Тәйвәнлик саяһәтчиниң адәмсиз қәшқәр кочилирини зиярәт қилиши диққәт қозғиди

Мухбиримиз меһрибан
2020-01-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Коча чарлаватқан қораллиқ әскәрләр. 2014-Йили 31-июл, қәшқәр.
Коча чарлаватқан қораллиқ әскәрләр. 2014-Йили 31-июл, қәшқәр.
AFP

Өзини абу дәп атиған тәйвәнлик бир саяһәтчиниң 5-январ күни ютуб қанилиға йоллиған қәшқәр һәққидики син филиминиң икки һәптә ичидила көрүлүш қетим сани нәччә миңға йәткән.

Син филим башлиниши биләнла бу тәйвәнлик саяһәтчи өзиниң уйғур дияриниң шималидики мәшһур саяһәт мәркәзлиридин қанас, турпан қумул қатарлиқ җайларда зиярәттә болғанлиқини билдүргән. У қәшқәр зиярити һәққидики бу син филимидә уйғур дияриниң тәбиий гүзәллики һәққидики тәсиратлирини баян қилиш билән биллә зиярәт җәрянида һес қилған аччиқ һәсрәтлириниму баян қилған.

20 Минутлуқ бу филимда тәйвәнлик саяһәтчи илгири қәшқәрниң мәшһур саяһәт мәркәзлиридин бири болған козичи, яр беши мәһәллилириниң бүгүнки күнгә кәлгәндә аватлиқини йоқитип, дәрвазилириға қулуп селинған, кочилирида адәм қалмиған бир һаләткә чүшүп қалғанлиқини көрситиду. У хәлқара таратқуларда көпләп бериливатқан уйғурларниң лагерларға қамилиши тоғрилиқ хәвәрләрниң өзиниң икки айлиқ уйғур дияри саяһитидә көргән әмәлийитидә бирму-бир испатланғанлиқини билдүриду.

У филимда өзи учрашқан уйғурларниң бихәтәрликини нәзәрдә тутуп, қәшқәрдики козичи вә яр беши мәһәллилириниң адәмсиз кочилирида айлинип йүрүп өз тәсиратлирини баян қилиш усулини таллиғанлиқини билдүриду. У уйғур диярида «қайта тәрбийәләш» намидики лагерларниң барлиқини вә бу хил лагерларниң нөвәттә барғанчә кеңәйтиливатқанлиқини тәкитләйду. У лагерларниң уйғур дияриниң шималидики қарамай, үрүмчи қатарлиқ шәһәрләрдин җәнубта тәклимакан бойидики җайларниң һәммисигә дегүдәк тарқалғанлиқини, ундин башқа йәнә лагер йениға қурулған завутларни көргәнликини билдүриду.

У адәмсиз қалған козичи мәһәллисидики уйғурларниң нәгә кәткәнлики һәққидә тохтилип, бу мәһәллидә яшайдиған уйғурларниң зор көп қисминиң җаза лагерлириға қамалған болуши мумкинликини, бәзилириниң «ишқа орунлаштуруш» намида әрзан әмгәк күчи қилип йөткәп кетилгән болуши еһтималлиқини илгири сүриду. У йәнә лагерға елип кетилгән уйғурларниң беқимсиз қалған балилириниң «йәсли» намидики балилар лагерлириға қамалғанлиқи, районда уйғурларниң диний етиқади вә мәдәнийитиниң йоқитиливатқанлиқини баян қилип, өзиниң уйғурларға болған һесдашлиқини ипадиләйду.

У йәнә хитай һөкүмитиниң уйғурларға қарита йүргүзгән бастурушиниң аллиқачан сиясий, диний етиқад, мәдәнийәт җәһәттики бастуруштин һалқип, нөвәттә «етник қирғинчилиқ» қа йүзлиниватқанлиқини, әмма уйғур дияридики хитай пуқралириниң бу хил бастуруш сияситигә қарита сүкүттә туруш, һәтта қоллаш позитсийәсидә болуватқанлиқини алаһидә тәкитләйду. У йәнә райондики хитай пуқралирини өзлириниң уйғурлар алдидики инсанлиқ мәҗбурийитини ада қилиши керәкликини әскәртиду.

Мәзкур син филими тарқалғандин буян уйғурлар арисида җиддий инкаслар қозғалди. Уйғурлар иҗтимаий таратқуларда мәзкур филим һәққидики қарашлирини оттуриға қоюп, филимниң уйғурларниң нөвәттики еғир вәзийитини йорутуп бериштә қиммәтлик пакит икәнликини билдүрмәктә.

Дуня уйғур қурултийи хитай ишлири комитетиниң мудири, вәзийәт анализчиси илшат һәсән әпәнди билән америка аләм қатниши идарисиниң инҗинери доктор әркин сидиқ әпәндиләр радийомиз зияритини қобул қилип мәзкур филимда әкс әткән мәзмунлар вә хитай һөкүмитиниң уйғур диярида давамлаштуруватқан лагер түзүмигә болған қарашлирини оттуриға қойди.

Илшат һәсән әпәнди алди билән филимда әкс әткән адәмсиз қәшқәр кочисиниң өзигә 2-дуня урушидин кейин вәйран болған явропа шәһәрлиридики адәмсиз кочиларни әсләткәнликини билдүрди. У қәшқәрдәк бир мәдәнийәт мәркизиниң хараблашқан мәнзириси хитайниң уйғурларға қаратқан бастуруш сияситиниң ич йүзини әйнән көрситип беридиғанлиқини тәкитлиди.

Доктор әркин сидиқ әпәнди бу хил адәмсиз мәһәллиләрниң уйғур дияриниң җәнуб вә шималидики һәммә шәһәрләрдә дегүдәк мәвҗутлуқини билдүрди. У хитай даирилириниң бу үч йил ичидә уйғур диярида давамлаштуруватқан юқири бесимлиқ сиясити вә қорқунчлуқ ақивитигә муһаҗирәттики уйғурларниң җиддий диққәт қилиши керәкликини тәкитлиди.

Доктор әркин сидиқ билән сиясий анализчи илшат һәсән әпәндиләр йәнә филимда тилға елинған райондики хитай пуқралириниң уйғурларниң бастурулуш әһвалиға қарита сүкүттә туруши, һәтта қоллаш позитсийәси болушиниң сәвәблири һәққидә өзлириниң қарашлирини оттуриға қоюп өтти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт