Тимотий грос: уйғур өйлириниң вәйран қилиниши бир түрлүк мәдәнийәт қирғинчилиқи

Мухбиримиз җүмә
2020-07-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Индиана штатиға қайлашқан рос-холман санаәт институти хитай тәтқиқати профессори тимотий грос елан қилған йеңи тәтқиқатта көрситилишичә, хитай һөкүмити уйғур елидә давам қиливатқан әнәниви уйғур өйлирини вәйран қилиш сиясити бир түрлүк мәдәнийәт қирғинчилиқ категорийәсигә ятидикән.

Грос «ирқ вә милләтшунаслиқ тәтқиқати» илмий журнилида елан қилинған мақалидә баян қилинишичә, хитай компартийәси тилдин тартип динғичә болған уйғур мәдәнийитиниң барлиқ ипадилирини йоқатмақта икән. Нөвәттә, милйонлиған уйғур лагерларға тутуп кетилгән вә дәһшәтлик өзгиришләрни баштин кәчүрмәктә икән.

Хитай компартийәси пиланлиған әнәниви уйғур өйлирини вәйран қилиш пилани уйғур туралғусиниң мәркизи һесаблинидиған супаға мәркәзләшкән. Тимотий гросниң баян қилишичә, супа уйғур аилилири меһманлар билән биллә олтуруп тамақ йәйдиған, исим қоюш, хәтнә қилиш, никаһ оқуш қатарлиқ диний мурасимлар өткүзүлидиған муһим җай һесаблинидикән.

Униң қаришичә, супаниң вәйран қилиниши «муқәддәслик билән купурлуқ оттурисидики пәрқниң қалаймиқанлишиши» ни кәлтүрүп чиқиридикән. Өйниң ички қурулмиси вә аилә турмуши супаға бирләштүрүлгән. Өз нөвитидә, уйғур өйлири йәрлик мәсчитләрниң әтрапиға топлинидиған болуп, шу сәвәбтин хитай һөкүмити уйғур мәдәнийитиниң мәркизи шәһири қәшқәр қәдимий шәһири вәйран қилған.

Грос мақалисидә, супани мәркәз қилип җайлаштурулған уйғур туралғу орунлаштурушлириниң қандақ қилип системилиқ чеқиветилгәнликини хатирилигән.

У йәнә, супа йоқалса меһрабларниң әлвәттә йоқилидиғанлиқини, буниңға қаршилиқ көрсәтмәкчи болған уйғурларниң «ашқун» дәп қарилип өзгәртиш лагериға сүргүн қилинғанлиқини, IKEA услубидики үстәл вә орундуқларниң әнәниви өй җаһазлириниң орнини алғанлиқини баян қилиду.

У ахирида, әнәниви уйғур туралғулириниң вәйран қилинишиниң мәдәнийәт қирғинчилиқиға өтидиған негизлик йол икәнликини көрсәткән.

Толуқ бәт