Xitay da'iriliri kériye nahiyesidiki qedimiy yurt‏-derya boyi yézisidiki Uyghurlarni köchürüshke bashlighan

Muxbirimiz erkin
2018-09-14
Élxet
Pikir
Share
Print

Xitay da'iriliri xotenning kériye nahiyesidiki qedimiy yurt‏-derya boyi yézisini köchürüshke bashlighan.

Xitay hökümet taratquliri 1980‏-yilliri teklimakan qumluqidin iptida'iy insanlarning bayqalghanliqi heqqide xewer tarqitip, esirlerdin béri kériyening 270 kilométir shimalidiki bu yézida yashap kéliwatqan Uyghurlarni "Iptida'iy insanlar" dep xata uchur tarqatqan. Shuningdin béri mezkur yéza sayahetchiler we tetqiqatchilarning qiziqish nuqtisigha aylinip qalghan idi.

Shinxu'a agéntliqining 12‏-awghust xewer qilishiche, nöwette mezkur yézidiki ahaliler bashqa jaygha mejburiy köchürülüsh teqdirige duch kelgen. Xewerde, yéza ahalisining kériye nahiyesige 90 kilométir kélidighan bir jaygha köchürülidighanliqi qeyt qilin'ghan bolsimu, lékin bu jayning ismi, konkrét qeyerge toghra kélidighanliqi, ularning yéngi makanda qandaq tirikchilik qilidighanliqi tilgha élinmighan. Charwichiliq derya boyi xelqining asasliq tirikchilik shekli idi.

Xewerde bayan qilinishiche, xitay hökümitining köchürüsh pilani "Muhitni qoghdash, charwichilarni olturaqlashturup, namratliqtin qutquzush" namida élip bérilmaqta iken.

Xitay hökümitining pilani b d t ning alaqidar organliri we kishilik hoquq teshkilatlirining tenqidige uchrap kelgen. Ular charwichilarni köchürüp, mejburiy olturaqlashturush ularning tirikchilik sheklini özgertip, téximu namratlishishini keltürüp chiqiridighanliqini agahlandurup kelgen idi.

Xitay hökümitining "Derya boyi" diki ahalilerni köchürüshi uning 3 milyondek Uyghurni yighiwélish we "Qayta terbiyelesh lagérliri" gha qamap, ularni özining ana tili, medeniyiti, diniy étiqadidin waz kéchishke mejburlawatqan bir mezgilde élip bérilghan.

Shinxu'a agéntliqining xewiride bayan qilinishiche, köchürüsh pilani bu yil 8‏-ayda bashlan'ghan bolup, tunji türkümde 286 tütün, 1321 nopusluq mezkur yézidiki 102 a'ile köchürülüp bolun'ghan. Xitayning pilani qalghan ahalilerni 2020‏-yilghiche pütünley köchürüp bolushken.

Toluq bet