Heptilik xewerler (5-11-noyabir)

2005-11-11
Élxet
Pikir
Share
Print

Xitay hökümiti Uyghur tehrirni qolgha aldi

Xewerlerge qarighanda qeshqer edebiyati jurnilining bash tehriri küresh hüseyin ependi yazghuchi nurmuhemmed yasinning " yawa kepter" namliq esirini neshir qilghanliqi üchün xitay da'iriliri teripidin qolgha élinip, üch yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan.

Bu yil 35 yashqa kirgen küresh hüseyin milliy bölgünchilik idiyisini terghip qilidighan eserning élan qilinishigha shara'it yaritip bergen dep eyiblen'gen.

Hemmige melumki. Yawa kepter namliq eserning aptori nurmuhemmed yasin 10 yilliq türme jazasigha höküm qilin'ghan idi. Emma qeshqer sot da'iriliri küresh hüseyinning ehwali heqqide uchur bérishni ret qildi.

Ikki sherqiy türkistan jumhuriyiti xatirilendi

1933-Yili 12-noyabir küni qeshqerde qurulghan sherqiy türkistan islam jumhuriyiti we 1944-yili 12-noyabirda ghuljida qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyitini xatirilesh munasiwiti bilen dunyaning her qaysi jayliridiki Uyghur jama'iti türlük pa'aliyetlerni uyushturmaqta.

1933-Yili Uyghurlar özlirining 20-esirdiki tunji musteqil jumhuriyitini sabit damollam bashchiliqida jakarlighan bolup, bu jumhuriyet qisqa waqit mewjut bolghan bolsimu, emma Uyghurlarning azadliqqa , musteqilliqqe bolghan intilishini namayan qilip, 1944-yilidiki jumhuriyetke hul salghan idi.

1944-Yili nilqa taghlirida partlighan ghéni batur qatarliqlar bashchiliqidiki qozghilang we 7-noyabir künide bashlan'ghan ghulja qozghilingi netijiside 12-noyabir küni inqilabchilar elixan torining bashchiliqida sherqiy türkistan jumhuriyitini élan qildi. Mezkur jumhuriyet 5 yil öz armiyisi, dölet bankisi, dölet aparatlirini berpa qilip, düshmen armiyisi üstidin ghelibe qazinip, ili, tarbaghatay we altay wilayiti da'iriside put dessep turghan idi. Axirida bu hökümetning exmetjan qasimi qatarliq rehberliri sirliq ayropilan hadisiside qaza qilish bilen bu yerde xitay kommunist hakimiyiti ornitildi. Tarixiy pakitlargha asaslan'ghanda, her ikkila jumhuriyet sowét ittipaqining siyasiy oyunliri we menpe'etliri yolida qurban qiliwétildi.

Gérmaniyide namayish

Xitay re'isi xu jintawning gérmaniye sepiri munasiwiti bilen bérlin shehiride Uyghurlar, tibetler we xitay démokratliri xitay hökümitining siyasiy tüzümini eyibleydighan namayish qildi. Gérmaniyining miyunxén, bérlin shehiride yashaydighan Uyghurlar dunya Uyghur qurultiyining yétekchilikide namayishqa qatanashti, bu heqte gérmaniyidiki ixtiyari muxbirimiz neq meydandin uchur berdi.

Amérika diniy erkinlik doklati élan qildi

Amérika tashqi ishlar ministirliqining diniy erkinlik komitéti 2005-yilliq diniy erkinlik doklati élan qilghan bolup, 197 betlik bu doklatta Uyghurlarning diniy étiqad erkinliki mesilisimu alahide tilgha élin'ghan hemde xitaydiki diniy guruppilarning normal étiqadining qattiq cheklimige uchrawatqanliqi tenqid qilin'ghan bolup, xitay hökümiti bu munasiwet naraziliq bildürüp, özlirige qilin'ghan tenqidni inkar qilghan.

Amérika bu doklatta xitayni dunyadiki diniy étiqad weziyitidin endishe qilishqa tégishlik sekkiz döletning biri dep körsetken. Amérika hökümiti we xelq'araliq teshkilatlar yéqinqi yillardin buyan xitayning Uyghur qatarliq milletlerning diniy erkinliki, kishilik hoquqlirini depsende qiliwatqanliqini izchil tenqid qilmaqta.

Amérika prézidénti jorji bush dalay lamani qobul qildi

Amérika prézidénti jorji bush xitay hökümitining naraziliqigha qarimastin, tibetlerning rohaniy dahisi, nobél tinchliq mukapatining érishküchisi dalay lamani aq sarayda qobul qilip, söhbetleshken. Bu dalayning prézidént bush bilen 3-qétimliq uchrishish iken.

Dalay lama amérika ziyaritini bashlighan, amérika prézidénti bushmu yéqinda xitayni ziyaret qilidu. Bushning özining xitay sepiridin ilgiri dalay lamani qobul qilishi közetküchilerni türlük tehlillerge ündimekte. Beziler hetta buning xitayning tibet mesilisini hel qilish süritini tézlitish rolini oynishi mumkin dep qarimaqta.

Dunya miqyasida xitayning qazaqistanda élip bériwatqan pa'aliyetliri heqqide inkas qozghaldi

Yéqinda Uyghur aptonom rayonining mu'awin re'isi jappar hebibulla bashchiliqidiki bir wekiller ömiki qazaqistandiki Uyghur jama'etchiliki arisida ziyaret we uchrishishlarni élip barghandin kéyin, chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri we Uyghur jama'etchiliki türlük inkaslarda boldi. Yéqindin buyan xitay we qazaqistan hökümetlirining hemkarliqi netijiside qazaqistandiki bir qisim Uyghurlar xitay öz xelqi namidin xitay bilen yéqin munasiwet ornitishqa bashlighan idi. Türkiye,. Amérika, germaniye we kanada shuningdek ottura asiya jumhuriyetliridiki bir qisim Uyghurlar jümlidin amérikidiki Uyghur siyasiyoni sidiq haji rozi ependi bu heriketlerning Uyghur dawasigha ziyan élip kélidighanliqi, béyjingning meqsitining Uyghurlarni parchilash ikenlikini otturigha qoydi. (Ümidwar)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet