Уйғур зиялийлириниң ғайиб болуши уйғур мәдәнийитиниң кәлгүси тәқдиригә болған әндишиләрни күчәйткән

Мухбиримиз җүмә
2020-07-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
2018-Йили тутқун қилинған уйғур нәшриятчи әркин ибраһим әпәндим (солда) калифорнийә штатида яшайдиған оғли буғра әркин билән.
2018-Йили тутқун қилинған уйғур нәшриятчи әркин ибраһим әпәндим (солда) калифорнийә штатида яшайдиған оғли буғра әркин билән.
Social Media

Уйғур зиялийлириниң ғайиб болушуши уйғур мәдәнийитиниң кәлгүси тәқдиригә болған әндишиләрни күчәйткән. Фирансийә агентлиқиниң уйғур кишилик һоқуқ программисиниң доклатидин нәқил елип хәвәр қилишичә, хитайниң 2017-йилидин буян 435 нәпәр даңлиқ уйғур зиялийлирини тутқун қилғанлиқи дәлилләнгән.

2018-Йили тутқун қилинған уйғур нәшриятчи әркин ибраһим шуларниң җүмлисидин икән. Әркин ибраһимниң китабчилиқ ширкити миңлиған китабларни хитай тилидин уйғур тилиға тәрҗимә қилип нәшр қилдурған болуп, у, уйғур елидики әң чоң китаб нәшри қилиш ширкәтлириниң бири һесаблинидикән. 

Униң калифорнийә штатида яшайдиған оғли буғра әркиниң фирансийә агентлиқиға ейтишичә, дадиси тутулғандин буян униңдин хәвәр елиш мумкин болмиған. 

У мунда дегән: «дадамниң уйғур нәшриятчилиқ саһәсигә қошқан төһписи интайин зор. Шуңлашқа у хитай һөкүмитиниң зәрбә нишаниға айланди. Буни қобул қилғини болмайду. Һаятимиз ханивәйран қилинди.»

Юқирида тилға елинған 435 зиялий арисида йәнә уйғур тилшунас алим һәсән вә уйғур язғучи вә обзорчи ялқун рози қатарлиқларму бар. 

Алим һәсәнниң оғли ершат алимниң ейтишичә, униң дадиси 2018-йили бейҗиңдин бир йиғинға қатнишип қайтишида тутуп кетилгән. 

Алим һәсән шинҗаң уйғур аптоном районлуқ тил-йезиқ комитетидин пенсийәгә чиққан болуп, у уйғурчә-хитайчә тәрҗимиләрни қелиплаштуруш хизмити билән шуғулланған мутәхәссис икән. 

Уйғур дияридики көзгә көрүнгән язғучи ялқун рози 2016-йили қолға елинип, 2018-йии «дөләт һакимийитини ағдурушқа қутратқулуқ қилиш җинайити» билән 15 йиллиқ кесилгән иди.

Ялқун розиниң тутқун қилинишида униң йеңи түзүлгән уйғур тил-әдәбияти дәрсликигә уйғур язғучилириниң әсәрлирини киргүзгәнлики сәвәб болған, дәп қаралған иди.

2016-Йили күздин башлап хитай һөкүмитиниң уйғур тилини маариптин әмәлдин қалдурғанлиқи, әслидинла оқуш саити зор дәриҗидә қисқартилған уйғур тил-әдәбият дәрсини өтүш чәклигәнлики хәвәр қилинған.

Ялқун розиниң америкадики оғли камалтүрк ялқун бу һәқтә тохтилип мундақ дегән: «бу дәрсликләрни чәкләш вә уйғур тил-әдәбият дәрсликини чиқирип ташлап кәлгүси әвлад уйғурларниң уйғур мәдәнийити билән болған бағлинишини үзүп ташлайду. Бу хитайниң уйғурларниң кимликини йоқитип, ассимилятсийә қилиш усули. Бу мени пәришан қилипла қалмай, ғәзипимни қозғайду.»

Хитайниң уйғур зиялийлиридин башқа 1. 8 Дин 3 милйонғичә һәр саһә уйғурлирини йиғивелиш лагериға ташлиғанлиқи хәвәр қилинған иди.

Пикирләр (1)
Share

Исимсиз оқурмән

Aziz atawulla sartikinni nemixka yazmaysilar u adammu naxiryatqi bak muhim adam idi kimmatlik xu togrisida izdinip bekinglar qukum

Jul 27, 2020 01:20 PM

Толуқ бәт