«Көк тәңриниң балилири» намлиқ китабта қәдимки уйғур тарихиму баян қилинған

Мухбиримиз әркин тарим
2017-04-23
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Истанбул университети тарих факултети оқутқучиси тонулған тарихчи профессор доктор әхмәт ташағил язған«көк тәңриниң балилири» намлиқ китаб нәшрдин чиқти. Истанбул билги күлтүр-сәнәт нәшрияти тәрипидин нәшр қилинған китаб 368 бәттин тәркиб тапқан болуп, мәзкур китабта түркий хәлқләрниң ислам диниға кириштин бурунқи тарихи баян қилинған. Мәзкур китаб, ислам диниға кириштин бурунқи түрк қовмлириниң тарихи, һонларниң дуняси, һонлар дәвридики хәлқләр, һун дәвридики орта асия яйлақлиридики қовмлар, һунлардин кейинки оттура асия, көк түркләр, көк түркләр вә қәдимки түркләрдики дөләт түзүми, уйғурлар, қирғизлар, кимәкләр, түргәшләр, оғузлар, қарлуқлар, шәрқий явропадики түрк дөләт вә қовмлири қатарлиқ темиларни өз ичигә алған.«Көк тәңриниң балилири» намлиқ китабниң қәдимки уйғурлар қисмида, қәдимдин дөләт қурғичә болған дәврдики уйғурлар, уйғурларниң мустәқиллиққа еришиши вә уйғур дөлитиниң күчлиниши, уйғурларниң рәқиб милләтләрдин күчлүк болушидики сәвәбләр, моюнчур хақан, бөгү хақанниң мани динини қобул қилиши, уйғур дөлитиниң йимирилиши, гәнсу уйғурлири, бешбалиқ уйғурлири, уйғур дәвриниң омумий алаһидилики, уйғур мәдәнийити вә уйғур әдәбияти, уйғур бинакарлиқи, уйғурларда қанун вә иқтисад қатарлиқ мәзмунлар баян қилинған.Түркләр ислам диниға кириштин бурунқи түрк тарихи тоғрисида түркийәдә мәрһум профессор доктор баһаәттин өгәл, профессор доктор өзқан изги, профессор доктор решит раһмәти арат қатарлиқ тонулған тарихчилар көп санда китаб йезип қалдурған болуп, профессор доктор ахмәт ташағил әпәндиниң бу китаби, бурунқиларға қариғанда өзигә хас алаһидиликкә игә бир әсәр икән. Доктор әркин әкрәм әпәнди алди билән түркийәдики қәдимки түрк тарихи тәтқиқатиниң омумий әһвалиниң бәзи дөләтләрдики билән селиштурғанда аҗиз икәнликини баян қилди.

Қәдимки түрк тарихи вә уйғур тарихи қәдимки хитай мәнбәлиридә хатириләнгән болуп, түркийә җумһурийити дөлити 1923-йили қурулғандин бери қәдимки тарих тәтқиқатиға алаһидә әһмийәт бәргән, 1960-йиллардин кейин көп санда оқуғучини тәйвәнгә әвәтип қәдимки хитай тилини өгәткән. Әхмәт ташағил әпәндиму 1985-йили тәйвәнгә берип қәдимки хитай тили өгәнгән. Доктор әркин әкрәм әпәнди«көк тәңриниң балилири» намлиқ китабниң хитай мәнбәлирини асас қилип йезилғанлиқини баян қилди. Доктор әркин әкрәм профессор доктор әхмәт ташағил язған«көк тәңриниң балилири» намлиқ китабниң униң бурун язған 3 китабини бир китаб қилип нәшр қилдурған әсәр икәнликини тәкитлиди шундақла бу китабта уйғурларға 30 бәт айрилғанлиқини, буниң йетәрлик әмәсликини илгири сүрди. Түркийәниң измир шәһиридики әгә университети түрк дуняси тәтқиқати институти оқутқучиси алимҗан инайәт әпәнди түркийәдә уйғурларниң исламдин бурунқи тарихи тоғрисидики тәтқиқатниң кәмчил икәнликини, бу җәһәттин елип ейтқанда әхмәт ташағил муәллим язған китабниң бу бошлуқни толдурушта пайдилиқ болидиғанлиқини баян қилди.

Түркийәдә түркләр мусулман болуштин бурунқи түрк тарихи тәтқиқ қиливатқан мәзкур китабниң аптори тонулған тарихчи әхмәт ташағил әпәнди 1964-йили дуняға кәлгән. 1981-Йилидин 1985-йилиғичә истанбул университети тарих кәспидә оқуған. 1985-Йилидин 1987-йилиғичә тәйвәндә хитай тили өгәнгән. 1987-Йилидин тартип истанбул мимар синан университети тарих факултетида оқутқучилиқ қилмақта. У, сибирийәдики түркий аптоном районлар, оттура асия түркий җумһурийәтлири, моңғулийә вә уйғур диярлириға берип тәкшүрүш елип барған. Униң түркийәдә вә чәтәлдә болуп 5 китаб, 200 әтрапида мақалиси елан қилинған.

Толуқ бәт