Сабиқ сақчиларниң баянлиридики уйғурлар дуч келиватқан зулумлар

Мухбиримиз әзиз
2020-05-13
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Хитай һөкүмитиниң йиллардин буян уйғур дияридики «сақчи дөлити» механизми арқилиқ уйғурларни бастуруп келиватқанлиқи һәққидә көплигән учурлар мәлум болған болсиму, шу системиниң ички қисмидин елинған учурлар йоқниң орнида иди. «Зимистан» журнили йеқинда бир мәзгил уйғур диярида мунтизим сақчи болуп ишлигән бирнәччә хитай сақчиниң ағзидин бу һәқтики бәзи тәпсилатларни игилигән.

Чаң шин имзасидики бу мақалида ейтилишичә, бу хитай сақчилири ташқи дуняға мәлум болған «хәлққә қулайлиқ сақчи понкити» һәққидики учурларни толуқ дәлиллигән. Шундақла бәлгилимә бойичә сақчиларниң вәқә чиққан җайға бир минут ичидә йиғилип болуши лазимлиқини, ундақ қилалмиғанларға қаттиқ җаза берилидиғанлиқини билдүргән.

Бу сақчилардин бириниң ейтишичә, үрүмчи шәһириниң өзидила 100 миңдин артуқ сақчи болуп, пүткүл уйғур диярида җамаәт хәвпсизлики саһәсигә тохтимастин сақчи қобул қилиш давам қилмақта икән. 90 Пирсәнттин артуқ уйғур буниңдики «сиясий өткәл» дин өтәлмигәчкә сақчилар қошуниниң мутләқ көп қисим әзалири хитай өлкилиридин кәлгәнләрни асас қилидикән. У бу һәқтә сөз қилип: «биз һәрқандақ уйғурни һәрқандақ вақитта тохтитип тәкшүрәләймиз. Бир қетим бир уйғурни бир күнниң ичидә 34 қетим тәкшүргәнмиз,» дегән. Бу җәрянда телефонидин «сәзгүр» учурлар байқалған уйғурларни улар тездин «тәрбийәләш лагери» ға йоллап беридикән.

Сақчиларниң йәнә бири лагерлар һәққидә тохтилип, лагерларниң көпинчисиниң толиму хилвәт җайларға селинғанлиқини, йәрлик болмиған кишиләрниң уни издәпму тапалмайдиғанлиқини, чүнки лагерларға бурулидиған йол еғизлирини сақчиларниң бақидиғанлиқини, уқушмастин бу йолға кирип қалған машиниларниң тездин қайтишқа буйрулидиғанлиқини ейтип бәргән. Шуниңдәк «хизмәткә маңған сақчиларму бу лагерларға үч тәкшүрүш нуқтисидин өтүп кирәләйду. Тәкшүрүштә аяқларғичә салимиз,» дегән. Шуниңдәк бундақ қаттиқ тәкшүрүш мәвҗут болған лагерлардин һечқандақ мәһбусниң қечип кетиш имканийитигә игә әмәсликини ишарә қилған.

Йәнә бир хитай сақчи 2018-йилидин буян лагерда ишлигән болуп, тутқунларниң мав зедоң идийәси вә ши җинпиңниң сиясий идийәлирини өгинидиғанлиқини, лагердин чиққанда уларниң пүтүнләй башқичә инсанларға айлинип қалидиғанлиқини, уларниң һечнәрсини пәрқ етәлмәйдиған гомуш инсанлар болушиға қаримай уларниң уруқ-туғқанлириниңму уларға четилип қелиштин қорқуп өзлирини елип қачидиғанлиқини сөзләп бәргән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт