Лагердин чиққан уйғурларни күтүватқан қараңғу кәлгүси диққәт қозғимақта

Мухбиримиз әзиз
2019-11-06
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Лагерлар мәсилиси һәққидики хәвәрләр барғансери көп кишиләргә мәлум болуватқанда бир қисим «тәләйлик» ләрниң хитайчә тил өткили вә «ши җинпиң идийәсини өгиниш» имтиһанлиридин өтүп, аилисигә қайтиватқанлиқи мәлум болушқа башлиди. Әмма бу хил инсанларниң тәқдири һәмдә кәлгүсиниң қандақ болуши бир қатар йеңи соалларни оттуриға ташлимақта.

Тонулған тор язғучиси рус инграм «дипломат» журнилида елан қилған бу һәқтики мәхсус мақалисидә лагердин чиққан вә чиқмиған уйғурларниң қабаһәтлик кәлгүси һәққидә мулаһизә йүргүзиду. Униң сабиқ уйғур достлиридин бири лагердин чиққандин кейинки сүритини өзиниң үндидар бетидә елан қилған. Аптор униң күлүмсирәп турған һалити роһий җәһәттин йәнҗилип кәткән һәмдә қерилиқ йәткән қияпитини йошуруп қалалмиғанлиқини байқиған. Арқидин униң дости аниси билән чүшкән сүрәтни чиқарған. Саватсиз, шундақла бешидики ромални һечқачан елип бақмиған бу уйғур момай әмдиликтә қирқим чач қойған, ялаңваш һәмдә қисқа йопка кийгән һалда униң көз алдида намаян болған. Йәттә йиллиқ қамаққа һөкүм қилинған йәнә бир уйғур дости өзиниң муддәттин балдур қоюп берилгәнликини хушаллиқ билән изһар қилған. Әмма сүрәттин униң аз дегәндиму 20 килограм оруқлап кәткәнлики мана мән дәпла чиқип турған.

Апторни илгири үндидар һесабидин юювәткән кона достлири һазир уни қайтидин қошувалған һәмдә «ни хав» дегән шәкилдә салам йоллиған. Әмма уларниң һечқайсиси «әссаламуәләйкум әләйкум» яки «салам» дегәндәк сөзләрни ишләтмигән. Йәнә келип бу кишиләр «вәтәнпәрвәрлик» идийәси билән суғурулған қисқа филимларни, нахшиларни, компартийәниң шоарлирини үндидар бәтлиригә «төкмә» қилип чиқиридиған болған. Аптор бу әһвалға қарап «ши җинпиң дәври һәқиқәтән йеңичә қияпәттә йетип кәлмәктә» дәп көрситиду.

Мақалида ейтилишичә, һазир йеңиваштин қизиқ нуқтиға айлиниватқан үндидар әйни вақитта миңлиған уйғурниң лагерға беришиға биваситә сәвәб болған. Уйғурларға кәң көләмдә паспорт тарқитилған 2015-йили уйғурлар сәуди әрәбистанға вә мисирға дин оқушқа көпләп маңған. Бу уйғурларниң һәммисила аилисидикиләр билән алақилишишкә қулай болуши үчүн телефонлиридики үндидар һесабини биллә елип маңған. Бу болса әмәлийәттә хитай һөкүмитиниң уларни толуқ көзитип турушидики муһим васитә болған. Чүнки үндидар арқилиқ йолланған барлиқ параңлар, сүрәтләр яки башқа мәлуматлар удуллуқ «сүзгүч» тин өтүп маңған.

Аптор мушу әһвалларни омумлаштуруп «һелиһәм үч милйон киши ашу лагерларда йетиватиду. Лагердин чиққанларниң һали бу болса ашу чиқмиған кишиләрни қандақ кәлгүси күтүватиду?» дәп соал қойиду.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт