"20 Dölet guruhi" - G20 yighini toghrisida

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019-07-01
Élxet
Pikir
Share
Print
"G-20 Aliy derijilikler uchrishishi yighini" din körünüsh. 2019-Yili 29-iyun, osaka, yaponiye.
"G-20 Aliy derijilikler uchrishishi yighini" din körünüsh. 2019-Yili 29-iyun, osaka, yaponiye.
AP

"G20 Aliy derijilikler uchrishishi yighini" toghrisida biliwélishqa tégishlik 10 türlük muhim uchurlar

Dunyaning siyasiy, iqtisadiy weziyitige tesir körsitidighan sana'etleshken 20 döletning bash qoshushi bilen yilda bir qétim ötküzülidighan "G20 Yighini", yeni sana'etleshken 20 dölet guruhining aliy derijilikler uchrishishi yighini 6-ayning 29-küni yaponiyening osaka shehiride chaqirildi.

Metbu'atlardiki uchurlardin melum bolushiche, bu qétimqi yighinning asasliq küntertipliridin: xitay bilen amérika otturisidiki soda urushi, shimaliy koréyening yadro qorallirini sinaq qilish mesilisi, amérika bilen iran arisidiki jiddiy weziyet, yawropa ittipaqining kelgüsi tereqqiyati mesilisi we yer sharining hawa kilimati mesilisi qatarliqlar orun alghan.

Buningdin sirt, amérika prézidénti tramp bilen xitay re'isi shi jinping otturisida ayrim söhbet bolup ötken. Bu söhbetning ikki dölet otturisida aylarche dawam qilghan soda urushining hel bolushigha nisbeten qanchilik payda-ziyini bolghanliqi téxi melum emes. Közetküchiler perez qilghandikidek Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesilisi, xongkong we teywen mesililirining tilgha élin'ghanliqi toghrisida uchur yoq.

Yighin xatimiside birleshme bayanat élan qilin'ghan. Kéler yilliq G20 yighinining argéntinada ötküzülidighanliqi bildürülgen. Yaponiye bash weziri shinzo abéning sözi boyiche éytqanda, bu qétimqi G20 yighini "Nahayiti muweppeqiyetlik ötküzülgen bir yighin" bolghan.

Undaqta, dunya zor étibar bilen qaraydighan G20 dégen zadi néme? uning qandaq alahidilikliri bar? roli néme?

Töwende G20 heqqide biliwélishqa tégishlik bezi muhim mezmunlarni huzurunglargha sunimiz.

1. Yer sharidiki sana'etleshken 20 dölet guruhining nami qisqartilip "G20" dep atalghan. Bu 20 dölet guruhi 1999-yili gérmaniyening bérlin shehiride qurulghan. Uning qurulushigha shu yili asiya qit'eside bash kötürgen iqtisadiy krizis seweb bolghan. Emma G20 ning deslepki ishtirakchiliri peqet 20 döletning maliye ministirliri bilenla cheklen'gen. Asasliq témisi iqtisadiy mesililer bolghan.

2. G20 Ge eza döletler: amérika, kanada, argéntina, biraziliye, méksika, yaponiye, jenubiy koréye, awistraliye, hindistan, hindonéziye, rusiye, xitay, se'udi erebistan, jenubiy afriqa, türkiye, italiye, en'gliye, firansiye, gérmaniye qatarliq döletlerdin ibaret.

3. G20 Ning nopusi, yershari omumiy nopusining üchtin ikki qismini, dunya iqtisadining 85 pirsentini, dunya sodisining 75 pirsentini teshkil qilidu.

4. 2008-Yili yer shari xaraktérlik iqtisadiy krizis yüz bergendin kéyin, G20 yighinigha tunji qétim 20 döletning rehberliri qatnashti we ortaq kélishimler tüzüp, G20 yighinini 20 döletning aliy derijilikler uchrishishigha aylandurghan.

5. G20 Eslide iqtisadiy hemkarliqni merkez qilghan munber bolsimu, aridin 10 yil ötkendin kéyin uning xaraktéri hem wezipisi tüptin özgirip, muzakire we hemkarliq témisi yer sharidiki köngül bölüshke tégishlik hemme sahege baghlan'ghan.

6. G20 Aliy derijilikler yighinigha ishtirak qilghuchilarning kölimi eslidikidin kéngeygen. Her yilqi G20 yighinigha sahipxan bolghan dölet xelq'aradiki muhim organlar we teshkilatlarnimu teklip qilip qatnashturushqa bashlidi. Mesilen: b d t, "Dunya pul-mu'amile fondi", "Dunya soda teshkilati", "Dunya emgekchiler birliki" qatarliqlar.

7. G20 Yighinigha yene xelq'arada tesiri küchlük bolghan hökümetsiz ammiwi teshkilatlarmu teklip qilinidighan bolghan. Bu ammiwi teshkilatlar "Siwil20" dep atalghan. Ular G20 yighinigha her türlük teklip-layihelirini sunalaydiken. Mesilen, yer sharidiki zorawanliqlarni tügitish, ma'arip, sehiye ishlirigha sélinidighan mebleghni köpeytish dégendek.

8. G20 Aliy derijilikler uchrishishi G7 ning tereqqiyatidur. G7, yeni tereqqiy qilghan 7 dölet guruhi 1975-yili qurulghan bolup, uninggha gérmaniye, firansiye, italiye, en'gliye, yaponiye, kanada, amérika qatarliq 7 dölet eza bolghan.

9. G7 Yighini 2002-yili rusiyeni özige qoshup g8 atalghan idi. Rusiyening ukra'inagha tewe bolghan qirim yérim arilini özige qoshuwélishi bilen 2013-yili bu guruhqa eza döletler rusiyeni chette qaldurup, G7 yighinini eslige keltürgen we shundin étibaren bu yighinni rusiyening ishtirakisiz ötküzüp kelmekte.

10. Her qétimliq G20 yighini axirlashqanda 20 döletning qoshulushi bilen ortaq bir bayanat élan qilinidu. Emma bu bayanatning choqum ijra qilmisa bolmaydighan qarar tüsi yaki cheklimisi yoq. G20 Aliy derijilikler uchrishishining qimmiti, yighin sirtidiki herqaysi döletlerning gheyriy-resmiy söhbetliride gewdilinidu.

G20 Yighini yer sharidiki jiddiy siyasiy, iqtisadiy, ijtima'iy sahelerge a'it muhim mesililerni muzakire qilsimu hemde öz'ara yaxshi pilan, layihelerni tewsiye qilishsimu, uningda qarar méxanizmining bolmasliqi, shuning bilen birge herqaysi döletlerni öz üstige alghan wezipilerni ijra qilishqa qistaydighan prinsip hem nizamning bolmasliqi bu 20 dölet aliy derijilikler uchrishishi yighining bir ajizliqi süpitide tilgha élinip kelmekte.

Her yili G20 yighini chaqirilghanda nurghunlighan ammiwi teshkilatlar yighin orni etrapida öz iradilirini, teleplirini ipade qilish yüzisidin keng kölemlik namayishlarni uyushturup, 20 dölet guruhining yighinigha tesir körsitishke urunup kelmekte.

Toluq bet