Һәптилик хәвәрләр (14-20-январ)

2006-01-20
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Хәлқара инсан һоқуқини көзитиш тәшкилати доклат елан қилди

Кишилик һоқуқ көзитиш тәшкилати өткән чаршәнбә күни(18-январ) йиллиқ доклатини елан қилип, хитайниң кишилик һоқуқ вәзийитини әйиблиди һәмдә хитайниң уйғур районида елип бериватқан бастурушлирини тәнқид қилди.

Доклаттики мәхсус "шинҗаң вә террочилиққа қарши уруш" дегән тема астидики бәтләрдә "хитай һөкүмити уйғурларниң мустәқил мәдәнийәт салаһийитини вә униң билән зич бағланған диний етиқадини йоқитишни мәқсәт қиливатиду" дәп йезилған һәмдә буниңға хитайниң уйғур әдәбиятини контрол қилиши, мәсчитләрни бузуши вә хитайниң диний җәһәттики йолйоруқиға бойсунмиған кадирларни хизмитидин еливетиши қатарлиқларни мисал қилинған.

Мәзкур тәшкилат өз доклатида йәнә, хитайниң уйғур елидә "қаттиқ зәрбә бериш" һәрикитини елип берип, "бөлгүнчи", " терроричи" дегән җинайәтләр билән нурғун уйғурларни тутқун қилип җазалаватқанлиқини һәтта бу йәрдә өлүм җазасиниң көп көрилидиған әһвал икәнликини язған.

Уйғур тәшкилатлири кишилик һоқуқ көзитиш тәшкилатиниң бу доклатини қарши алидиғанлиқини билдүргән, әмма хитай ташқи ишлар министирлиқи болса мәзкур әйибләшләрни рәт қилған.

Гуантаномодики уйғурларниң адвокатлири америка алий сотиға әрз сунди

Кубаниң гуантаномо арилидики америка һәрбий базисида тутуп туриливатқан уйғур тутқунларни қоюп бериш делоси америка федерал сот мәһкимиси тәрипидин өткән йили 12-айда " һоқуқ йәтмәслик" дегән сәвәб билән рәт қилинғандин кейин, абабәкри қасим вә адил абликим қатарлиқ бу уйғур яшлириниң адвокатлири федерал сотниң һөкүмигә қайил болмай, 17-январ күни америка федерал алий сотиға әрзи сунуп, мәзкур делони қайтидин көрүп чиқишни тәләп қилған.

Исмаил тиливалди "үч хил күчләр"гә зәрбә беришни тәләп қилди

Уйғур аптоном райониниң хәлқ қурултийиниң 10-нөвәтлик қурултийиниң вә сиясий кеңәшниң йиғинлири җәрянида һөкүмәт хизмитидин доклат бәргән уйғур аптоном райони рәиси исмаил тиливалди қайта -қайта " үч хил күч" кә қаттиқ зәрбә берип, муқимлиқни қоғдашни тәләп қилди. Исмаил тиливалди 17-январдики сөзидә аталмиш "миллий бөлгүнчиләр"гә " баш көтәргән һаман зәрбә бериш", " алдин қол селиш" дегәндәк чарилирини оттуриға қойған.

Исмаил тиливалди йәнә" шинҗаң көп йиллардин буян мустәқил өзигә -өзи хоҗа болуш принсипида чиң туруп, диний етиқад сияситини изчиллаштуруп, давамлиқ түрдә миллий иттипақлиқ ишлири елип берип, баравәр, иттипақ, өз-ара ярдәмдә болидиған вә маслашқан йеңи типтики милләтләр мунасивитини мустәһкәмлиди" дегән. Униң бу сөзи һәққидә хәлқара уйғур кишилик һоқуқ вә демократийә фонди җәмийитиниң президенти рабийә қадир ханим инкас қайтуруп, исмаил тиливалди дегән сөзләрниң һәммисиниң ялған икәнлики, әмәлийәттә уйғурларниң һечқандақ өзи-өзи хоҗа болуш һоқуқи йоқлиқини, йеқиндин буян хитай һөкүмитиниң уйғурларни көпрәк миллий бөлгүнчиликкә қарши сөзләткүзүш арқилиқ хәлқарани алдимақчи болуватқанлиқи қатарлиқларни тәкитлиди.

Бурһан зунун данийидә дәпнә қилинди

Данийиниң падибург шәһиридики сақчиларниң тутуп туруш орнида өзини өлтүрүвалди дәп елан қилинған уйғур яш бурһан зунун өткән һәптидә данийидә дәпнә қилинди. Хәвәрләргә қариғанда, мәрһумниң аилә -тавабиатлири униң мейитини ғулҗиға елип кетип дәпнә қилишни халиған болсиму, әмма түрлүк сәвәбләр җүмлидин хитай әлчиханисиниң рухсәт қилмаслиқи билән бу арзусидин ваз кәчкән. Мәрһумниң өлүм вәқәси данийә , норвигийә қатарлиқ мәмликәтләрниң сиясәт қатлимиға шуниңдәк хәлқаралиқ инсан һоқуқи вә мусапирлар тәшкилатлириға тәсир көрсәткән.

Тарим бойидики тоғрақлиқлар зор көләмдә қуруп түгимәктә

Уйғур аптоном райони хәлқ қурултийиниң йиғини җәрянида ақсу вилайитиниң хәлқ қурултийи вәкили төрәк исмаил тарим вадисидики боз йәр ечилиш мәсилисидә тохтилип, тарим вадисидики үч милйон мо әтрапидики тоғрақлиқларниң апәткә учритилғанлиқини, бу районлардики тоғрақлиқларниң қуруп кетишиниң 90% кә йәткәнликини оттуриға қойған.

Нөвәттә, инкасларға қариғанда, хитайниң ишләп чиқириш қурулуш армийисиниң халиғанчә йәр ечиши вә су мәнбәлирини контрол қилиши билән тарим вадиси әкологийилик муһити бузғунчилиқларға учримақта.

Җаппар һәбибулла пиланлиқ туғутни тәкитлиди

18-январ күни уйғур аптоном райониниң муавин рәиси җаппар һәбибулла хәлқ қурултийиниң йиғини җәрянида хотән гурупписида сөз қилип, пиланлиқ туғутниң яхши тутулмиғанлиқиниң хотәнниң иқтисадий җәһәттин қалақ қелишидики сәвәбләр икәнликини илгири сүргән. У, йәнә пиланлиқ туғут сияситини йолға қоюшта диний өлималарға тайиниш мумкинчилики бар дәп , диний өлүмаларниң пиланлиқ туғут сияситини тоғра дәп қариғанлиқини көрсәткән һәмдә пиланлиқ туғутни күчәйтишни тәләп қилған.

Бу һәқтә сәуди әрәбистанда яшайдиған бир уйғур диний өлүма өз көз қаришини оттуриға қоюп, төрәлмини қосақта өлтүрүшниң ислам шәриитигә хилап икәнликини тәкитлиди.

Тибәтләр җаң земин вә ли пең үстидин испанийә сот мәһкимисигә әрзи сунди

Хәлқара тибәт һәрикити тәшкилатиниң испанийә шөбиси йеқинда сабиқ хитай дөләт рәиси җаң земин билән сабиқ баш министир ли пеңни тибәт пуқралириға қарши миллий тазилаш җинайити садир қилғанлиқ билән әйибләп, испанийә алий сот мәһкимисигә әрз сунғандин кейин, сот давагәрләрниң әрзини қобул қилған һәмдә әрзи көрүп чиқишқа мақул болған.

Тәйвән президенти ливийәни зиярәт қилди

Тәйвән президенти ченшуйбиан 18-январ күни казафиниң тәклипигә бинаән ливийини зиярәт қилип, һәрбий, сиясий вә иқтисадий һәм башқа тәрәпләр бойичә ортақлиқ һасил қилған, бу һал хитайниң наразилиқини қозғиған.

Америка иранниң ядро мәсилисидә қаттиқ позитсийидә турмақта

Иранниң ядро қорали пиланини әслигә кәлтүргәндин кейин, америка, әнгилийә вә франсийә қатарлиқ дөләтләр бу мәсилидә иран билән сөһбәтләшмәй, мәзкур мәсилини б д т бихәтәрлик кеңиши тәрипидин һәл қилинишини изчил тәләп қилған. Бирақ, русийә болса бу мәсилини бихәтәрлик кеңишиг сунсиму, әмма қарар алмаслиқни ,бәлки сөһбәт йоли билән һәл қилишни тәшәббус қилған болуп, хитайму охшаш мәйданда турмақта.

Хитай мәтбуатқа болған бесимни күчәйтмәктә

Америка бирләшмә агентлиқиниң хәвридин қариғанда, хитай һөкүмити өткән бир йил ичидә 79 гезитни тақап, 169 милйон парчә нәшир материяллирини мусадирә қилған. Хитай һазир мәтбуатқа вә интернеткә болған контроллуқни техиму күчәйтмәктә. (Үмидвар)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт