Муһаҗирәттики уйғур яшлири тутқун қилинған аилә әзалириниң из-дерикини қилишни давамлаштурмақта

Мухбиримиз сада
2019-08-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Вирҗинийә штатида оқуватқан уйғур яш арафат әркинниң түрмигә қамалған дадиси, или телевизийә истансиниң тәһрири, режиссор әркин турсун әпәнди.
Вирҗинийә штатида оқуватқан уйғур яш арафат әркинниң түрмигә қамалған дадиси, или телевизийә истансиниң тәһрири, режиссор әркин турсун әпәнди.
Photo: RFA

Хитай һөкүмитиниң уйғур диярида икки милйондин артуқ уйғурни җаза лагерлириға қамиши һәрқайси мәтбуатлар арқилиқ дуняға ашкарилиниши билән муһаҗирәттики уйғурлар өзлириниң йоқап кәткән, тутқун қилинған вә җазаға һөкүм қилинған аилә әзалириниң сүрүштисини қилиш долқуниму әвҗигә чиққан иди.

Буларниң бәзилири өзи яшаватқан дөләтләрниң һөкүмәт хадимлириға биваситә хәт йезиш улар билән һәмсөһбәттә болуш қатарлиқ паалийәтләр билән шуғуллиниватқан болса, бәзилири дуняға даңлиқ иҗтимаий алақә васитилири арқилиқ аилә-әзалириниң нөвәттики тәқдирини дуняға аңлитип, хитайға мәлум җәһәттин бесим пәйда қилди. Нөвәттә американиң вирҗинийә штатидики шималий вирҗинийә аммиви институти (NOVA) да иқтисад кәспидә оқуватқан уйғур яш арафат әркинму вәтәндә сәвәбсиз тутқун қилинған ата-анисиниң хәвирини елиш йолида изчил издиниватқан яшларниң биридур. 

Арафат әркин 9-июл күни радиомиз зияритини қобул қилип, өзи вә ата-анисиниң әһвали һәққидә қисқичә тохталди. Униң билдүрүшичә, у 2015-йили 10-айниң ахирлири америкаға оқуш үчүн кәлгән. 2016-Йилидин башлап униң аилисидикиләр билән болған алақиси бара-бара үзүлүшкә башлиған. 2018-Йили 8-айлар әтрапида аписиниң 2017-йили йил ахирида тутқун қилинип лагерға әкетилгәнликини, дадисиниң 2018-йили 3-айниң башлирида тутулуп биваситә түрмигә йолланғанлиқидин хәвәр тапқан. 

Арафат әркинниң дадиси әркин турсун һәққидә илгири радиомизда тәпсилий хәвәр ишләнгән иди. Униңда радиомиз мухбириниң әркин турсунниң хизмәт орни болған или областлиқ телевизийә истансиси вә шу йәрлик сақчи органлириға қарита елип барған ениқлашлири нәтиҗисидә униң аз дегәндә йәттә йил кесилгәнлики дәлилләнгән иди. 

Зиярәт давамида арафат әркин һазирғичә хәвирини алалмиған ата-анисиниң һәқ-һоқуқини қоғдаш үчүн америкада елип барған иш-паалийәтлири һәққидиму тәпсилий чүшәнчә бәрди. У сөзидә нуқтилиқ қилип америкадики фирқәт җавдәт қатарлиқларни өз ичигә алған уйғур яшлар билән бирликтә бирләшмә гуваһлиқ бериш паалийитини уюштурғанлиқини, б д т дики «мәҗбурий ғайиб қиливетилгәнләрниң мәсилиси» хизмәт гурупписи арқилиқ ата-анисиниң из-дерикини қилишқа тиришқанлиқини билдүрди. 

Биз зиярәт җәрянида арафаттин юқириқи хизмәтлири нәтиҗисидә хитай тәрәптин тәһдит учурлири кәлгән кәлмигәнликини сориғинимизда, у өзиниң изчил мушундақ ишниң йүз беришини сақлаватқанлиқини, һалбуки һазирға қәдәр бу тоғрисида һечқандақ учур йоқлуқини билдүрди. 

Арафат әркин илгири иҗтимаий таратқуларда тарқатқан учурлирида хитай һөкүмити әгәр ата-анисини қоювәтмисә, хитайниң нөвәттики «бир бәлвағ бир йол» пиланиға тосалғулуқ қилидиған иш-паалийәтләр билән шуғуллинидиғанлиқини қәйт қилған иди. Биз униңдин буниң тәпсилатини сориғинимизда, у буниңға төвәндикидәк изаһат бәрди: «нөвәттә хитай һөкүмити ‹бир бәлвағ бир йол' пилани бойичә оттура асия вә оттура шәрқтики нурғун дөләтләргә мәбләғ салди. Гәрчә хитай пул билән уларни контрол қиливатқан билән бәзи дөләтләрдә хәлқниң сөзләш һоқуқи күчлүк. Шуңа әгәр шу дөләтләрдики һәрбир районларда хитайға қарши тәшвиқат күчәйтилсә, хитайниң иқтисадиға мәлум җәһәттин тәсир йәткүзгили болиду, дәп ойлаймән.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт