Тарих-бүгүн

Абдулла розибақийефниң қәйт қилишичә, 1922-йили, пәрғанә вадиси, йәттису вә башқа җайлардики қәшқәрийә вә җуңғарийәдин көчүп чиқип йәрлишип қалған уйғур аһалисиниң сани 800 миң иди.

1949-Йили вә 2020-йилиниң йеңи йили уйғурларға немиләрни ата қилди?

Нурмуһәммәд садиқоф: «хитай компартийәси уйғурлар диярини игиләп, өз һакимийитини тиклигән 1949-йили узутуп, 1950-йили күтүвелиш уйғурлар үчүн дәрт-әләмниң башлиниши болди.»

Мунир йерзин: әхмәтҗан қасими әлихан төридин кейин һөкүмәт вә хәлқниң алий рәһбири иди

Әхмәтҗан қасими әлихан төрә совет иттипақиға елип кетилгәндин кейин һөкүмәт вә инқилабниң рәһбиригә айланған.

Мунир йерзин: 1945-1947-йиллири үрүмчидә хитайлар сепил ичигә бекинип яшайтти

Мунир йерзин әпәндиниң ейтишичә, әйни вақитта үрүмчидә уйғурлар нопус җәһәттә әң көп болуп, аһалиниң 75% ни тәшкил қилатти.

Мунир йерзин: миллий армийә үрүмчигә һуҗум қилса, үрүмчини азад қилалайтти

Миллий армийә қошунлири 13-сентәбир күни манас дәрясиниң ғәрбий қирғиқиға йетип келип давамлиқ шәрққә йүрүш қилип, үрүмчини азад қилишқа тәйярланди.

Шәрқий түркистан миллий армийәсиниң ахирқи офитсериниң кәчмишлири (2)

Абдуллаҗан әпәндиниң ейтишичә, улар 1945-йили 9-айларда ғулҗа запас 4-пиядиләр полкиға тәқсим қилинған вә кейин азад нишанлиқ 2-полкта турған.

Шәрқий түркистан миллий армийәсиниң ахирқи офитсериниң кәчмишлири (1)

1933-Йили қурулған шәрқий түркистан ислам җумһурийитигә 86 йил, 1944-йили қурулған шәрқий түркистан җумһурийитигә 75 йил тошти.

Шәрқий түркистан җумһурийити миллий армийәси ейтқан маршлар

Буниңдин 75 йил илгирики қурулған шәрқий түркистан җумһурийити дөләт герби, мукәммәл қанун-түзүмлири, дөләт аппаратлири, дөләт сиясити, шуниңдәк мунтизим заманиви армийәсигә игә дуняниң илғар мустәқил җумһурийәтлириниң бири сүпитидә қәд көтүргәниди.

Абдурешит сәлимоф: һаят мусапәмдики әң бәхтлик күнләр шәрқий түркистан җумһурийити дәвридә өткән (2)

Сабиқ шәрқий түркистан армийәси офитсери абдурешит сәлимофниң һаят хатириси: миллий армийә офитсеридин мусапирлиқ сәпиригичә

Абдурешит сәлимоф: һаят мусапәмдики әң бәхтлик күнләр шәрқий түркистан җумһурийити дәвридә өткән (1)

Сабиқ шәрқий түркистан армийәси офитсери абдурешит сәлимофниң һаят хатириси: инқилаб қойниға қошулуш

Шәрқий түркистан яки уйғуристандин «шинҗаң уйғур аптоном райониға»

Сәйпидин әзизниң өз әслимисидә қәйт қилишичә, 1952-йили, ваң җин униңға мав зедуңниң униң миллий аптономийә тоғрисида конкрет пикир қоюшини тәләп қилғанлиқини йәткүзгән.

«51 Чиләр» ниң уйғуристан җумһурийити қуруш тәлипиниң арқисидики сәйпидин әзиз лайиһәсиниң бәрбат болуши

1944-1949-Йиллиридики шәрқий түркистан миллий азадлиқ инқилабиға қатнашқан ғулҗидики «51 зиялий» ниң 1951-йили, 4-март күни ачқан уйғуристан җумһурийити қуруш мәсилиси һәққидики йиғининиң арқа көрүнүши тасадипий әмәс иди.

«51 Чиләр» ниң уйғуристан җумһурийити қуруш тәлипиниң бәрбат болуши (1)

Бу йил 1-өктәбир хитай хәлқ җумһурийитиниң қурулғанлиқиға, шуниңдәк хитай һөкүмитиниң шинҗаңни тинчлиқ билән азад қилдуқ дәп җакарлиғанлиқиға 70 йил тошқан күндур.

Сәйпидин әзизниң оқурмәнләргә йәтмигән «өмүр дастани» ниң 3-томидики учурлар (6)

1950-Йили 17-феврал күни мав зедоң вә җу енләй бейҗиңға қайтиш алдида сталин улар үчүн бәргән узитиш зияпитигә сәйпидин әзизму қатнашти.

Әхмәтҗан қасими қатарлиқларниң «айропилан қазаси сири» ниң 70-йиллиқи

Әхмәтҗан қасими қатарлиқ шәрқий түркистан җумһурийити вә шәрқий түркистан миллий азадлиқ инқилабиниң сиясий-һәрбий рәһбәрлириниң өлүмигә бу йил 27-авғуст күни 70 йил тошти.

Сәйпидин әзизниң оқурмәнләргә йәтмигән «өмүр дастани» ниң 3-томидики учурлар (5)

Мав зедоң сталинниң шинҗаң, йәни уйғур дияри биләнму айрим келишим түзүш тәлипигә бинаән, сәйпидин әзиз башчилиқидики бир шинҗаң вәкилләр өмикини тәшкилләп, москваға елип кәлгәниди.

Сәйпидин әзизниң оқурмәнләргә йәтмигән «өмүр дастани» ниң 3-томидики учурлар (4)

Сталин вә мавниң көләңгиси астидики сәйпидин әзизниң москва сәпири

Сәйпидин әзизниң оқурмәнләргә йәтмигән «өмүр дастани» ниң 3-томидики учурлар (3)

Уйғурларниң «иттипақдаш җумһурийәт» чүшиниң бәрбат болуши

Сәйпидин әзизниң оқурмәнләргә йәтмигән «өмүр дастани» ниң 3-томидики учурлар (2)

Җу енләй сәйпидин әзизигә уйғур дияридики һөкүмәтниң намини «шинҗаң өлкилик хәлқ һөкүмити» дәп аташни ейтқан.

Оқурмәнләргә йәтмигән «өмүр дастани» ниң 3-томидики учурлар (1)

«Өмүр дастани» ниң 3-томи униң 1949-йилидин 1980-йилларғичә болған арилиқтики һаят мусаписи вә шу вақитларда уйғур диярида йүз бәргән сиясий, миллий, иҗтимаий-иқтисадий вә башқа бир қатар әһваллар һәм күрәшләргә беғишланған.

Илшат һәсән; хитайниң мәқсити әхмәтҗан қасими қатарлиқ миллий қәһриманлиримизниң образини хунүкләштүрүш

Йеқинда хитайниң бази һөкүмәт мәтбуатилири шәрқий түркистан миллий азадлиқ инқилабиниң асаслиқ рәһбәрлиридин бири әхмәтҗан қасимини мәхсус хатириләп мақалә елан қилди.

Айшәмхан-шәрқий түркистан миллий азадлиқ инқилабиниң намсиз қәһримани (5)

1945-Йили, 9-айниң ахирқи күнлири, шәрқий түркистан миллий армийәсиниң аз сандики қисимлири ақсу йеңи шәһәр сепилини қоршап һуҗум қилишни давамлаштурди.

Айшәмхан - шәрқий түркистан миллий азадлиқ инқилабиниң намсиз қәһримани (3)

Айшәмханниң хәлқ билән болған мунасивәтлириму алаһидә яхши болуп, уларниң һөрмитигә еришип, миллий армийиниң образини тикләштиму рол ойниған иди.

Айшәмхан - шәрқий түркистан миллий азадлиқ инқилабиниң намсиз қәһримани (2)

Шәрқий түркистан җумһурийити һөкүмити айшәмханниң көрсәткән пидакарлиқи үчүн уни «пидаий» күмүш медали билән тәқдирләйду.

Айшәмхан-шәрқий түркистан миллий азадлиқ инқилабиниң намсиз қәһримани ( 1)

Шәрқий түркистан җумһурийити миллий армийәсиниң җәнубқа әвәткән қошуниниң җәңчиси шәпқәт һәмшириси айшәмхан намсиз қәһриманларниң бири.

Тарихий шаһит: хәлқ әхмәтҗан қасими қатарлиқлар өлүмидин қаттиқ азабланди, лекин қозғалмиди

Исталин хитай компартийәсиниң хитай хәлқ җумһурийитини тез қуруши, йәни кечиктүрмәй, 1949-йилиниң 10-айлирида елан қилишини тәвсийә қилди.

Әкбәрҗан бавудон: «дадам абдурешит имин әхмәтҗан қасими билән биргә паҗиәгә учриған иди» (2)

1949-Йили, 8-айда әхмәтҗан қасими қатарлиқлар билән қаза қилғанларниң ичидә уйғур зиялийси вә әдиб иабдурешит иминму бар иди.

Толуқ бәт