Д у қ баянатчиси: «сақал қоюш радикаллиқ әмәс, хитайниң сақал қойдурмаслиқи дәл радикаллиқниң ипадиси»

Мухбиримиз гүлчеһрә
2015-03-30
Елхәт
Пикир
Share
Принт
22-Май үрүмчи әтигәнлик базар һуҗумидин кейин, уйғурларға террорчи қалпиқини кийдүрүп, мәкит наһийисидә ечилған коллектип сот мәйданидин көрүнүш. 2014-Йили 10-июн.
22-Май үрүмчи әтигәнлик базар һуҗумидин кейин, уйғурларға террорчи қалпиқини кийдүрүп, мәкит наһийисидә ечилған коллектип сот мәйданидин көрүнүш. 2014-Йили 10-июн.
Social Media

Хитай һөкүмити уйғур ели миқясида ғәйрий рәсмий һалда йолға қоюп йүргүзүватқан уйғурларниң диний йосунда кийинишини чәкләш васитилирини бу йилдин башлап «аммиви сорунларда ниқаб шәклидики кийимләрни кийишни чәкләш тоғрисидики бәлгилимиси» арқилиқ рәсмий қанунлаштурған иди. Бәлгилимидә, йүзигә чүмбәл тақиған аяллар, җилбаб кийгәнләр, исламий йосунда ошуқини йепип туридиған узун кәмзул кийгәнләр, кийимлиридә айюлтуз бәлгиси барлар, яш туруп қоюқ сақал қойғанлар қатарлиқ «5 хил кишиләр»ниң аммиви сорунларда йүрүши чәклинидиғанлиқи вә уларға қанун бойичә чарә көрүлидиғанлиқи уқтурулған.

Хитай һөкүмитиниң диний кийимләрни кийишни мәний қилишини қанунлаштуруши уйғурларниң наразилиқи вә хәлқарадики кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң тәнқидигә учриған иди.

Йеқинда қәшқәр шәһәрлик оттура сотниң 38 яшлиқ бир уйғур әргә сақал қойғанлиқи үчүн 6 йиллиқ, униң аялиға җилбап кийгәнлики үчүн 2 йиллиқ қамақ җазаси бәргәнлики һәққидики хәвәр, дүшәнбә күни барлиқ чоң ‏- кичик таратқуларда ғулғула қозғап, хитай даирилириниң бу хил чәктин ашқан қилмиши қаттиқ әйибләшләргә учриши билән хитай һөкүмити хитайдики таратқулардин мәзкур хәвәрни дәрһал өчүрүвәткән.

Хәлқаралиқ хәвәр агентлиқлири «җуңго яшлар гезити»хәвәрдин нәқил елишичә «38 яшлиқ мәмтимин 2010-йилидин буян сақал қойған, униң аяли оринип ропаш артқан. Кәнт кадирлири билән қәшқәр шәһәрлик сиясий қанун хадимлири көп қетим уларға агаһландуруш бәргән болсиму, лекин әр-аял иккиси пәрва қилмиған. Мәмтимин вә униң аяли дөләт қанунини көзгә илмай, аммиви сорунларда сақал вә ропаш билән йүргәнлики үчүн қанун бойичә җаза берилди.» Дейилгән.

Дуня уйғур қурултийи баянатчиси алим сейитоф вашингтондин радиомизға баянат берип хитай һөкүмитини уйғурларни бастурушта радикал, әсәбий сиясәт қоллиниш билән әйиблиди, у мундақ деди: «хитай коммунист һөкүмитиниң уйғурларни бастурушидики бу кишилик һоқуқ сәтчилики пүтүн дуняни қаплиди. Хәлқара җәмийәт уйғурлар вәзийитигә техиму йеқиндин көңүл бөлмәктә. Хитай даирилири уйғурларға қаратмилиқ елип бериватқан диний радикаллиққа қарши туруш баһанисидики бастурушлири арқилиқ бир тәрәптин өзиниң уйғурларни әсәбийлик билән бастуруватқанлиқини ашкарилап қойған болса, йәнә бир тәрәптин уйғурларниң елип бериватқан қаршилиқлириниң һәқлиқ күрәш икәнликини, бизниң дәвайимизниң һәқлиқ икәнликини испатлап көрсәтти.»

Хитай һөкүмитиниң районда елип бериватқан «әсәбийликни түгитиш» күриши йеқинқи икки йилда техиму күчәйгән.

28-Июл йәкән вәқәсидин кейин, уйғур аптоном район даирилири уйғурларниң диний пасондики кийинишигә қарита қануний бәлгилимә түзүп чәклимә қоюлғанлиқини уқтурған вә йеңидин 18 мадда қошулуп түзитиш киргүзүлгән «шинҗаң уйғур аптоном райониниң дин ишлири низами» 12-айниң 28-күни аптоном районлуқ 12-нөвәтлик хәлқ қурултийи даимий комитетиниң 11-қетимлиқ йиғинида түзитилип мақулланди вә 2015-йил 1-айниң 1-күнидин башлап йолға қоюлушқа башлиған иди.

Арқидин үрүмчи шәһири «үрүмчи шәһириниң аммиви сорунларда ниқаб шәклидики кийимләрни кийишни чәкләш тоғрисидики бәлгилимиси»ни 2-айдин башлап рәсмий иҗра қилишқа башлиған иди.

Хитай хәвәрлиридин ашкарилинишичә, хитай һөкүмити бултур уйғур районида зораванлиқ вә қаршилиқ һәрикәтлиригә һәм диний ашқунлуққа зәрбә беришни асаслиқ нишан қилған.

Бу йил январ уйғур аптоном районлуқ юқири сот елан қилған 2014-йиллиқ хизмәт хуласисидин нәқил елинип, бултур һәрқайси тармақ сот мәһкимилири бир тәрәп қилған делоларниң, зораванлиқ вәқәлири, диний радикаллиқ, қорал вә партлатқуч бомба ясаш, чеграни бузуп қечиш қатарлиқ аталмиш «төт хил җинайәт» кә мәркәзләшкәнлики оттуриға қоюлған иди.

Чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлири вә хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлири хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан миллий вә диний сиясити райондики наразилиқ вә қаршилиқ һәрикәтлириниң йүз беришидики асаслиқ сәвәбләрдин икәнликини тәкитләп, хитай һөкүмитиниң мәсилини һәл қилишниң орниға қаршилиқ көрсәткән уйғурларни бастуруп, адаләтсиз сот арқилиқ уларға еғир җаза бериватқанлиқини әйиблимәктә.

Алим сейитоф әпәндиниң көрситишичә, дәл мушу хил адаләтсиз чәклимиләр сәвәблик уйғур елида қанлиқ вәқәләрниң тохтимай йүз бериватиду, хитай һөкүмити өзиниң уйғурлар үстидин елип бериватқан адаләтсиз сиясәтлирини қанунлуқ қилиш ғәризидә, диний йосунда кийинишни рәсмий қанун чиқирип кәң - көләмдә әсәбийлик билән қаттиқ чәкләш арқилиқ шәрқий түркистанда елип бериватқан қаттиқ бастуруш һәрикити сәвәблик күчийиватқан җиддийчилик вә йириклишишини техиму улғайтиватиду.

Дүшәнбә күни нурғунлиған хәлқара мәтбуатларда, хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаритилған кийиниш, йүрүш-туруш чәклимисиниң аллиқачан хәлқара кишилик һоқуқ әһдинамисидин һалқип, һәтта хитай һөкүмити өзи түзгән қануний бәлгилимиләрниму бузуш дәриҗисигә йәткәнликини көрситидиғанлиқи вә уйғурларниң учраватқан мәдәнийәт-етиқад чәклимилириниң әндишә қозғайдиғанлиқи тәкитләнмәктә.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт