Абдуррешит җелил қарлуқ: «хитай әлчиханиси уруқ-туғқанлиримниң учурини беришкә вәдә қилған болсиму, әмма һазирғичә җаваб йоқ!»

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2019-12-20
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийә һаҗи байрам университети профессори абдурешит җелил қарлуқ әпәнди, «түрк оҗақлири» тәшкилатиниң рәиси, профессор мәмәт өз әпәнди билән мухбирларни күтүвелиш йиғинида. 2019-Йили декабир. Түркийә.
Түркийә һаҗи байрам университети профессори абдурешит җелил қарлуқ әпәнди, «түрк оҗақлири» тәшкилатиниң рәиси, профессор мәмәт өз әпәнди билән мухбирларни күтүвелиш йиғинида. 2019-Йили декабир. Түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Түркийә әнқәрәдики һаҗи байрам университети профессори абдурешит җелил қарлуқ әпәндиниң иҗтимаий таратқулар арқилиқ 80 яштики аниси, бир қорсақтин чиққан 5 қериндиши вә 24 әтрапида җийәнидин һеч қандақ хәвәр алалмиғанлиқи тоғрисида синалғу көрүнүши ишләп тарқатқан. Мәзкур синалғу көрүнүшини қисқа вақит ичидә көп санда киши һәмбәһирләнгән. Буни көргән хитайниң әнқәрәдә турушлуқ әлчиханиси өзлиригә йеқин болған «улусал қанал» телевизийәси арқилиқ баянат елан қилди. Хитайниң сиясий ишларға мәсул дипломати чен вейхуа мухбирларға бәргән баянатида нуқилиқ һалда абдуррешит қарлуқниң елан қилғанлирини мисал қилип туруп, чәтәлдики уйғурларни ялғанчилиқ билән әйиблигән. Улар баянатида доктор абдуррешит җелил қарлуққа қисқа вақит ичидә бу һәқтә ярдәм қилидиғанлиқини дегән болсиму, лекин техиғичә җаваб бәрмигән.

Чен вәйхуа баянатида уйғурларниң ялған хәвәр тарқитиватқанлиқини илгири сүрүп мундақ дегән: «уйғурлар тоғрилиқ нурғун ялған хәвәр тарқилип йүрүпту. Мән бир хитай дипломат болуш сүпитим билән буларниң ялған икәнликини десәм, бәлким маңа бәк аз киши ишиниду. Чүнки мушундақ бир кәйпият бар, ишәнмәслик бар.» 

Хитай дипломат бу һәқтә бир мисал беришни халайдиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «әнқәрәдики һаҗи байрам университетидә бир уйғур профессор бар икән. У тиветтердин биз бәш бала, анам вә қериндашлирим лагерда тән җазасиға учрапту дәп язди. Буни нурғун киши көрүпту. Мән бу йәрдә икки мәсилә үстидә тохталмақчимән. Биринчиси, биз хитай әлчиханиси хитай пуқралириниң яки бурун хитай пуқраси болуп һазир башқа дөләтләрниң пуқралиқиға өтүп кәткән кишиләрниң хитайдики уруқ-туғқанлириниң бешиға бир иш кәлгән болса, бизгә илтимас қилса биз қолимиздин келишичә бу мәсилини һәл қилишқа тиришимиз. Бу бизниң вәзипимиз. Лекин бу профессор бизниң әлчиханимизға кәлмиди. У дегән ишлар растму яки ялғанму? буниму билмәймән. Биз тиветтердә көрдуқ, униңға ярдәм қилишқа тиришимиз. Йәнә бирси абдурешит җелил қарлуқ 5 қериндшиниң сүритини көрсәтти. Түркийәдә хитай һөкүмити уйғурларниң нормидин артуқ пәрзәнт көрүшигә рухсәт қилмайду, аялларниң қурсиқидики балини мәҗбурий чүшүриветиду, дегән гәпләр бар. Әгәр ундақ болса, қандақму абдурешит қарлуқниң ака вә укиси болуп, 5 қериндиши болиду? булар уйғурларниң чәтәлдә ялған хәвәр тарқатқанлиқиниң испатидур.» 

Қиммәтлик радийо аңлиғучилар, хитай дипломатниң «улусал қанал» телевизийәси арқилиқ бәргән баянатидин кейин түркийәдики ахбарат васитилири аммивий тәшкилатлар, түрк аммиси вә түрк зиялилири абдурәшит җелил қарлуқни сәмимий кәйпиятта қоллиди. Өткән һәптә ахирида түркийәдә 100 йиллиқ тарихқа игә «түрк оҗақлири» тәшкилатиниң мәркизий бинасида мәхсус мухбирларни күтивелиш йиғини чақирип, абдуррәшит җелил қарлуқни қоллап-қувәтләйдиғанлиқини билдүрүш билән бирликтә хитай һөкүмитиниң уйғурларға елип бериватқан сияситини әйиблиди, түркийә һөкүмитини уйғурларға игә чиқишқа чақирди.

«Түрк оҗақлири» тәшкилатиниң рәиси, профессор мәмәт өз әпәнди мундақ деди: «бизниң бирдин-бир арзуйимиз шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримизниң миллий вә диний кимликлири билән яшишидур. Хитай шәрқий түркистанлиқларниң миллий вә диний кимликини йоқ қилишқа тиришиватиду. Һазир хитай һәтта уйғурларниң түрк ирқидин икәнликини инкар қилмақта. Буларға қарита һәммимиз инкас қайтурушимиз керәк. Түркийә дөлити шәрқий түркистанлиқларниң миллий кимликини дәвамлаштуруши үчүн дипломатийәлик мунасивәттә қилишқа тегишлик ишларни қилиши, уларға игә чиқиши керәк.»

Бу һәқтә һаҗи байрам вәли университетиниң профессори абдуррешит қарлуқ, 80 яшлиқ аниси вә 5 қериндишидин бәзилириниң җаза лагерида икәнликини, бәзилириниң қамақ җазасиға һөкүм қилинғанлиқини баян қилип, мундақ деди: «2017-йили 3-айдин тартип 80 яштики анам, 5 қериндишим, 24 җийәним билән алақәм үзүлүп қалди. Уйғур оқуғучилирим арқилиқ әмәс, хитай оқуғучилирим арқилиқ улар һәққидә мәлумат елишқа тириштим, чүнки уйғур оқуғучилар қорқиду. 2018-Йилиниң бешида бир хитай оқуғучимдин кәлгән елхәткә асасланғанда, укам лагерда қейин-қистаққа учрап мейип болуп қапту. Хитай йәнә бир укамға 11 йиллиқ қамақ җазаси берипту. Акам үрүмчидә лагерда икән. Йезидики чоң акамму лагерда икән. Бу мәлуматларни тиветтирда тарқаттим, бүни көргән хитай әлчиханиси телевизор арқилиқ мениң соалимға дәл җаваб бәрмәй, мунасивәтсиз гәпләрни қилипту.» 

Абдуррешит җелил қарлуқ хитай дипломат чен вейхуаниң өзи ишләватқан мәктәпниң мудириға хәт йезип, уруқ-туғқанлириниң мәсилисигә көңүл бөлидиғанлиқини дегән болсиму, һазирғичә җаваб кәлмигәнликини баян қилип, мундақ деди: «хитай әлчиханиси 7-декабир күни бизниң университетниң мудириға хәт йезип, силиниң хизмәтчиңларниң мәсилисини һәл қилишқа тиришиватимиз дәпту. Мән 3 йилдин буян ениқ хәвәр игилийәлмәйватимән. Әлчихана хитай һөкүмитиниң, мән иҗтимаий таратқулар арқилиқ өйүмниң адресиниму бәрдим. Мән уларға аиләмдикиләр лагердиму әмәсму? тән җазасиға учридиму-йоқ? улар һаяттму ? буларни соридим. Хитай дипломатлар вәдә бәргили бүгүн 8 күн болди, техиғичә уруқ-туғқанлирим тоғрисида җаваб йоқ.»

Қиммәтлик радийо аңлиғучилар, бир йилдин буян дуняниң һәр қайсий җайлиридики уйғурлар ата-анисини сорап, иҗтимаий таратқуларда учур тарқитип кәлмәктә. Буларниң һечқайсисиға җаваб бәрмигән хитай әлчиханиси немә үчүн әмдиликтә абдурешит җелил қарлуқниң синалғу көрүнүшигә җаваб бериш иһтияҗини һес қилиду? хитай дипломатлири хитайниң уйғурларға елип бериватқан бесимни инкар қилиш тәшвиқати арқилиқ түркләрни ишәндүрәләмду? зияритимизни қобул қилған уйғур академийәсибиң иҗраийә рәиси абдулһәмит қарахан әпәнди хитайниң әмди түрк хәлқини ишәндүрәлмәйдиғанлиқини илгири сүрди. 

Бу хәвәргә түркийәдики бәзи телевизйә вә гезитләр орун бәрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт