Xitay hökümiti "Aq tashliq kitab" élan qilip, özining lagérlar siyasitini aqlidi

Muxbirimiz erkin
2019-08-16
Élxet
Pikir
Share
Print

Xitay hökümiti 16‏-awghust küni "Aq tashliq kitab" élan qilip, özining 2 milyondek Uyghur, qazaq we bashqa musulmanlarni lagérlargha qamash siyasitini térrorluq we esebiylikke qarshi turushning "Ünümlük usuli we charisi" dep aqlighan. Bu xitay hökümitining mushu yil ichide Uyghurlar heqqide 3‏-qétim aq tashliq kitab élan qilishidur.

Xitay hökümiti téxi yéqindila "Shinjanggha da'ir bir qanche tarixi mesile" namliq aq tashliq kitab élan qilip, Uyghurlarning musulmanliqi we türkiy xelq ikenlikige so'al qoyghan idi. Xitay dölet kabinéti axbarat ishxanisining jüme küni élan qilin'ghan "Shinjangdiki kespiy téxnika ma'aripi terbiyilesh xizmiti" namliq aq tashliq kitabida "Kespiy téxnika terbiyilesh merkezliri" namidiki bu lagérlarning "Kespiy terbiyilesh xizmitini qanat yaydurush arqiliq térrorluq, esebiylikning bix tartip yamrash muhiti we shara'itini yoqitip, térrorluq heriketler köp yüz bérishtek weziyetni ünümlük chekligenliki", "Térrorluqqa qarshi turup, esebiylikni tügitish kürishining basquch xaraktérlik muhim ghelibisige érishkenliki" tekitlen'gen. Lékin aq tashliq kitabta bu herikette Uyghur xelqining qanchilik bedellerni töligenliki, qanchilik kishining lagérlarda yétiwatqanliqi we qanche kishining qoyup bérilgenliki tilgha élinmighan.

Amérika tashqi ishlar ministirliqining ilgiri sürüshiche, nöwette 800 mingdin 2 milyon'ghiche Uyghur xitay hökümiti "Kespiy terbiyilesh merkezliri" dep teriplewatqan yighiwélish lagérlirida tutup turulmaqta iken. Amérika tashqi ishlar ministirliqining emeldarliri ilgiri bu lagérlarning térrorluq bilen héchqandaq alaqisi yoqluqi, uning Uyghur milliy kimlikige qaritilghanliqini ilgiri sürgen idi.

Aq tashliq kitabta yene xitay hökümiti "Diniy ashqun küchlerning étiqadchi ammini qutritip, dölet til-yéziqini öginishige tosqunluq qilishi, zamaniwi ilimni chetke qéqishi, 'sheri'et we a'ile qanunliri' ni burmilap hem toqup chiqirip, buni özlirining heriket mizani qilishi, döletning asasi qanuni we qanunlirigha qarshi turup, teqdirchilikni terghib qilishi, étiqadchi ammini qaymuqturup, ularning kespi maharet öginip ishqa orunlishishi, iqtisadi ehwalini özgertishi we öz iqtidarini tereqqiy qildurushigha tosqunluq qilishi" arqisida ulargha qarita "Terbiye élip bérish" ning zörür mesilisige aylan'ghanliqi tekitlen'gen.

Xitay hökümitining mezkur aq tashliq kitabi bezi nopuzluq xelq'ara taratqular lagérdiki tutqunlarning toqumichiliq we we kiyim-kéchek zawutlirida mejburiy emgekke séliniwatqanliqini ashkarilawatqan bir mezgilde élan qilindi. Yéqinda amérikadiki bezi shirketler lagérdiki tutqunlarni emgekke séliwatqan bu karxana, zawutlar bilen bolghan mal zakaz qilish toxtamlirini bikar qilghan idi.

Toluq bet