghulja "5‏-Féwral weqesi" ni basturushta mes'uliyiti bar emeldarlarni jawabkarliqqa tartishqa chaqirghan. Bayanatta, 1997‏-yili 5‏-féwral küni minglighan Uyghurning ghulja shehride namayish qilip, teng barawerlik, diniy, medeniyet we söz erkinliki, shundaqla irqiy kemsitishke xatime bérishni telep qilghanliqi tekitlen'gen. Bayanatta yene xitay da'irlirining namayishni qoralliq basturghanliqi tenqid qilinip: "Biz 1997‏-yili 5‏-féwral küni qirghinchiliqqa uchrighan qurbanlarni xatirileymiz. Bu Uyghur tarixining eng zulmetlik bir sehipisi. Halbuki, biz bu musibetlik xatire künidin paydilinip yéqinqi yillarda qolgha élin'ghan barliq Uyghurlarning sadasi bolimiz" déyilgen.

Ghulja "5‏-Féwral weqesi" Uyghurlarning hazirqi zaman tarixidiki muhim burulush nuqtilirining biridur. Mezkur weqede qanche Uyghurning ölgenliki, qanchisining qamaqqa höküm qilin'ghanliqi yaki iz-déreksiz ghayip bolghanliqi melum emes. Xitay hökümiti weqede 3 xitayning ölgenlikini ilgiri sürsimu, lékin héchqachan ölgen, qamaqqa élin'ghan yaki iz-déreksiz yoqalghan Uyghurlar heqqide uchur bérip baqmighan. Xelq'ara kechürüm teshkilatining 1999‏-yili 4‏-ayda élan qilghan doklatida, xitay da'irilirining bu weqege chétishliq 200 din artuq Uyghurgha ölüm jazasigha höküm qilghanliqi tekitlen'gen. Kishilik hoquq pa'aliyetchilirining ilgiri sürüshiche, "5‏-Féwral weqesi" ge ghulja meshripining rehberlirining tutqun qilinishi seweb bolghan.

Amérikadiki "Uyghur kishilik hoquq qurulushi" ning xadimi zubeyre shemshidin 7‏-féwral "Xongkong erkin axbarat" torida élan qilghan bu heqtiki maqaliside, ghulja yashlirining abduxélilni qoyup bérishni we asasi qanunluq heq-hoquqlirini telep qilip élip barghan namayishi qanliq basturulghanliqini bildürgen. Rafto kishilik hoquq fondi 5‏-féwral élan qilghan bayanatida, ghulja weqesige chétilip hazirghiche qamaqta yétiwatqan barliq tutqunlarning derhal qoyup bérilishi, xitay da'irlirining bu weqe üstidin tekshürüsh élip bérip, namayishchilarni basturushta mes'uliyiti bar emeldarlarni jawabkarliqqa tartishni telep qilghan.

Toluq bet