Хитай даирилири керийә наһийәсидики қәдимий юрт‏-дәря бойи йезисидики уйғурларни көчүрүшкә башлиған

Мухбиримиз әркин
2018-09-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Хитай даирилири хотәнниң керийә наһийәсидики қәдимий юрт‏-дәря бойи йезисини көчүрүшкә башлиған.

Хитай һөкүмәт таратқулири 1980‏-йиллири тәклимакан қумлуқидин иптидаий инсанларниң байқалғанлиқи һәққидә хәвәр тарқитип, әсирләрдин бери керийәниң 270 километир шималидики бу йезида яшап келиватқан уйғурларни «иптидаий инсанлар» дәп хата учур тарқатқан. Шуниңдин бери мәзкур йеза саяһәтчиләр вә тәтқиқатчиларниң қизиқиш нуқтисиға айлинип қалған иди.

Шинхуа агентлиқиниң 12‏-авғуст хәвәр қилишичә, нөвәттә мәзкур йезидики аһалиләр башқа җайға мәҗбурий көчүрүлүш тәқдиригә дуч кәлгән. Хәвәрдә, йеза аһалисиниң керийә наһийәсигә 90 километир келидиған бир җайға көчүрүлидиғанлиқи қәйт қилинған болсиму, лекин бу җайниң исми, конкрет қәйәргә тоғра келидиғанлиқи, уларниң йеңи маканда қандақ тирикчилик қилидиғанлиқи тилға елинмиған. Чарвичилиқ дәря бойи хәлқиниң асаслиқ тирикчилик шәкли иди.

Хәвәрдә баян қилинишичә, хитай һөкүмитиниң көчүрүш пилани «муһитни қоғдаш, чарвичиларни олтурақлаштуруп, намратлиқтин қутқузуш» намида елип берилмақта икән.

Хитай һөкүмитиниң пилани б д т ниң алақидар органлири вә кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң тәнқидигә учрап кәлгән. Улар чарвичиларни көчүрүп, мәҗбурий олтурақлаштуруш уларниң тирикчилик шәклини өзгәртип, техиму намратлишишини кәлтүрүп чиқиридиғанлиқини агаһландуруп кәлгән иди.

Хитай һөкүмитиниң «дәря бойи» дики аһалиләрни көчүрүши униң 3 милйондәк уйғурни йиғивелиш вә «қайта тәрбийәләш лагерлири» ға қамап, уларни өзиниң ана тили, мәдәнийити, диний етиқадидин ваз кечишкә мәҗбурлаватқан бир мәзгилдә елип берилған.

Шинхуа агентлиқиниң хәвиридә баян қилинишичә, көчүрүш пилани бу йил 8‏-айда башланған болуп, тунҗи түркүмдә 286 түтүн, 1321 нопуслуқ мәзкур йезидики 102 аилә көчүрүлүп болунған. Хитайниң пилани қалған аһалиләрни 2020‏-йилғичә пүтүнләй көчүрүп болушкән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт