Меркил һөкүмити уйғурлар вә хоңкоң мәсилисигә сүкүт қилғанлиқи сәвәблик күчлүк бесимға дуч кәлмәктә

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-07-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Германийә баш министири анҗила меркил корона вируси тоғрилиқ сөзлимәктә. 2020-Йили 18-март, берлин, германийә.
Германийә баш министири анҗила меркил корона вируси тоғрилиқ сөзлимәктә. 2020-Йили 18-март, берлин, германийә.
AP

Германийә таратқулири меркил һөкүмитиниң уйғурлар вә хоңкоң мәсилисигә сүкүт қилғанлиқи сәвәблик күчлүк бесимға дуч келиватқанлиқини илгири сүрмәктә.

«Франкфурт мәҗмуәси гезити» 6-июл күни «германийә, сән немә үчүн сүкүт қилисән?» намлиқ мақалә елан қилип, германийә һөкүмитиниң уйғурлар учраватқан зулум вә хоңкоңда йолға қоюлған «дөләт хәвпсизлик қануни» ға сүкүт қилғанлиқини қаттиқ әйиблиди. 7-Вә 8-июл күнлири германийәдики һәр хил таратқуларда «германийә немә үчүн хитайни қаттиқ тәләппузда әйиблийәлмәйду?», «германийә өзиниң қиммәт қаришиға хиянәт қилалмайду», «меркил хитайниң реаллиқиға йүзлиниши керәк», «бейҗиңға қарита бесимни күчәйтиш керәк» дегәндәк түрлүк темиларда көплигән мақалиләр елан қилинди. Бу мақалиләрдә меркил һөкүмитиниң кишилик һоқуқ мәсилисигә тутуватқан пассип позитсийиси һәрхил нуқтилардин тәнқид қилинған иди.

«Германийә немә үчүн хитайни қаттиқ тәләппузда әйиплийәлмәйду?» намлиқ мақалидә 15 йилдин буян һакимийәт йүргүзүватқан германийә баш министири анҗила меркилниң ши җинпиң тәхткә чиққандин кейин германийә-хитай оттурисидики 206 милярд явролуқ иқтисадий келишимни көздә тутуп, хитайни кәскин тәләппузда тәнқидлийәлмәйдиған болуп қалғанлиқи, бу вәзийәтниң кишилик һоқуқ органлириниң наразилиқини қозғапла қалмай, һакимийәт бешидики партийә-горуһларниңму тәнқидигә сәвәб болуватқанлиқи баян қилиниду.

Сотсиял демократлар партийәсидин чиққан явропа парламентиниң сабиқ рәиси мартин шулиз явропа бирликиниң хитайға қарита чақириқлирида кишилик һоқуқ мәсилисидә чоқум вә ениқ агаһландуруш беришни тәкитләп: «әгәр хитай хәлқара тәртипләргә һөрмәт қилмиса вә хәлқарадики мәсулийәт һәм мәҗбурийәтлирини ада қилмиса, хитай мәһсулатлириниң базарға кириши чәклимигә йолуқуши керәк,» дегән.

Хитайниң ғәрб қиммәт қаришиға селиватқан тәһдитлиридин қаттиқ нарази болған әркин демократлар партийәсиниң рәһбәрлиридин киристиян линиднер германийә һөкүмитиниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири сәвәблик хитайни қаттиқ әйиблиши лазимлиқини тәкитләп: «бизниң хитайға қарита һазирла җиддий бир җаза тәдбири қоллинишимиз зөрүр әмәс, әмма германийә һөкүмити өзиниң қиммәт қаришини мустәһкәмләш вәзиписиниң һөддисидин чиқиши лазим, биз өзимизниң қиммәт қаришиға хиянәт қилалмаймиз,» дегән.

Уйғурлар вә башқа милләтләр учраватқан хитай зулумини германийә һөкүмитигә изчил аңлитип келиватқан германийәдики кишилик һоқуқ тәшкилатлиридин бири «тәһдит астидики хәлқләр тәшкилати» болуп, тәшкилатниң директори улрик делиюс әпәнди бу һәқтә тохталғанда мундақ дәйду: «һазир һакимийәт бешида туруватқан һөкүмәт гоя шәрқий түркистанда, хоңкоңда, тибәттә немә ишлар болуватқанлиқини һеч билмәйдиғандәк, һеч иш болмиғандәк қулақ йопуруп туруватиду. Әмәлийәттә тәшкилатимиз вә д у қ ни өз ичигә алған көплигән кишилик һоқуқ органлири у җайлардики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири тоғрилиқ үзүлдүрмәй доклатлар йоллап туруватимиз. Парламентниң кишилик һоқуқ вә инсаний ярдәм комитети бәзи партийәләрниң вәкиллириму сөзләп туруватиду. Әмма һөкүмәт сүкүттә. Биз буни қобул қилалмаймиз. Тәлийимизгә һазир бәзи чоң партийәләр оттуриға сәкрәп чиқишқа башлиди. Һөкүмәтниң һазирқи начар позитсийисиниң өзгиришидин үмид күтүшкә болиду дәп қараймән.»

«Меркил хитайниң реаллиқиға йүзлиниши керәк» намлиқ мақалидә тәсвирлишичә, хитайға узун йиллардин буян алаһидә достанә муамилидә болуп кәлгән һазирқи һакимийәт бешидики сотсиял демократлар партийәсиниң хитай сияситидә бирдинла өзгириш болған. Бу партийә 8-июл өз ичидә хитайға қарши сиясәт турғузуш асас қилинған бир һөҗҗәтни тәстиқлиған. Һөҗҗәттә «меркилниң бейҗиңға қарита мурәссәчиликиниң һәддидин ешип кәткәнлики» тилға елинған.

Һөҗҗәттә анҗила меркилниң «үзлүксиз зорийиватқан иқтисадий һәмкарлиқ алақилири давамида хитай сиясий җәһәттин бизгә йеқинлишиду» дәйдиған бир арзуси барлиқи, лекин әмди униң көпүккә айланғанлиқи әскәртилип, сотсиял демократлар партийәсиниң баянатчиси нилс шимидниң «меркил ханим өзиниң хитайға болған вақти өткән көз қарашлири билән хошлишип, реаллиққа йүзлиниши керәк» дегән сөзигә орун берилгән.

Мәзкур партийәниң муавин рәиси габрела һенрих мундақ дегән: «хитайниң партийә сияситиниң қурулмиси мустәбит һөкүмранлиққа таянған болғач, бизниң әркин демократик тәртиплиримизниң түзүлмә характерлик рәқибидур».

«Германийә өзиниң қиммәт қаришиға хиянәт қилалмайду» намлиқ мақалидә баян қилишичә, әркин демократлар партийәсиниң рәһбәрлиридин киристиян линиднер «германийә долқунлири» радийосиниң зияритини қобул қилғанда, өзиниң германийә һөкүмитидин бу йил кечиктүрүлгән «явропа-хитай юқири дәриҗиликләр сөһбити» гә қатнашмаслиқни тәләп қилидиғанлиқи, бу арқилиқ хитайниң хоңкоңдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә бир инкас қайтурушни халайдиғанлиқини билдүргән. У сөзидә хитайға болған қаттиқ муамилә сәвәблик «зөрүр тепилса иқтисадий зиянға учрашқиму болиду» ғанлиқини тәкитлигән.

Германийәниң һакимийәт бешидики партийә-горуһлар арисида барлиққа кәлгән мәвҗут һөкүмәтниң сүкүтлиригә қарши чоқанниң бир яхши башлиниш икәнликини тәкитлигән д у қ ниң программа йетәкчиси ева ханим «биз мушундақ болушини арзу қилаттуқ вә алдинқи һәптә берлинда бир һәптә барлиқ партийәләрниң парламенттики әзалири билән көрүшүп уйғурлар учраватқан зулумларға қарита аваз чиқиришни тәләп қилған идуқ. Буниң бир нәтиҗисини көргәндәк болдуқ,» деди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт