Kishilik hoquqni eng qattiq depsende qilghuchilar kishilik hoquq kéngishige saylandi

Muxbirimiz irade
2020-10-14
Élxet
Pikir
Share
Print
"#VoteNoChinaA" yeni "Xitaygha bilet tashlimasliq" pa'aliyiti üchün layihilen'gen sizma resimi. 2020-Yili öktebir.
"#VoteNoChinaA" yeni "Xitaygha bilet tashlimasliq" pa'aliyiti üchün layihilen'gen sizma resimi. 2020-Yili öktebir.
Yettesu

13-Öktebir küni, birleshken döletler teshkilati omumiy kéngishi b d t ning eng muhim kishilik hoquq orgini bolghan "Kishilik hoquq kéngishi" ning ezaliri saylap chiqildi. Awaz bérish netijiside xitay, rusiye, kuba, pakistan qatarliq 15 dölet eza boldi. Kishilik hoquqni eng qattiq depsende qiliwatqanliqi tenqidliniwatqan yuqiridiki döletlerning kishilik hoquq kéngishidin orun élishi xelq'araliq axbaratlarda zor inkas qozghidi. Tiwittirde bu weqe "Dunya kishilik hoquqining qara küni" dep bahalandi.

Amérika kéngesh palata ezasi marko rubiyomu tiwittirda inkas qayturdi. U "Xitay, rusiye we kubaning kishilik hoquq kéngishide orun élishi tolimu külkilik. Bu séstimidiki chataq bolupla qalmay, dunyada hel qilinishni kütüwatqan jiddiy kirizislar üchünmu bir tragédiye" dep bahalidi.

Dunya Uyghur qurultiyi re'isi dolqun eysa xitayning kishilik hoquq kéngishige eza bolup kirishini "Éghir xataliq", dédi.

Diqqet qozghaydighini, xitay 2020-yilliq kishilik hoquq kéngishige 15 dölet ichide eng töwen awazgha ériship kirgen iken. Kishilik hoquqni közitish teshkilati xitay ishliri diréktori sofi richardson buning yaxshi özgirishlikini tekitlidi. U "Xitayning eslide kishilik hoquq kéngishide orni bolmasliqi kérekti. Shundaqtimu uni qollaydighan döletlerning aziyishi yaxshi ish" dédi.

Xitay 2016-yili kishilik hoquq kéngishi ezaliqigha eng köp awaz bolghan 180 awaz bilen saylan'ghan bolsa bu yil eng töwen 139 awaz bilen saylan'ghan bolup, u 41 awaz yoqatqan. Nurghun kishiler tiwittirdiki munazilerde bu perqni alahide tilgha aldi. Sofi richardson "Bu téximu köp döletlerning xitay hökümiti öz chigrisi ichi we sirtida jahilliq bilen yürgüzüwatqan kishilik hoquq depsendichiliklirige inkas qayturuwatqanliqining ipadisi" dédi.

Bu qétim kishilik hoquqni eng éghir depsende qilidighan döletlerning kishilik hoquq kéngishi ezaliqigha saylinishi uning saylam sistémisini islah qilish heqqidiki munazirilerni yene kücheytti. Amérika tashqi ishlar ministirliqi 13-öktebir élan qilghan yazma bayanatida bu nuqtini tekitlidi. Tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning imzasi bilen élan qilin'ghan bayanatta munular diéyilgen: "Amérika prézidénti donald trampning qarari bilen 2018-yili amérika b d t kishilik hoquq kéngishini terk étishtin burun we terk etkendin kéyinmu kishilik hoquq kéngishini insan hoquqini depsende qilghuchilarning eza bolup saylinishigha purset yaritip béridighan saylam tüzümini özgertishke izchil halda chaqirdi. Biraq bizning chaqiriqlirimiz jawabsiz qaldi we netijide bügün b d t omumiy kéngishi yene bir qétim xitay, rusiye, kuba qatarliq yirginchlik kishilik hoquq xatirisi bar döletlerni saylap chiqti. Bu saylam netijisi amérikaning kishilik hoquq kéngishidin chékinip chiqip, kishilik hoquqni bashqa xelq'araliq sorunlar arqiliq teshebbus qilish qararining toghriliqini yene bir qétim ispatlidi."

Xitayning tashqi ishlar bayanatchisi xu'a chünying bolsa tiwittir arqiliq qilghan bayanatida "Xitay yene kishilik hoquq kéngishining ezaliqigha saylandi. Bu xitayning kishilik hoquq muweppeqiyetlirining étirap qilinishi" dégen.

Halbuki, kishilik hoquq kéngishi ezaliqi qandaqtur bir döletning kishilik hoquq ehwalining yaxshi yaki yamanliq körsetküchige qarap emes belki herqaysi döletler tewe rayon we qit'elerge bérilgen san boyiche belgilinidiken. Shunga köp awazgha érishken döletler meyli uning kishilik hoquq xatirisi néme bolushidin qet'iynezer eza bolup saylinalaydiken. Dunya Uyghur qurultiyi re'isi dolqun eysa ependi xitaygha awaz bergen döletlerning yenila iqtisadiy ajiz döletlerlikini eskertip "Kishilik hoquqni éghir derijide depsende qiliwatqan xitay hökümitining kishilik hoquq kéngshige eza bolup saylinishigha purset yaritip bériwatqan sistéma xataliqliri tüzitilishi kérek", dédi.

Emma sofi richardson xanim bolsa weziyettin yenila ümidwar. U "Kishilik hoquq kéngishige eza bolushning ikki teripi bar. Döletler uninggha eza bolush arqiliq obrazini yaxshilaymen, özining pilan-programmilirini ilgiri sürimen, deydu. Biraq ezaliqning bedilimu bar. U bolsimu eza döletlerning kishilik hoquq xatirisi téximu qattiq tekshürüshke uchraydu, jümlidin xitayning kishilik hoquq mesililiri yenimu inchikilik bilen nazaret qilinidu" dédi.

Melum bolushiche, 2020-yili 13-öktebir küni ötküzülgen saylam bilen kishilik hoquq kéngéshi ezaliqigha saylan'ghan 15 dölet ichide yene népal, özbékistan, boliwiye, firansiye we en'gliye qatarliq döletlermu bar bolup, bu eza döletler 2021-yili 1-aydin étibaren 3 yil muddet boyiche wezipe öteydiken.

Toluq bet