Кишилик һоқуқни әң қаттиқ дәпсәндә қилғучилар кишилик һоқуқ кеңишигә сайланди

Мухбиримиз ирадә
2020-10-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«#VoteNoChinaА» йәни «хитайға биләт ташлимаслиқ» паалийити үчүн лайиһиләнгән сизма рәсими. 2020-Йили өктәбир.
«#VoteNoChinaА» йәни «хитайға биләт ташлимаслиқ» паалийити үчүн лайиһиләнгән сизма рәсими. 2020-Йили өктәбир.
Yettesu

13-Өктәбир күни, бирләшкән дөләтләр тәшкилати омумий кеңиши б д т ниң әң муһим кишилик һоқуқ оргини болған «кишилик һоқуқ кеңиши» ниң әзалири сайлап чиқилди. Аваз бериш нәтиҗисидә хитай, русийә, куба, пакистан қатарлиқ 15 дөләт әза болди. Кишилик һоқуқни әң қаттиқ дәпсәндә қиливатқанлиқи тәнқидлиниватқан юқиридики дөләтләрниң кишилик һоқуқ кеңишидин орун елиши хәлқаралиқ ахбаратларда зор инкас қозғиди. Тивиттирдә бу вәқә «дуня кишилик һоқуқиниң қара күни» дәп баһаланди.

Америка кеңәш палата әзаси марко рубийому тивиттирда инкас қайтурди. У «хитай, русийә вә кубаниң кишилик һоқуқ кеңишидә орун елиши толиму күлкилик. Бу сестимидики чатақ болупла қалмай, дуняда һәл қилинишни күтүватқан җиддий киризислар үчүнму бир трагедийә» дәп баһалиди.

Дуня уйғур қурултийи рәиси долқун әйса хитайниң кишилик һоқуқ кеңишигә әза болуп киришини «еғир хаталиқ», деди.

Диққәт қозғайдиғини, хитай 2020-йиллиқ кишилик һоқуқ кеңишигә 15 дөләт ичидә әң төвән авазға еришип киргән икән. Кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати хитай ишлири директори софи ричардсон буниң яхши өзгиришликини тәкитлиди. У «хитайниң әслидә кишилик һоқуқ кеңишидә орни болмаслиқи керәкти. Шундақтиму уни қоллайдиған дөләтләрниң азийиши яхши иш» деди.

Хитай 2016-йили кишилик һоқуқ кеңиши әзалиқиға әң көп аваз болған 180 аваз билән сайланған болса бу йил әң төвән 139 аваз билән сайланған болуп, у 41 аваз йоқатқан. Нурғун кишиләр тивиттирдики муназиләрдә бу пәрқни алаһидә тилға алди. Софи ричардсон «бу техиму көп дөләтләрниң хитай һөкүмити өз чигриси ичи вә сиртида җаһиллиқ билән йүргүзүватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә инкас қайтуруватқанлиқиниң ипадиси» деди.

Бу қетим кишилик һоқуқни әң еғир дәпсәндә қилидиған дөләтләрниң кишилик һоқуқ кеңиши әзалиқиға сайлиниши униң сайлам системисини ислаһ қилиш һәққидики муназириләрни йәнә күчәйтти. Америка ташқи ишлар министирлиқи 13-өктәбир елан қилған язма баянатида бу нуқтини тәкитлиди. Ташқи ишлар министири майк помпейониң имзаси билән елан қилинған баянатта мунулар диейилгән: «америка президенти доналд трампниң қарари билән 2018-йили америка б д т кишилик һоқуқ кеңишини тәрк етиштин бурун вә тәрк әткәндин кейинму кишилик һоқуқ кеңишини инсан һоқуқини дәпсәндә қилғучиларниң әза болуп сайлинишиға пурсәт яритип беридиған сайлам түзүмини өзгәртишкә изчил һалда чақирди. Бирақ бизниң чақириқлиримиз җавабсиз қалди вә нәтиҗидә бүгүн б д т омумий кеңиши йәнә бир қетим хитай, русийә, куба қатарлиқ йиргинчлик кишилик һоқуқ хатириси бар дөләтләрни сайлап чиқти. Бу сайлам нәтиҗиси американиң кишилик һоқуқ кеңишидин чекинип чиқип, кишилик һоқуқни башқа хәлқаралиқ сорунлар арқилиқ тәшәббус қилиш қарариниң тоғрилиқини йәнә бир қетим испатлиди.»

Хитайниң ташқи ишлар баянатчиси хуа чүнйиң болса тивиттир арқилиқ қилған баянатида «хитай йәнә кишилик һоқуқ кеңишиниң әзалиқиға сайланди. Бу хитайниң кишилик һоқуқ мувәппәқийәтлириниң етирап қилиниши» дегән.

Һалбуки, кишилик һоқуқ кеңиши әзалиқи қандақтур бир дөләтниң кишилик һоқуқ әһвалиниң яхши яки яманлиқ көрсәткүчигә қарап әмәс бәлки һәрқайси дөләтләр тәвә район вә қитәләргә берилгән сан бойичә бәлгилинидикән. Шуңа көп авазға еришкән дөләтләр мәйли униң кишилик һоқуқ хатириси немә болушидин қәтийнәзәр әза болуп сайлиналайдикән. Дуня уйғур қурултийи рәиси долқун әйса әпәнди хитайға аваз бәргән дөләтләрниң йәнила иқтисадий аҗиз дөләтләрликини әскәртип «кишилик һоқуқни еғир дәриҗидә дәпсәндә қиливатқан хитай һөкүмитиниң кишилик һоқуқ кеңшигә әза болуп сайлинишиға пурсәт яритип бериватқан система хаталиқлири түзитилиши керәк», деди.

Әмма софи ричардсон ханим болса вәзийәттин йәнила үмидвар. У «кишилик һоқуқ кеңишигә әза болушниң икки тәрипи бар. Дөләтләр униңға әза болуш арқилиқ образини яхшилаймән, өзиниң пилан-программилирини илгири сүримән, дәйду. Бирақ әзалиқниң бәдилиму бар. У болсиму әза дөләтләрниң кишилик һоқуқ хатириси техиму қаттиқ тәкшүрүшкә учрайду, җүмлидин хитайниң кишилик һоқуқ мәсилилири йәниму инчикилик билән назарәт қилиниду» деди.

Мәлум болушичә, 2020-йили 13-өктәбир күни өткүзүлгән сайлам билән кишилик һоқуқ кеңеши әзалиқиға сайланған 15 дөләт ичидә йәнә непал, өзбекистан, боливийә, фирансийә вә әнглийә қатарлиқ дөләтләрму бар болуп, бу әза дөләтләр 2021-йили 1-айдин етибарән 3 йил муддәт бойичә вәзипә өтәйдикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт