Heptilik xewerler (28-yanwar 2 - féwral)

2006-02-03
Élxet
Pikir
Share
Print

Bush : amérikining uzun muddetlik pilani dunyada mustebitlikke xatime bérish

Amérika prézidénti jorji bush 31-yanwar küni dölet mejliside amérika puqralirigha a dölet ehwali heqqide nutuq sözligende amérikining ichki –tashqi ehwali jümlidin tashqi siyasiti heqqide toxtilip, amérikining dunyada démokratiyini dawamliq ilgiri süridighanliqini tekitlep, amérikining uzun muddetlik pilani dunyadiki mustebitlikke xatime bérish dep körsetken.

Bush sözide yene iran mesilisi, iraq mesilisi we bashqilarnimu tilgha alghan bolup, iraq mesiliside u amérikining iraqtin qoshun chékindürush waqit jedwilini tilgha almighan hemde qoshun chékindürushni siyasetchiler emes belki herbiyler qarar qilidighanliqini tekitligen. U sözide amérikining ottura sherqtin alidighan néfitini 2025-yiligha kelgende 75% azaytidighanliqini bildürgen, bush iqtisadiy mesililer heqqide toxtalghanda, xitayni amérikining "yéngi riqabetchisi" dep atighan hemde amérikining iqtisadiy küchining yenila küchlük ikenlikini eskertken. Bushning nuqti xelq'ara jemiyetning zor diqqitini qozghidi. Uning nutqi amérikidiki köpligen kishilerning qarshi élishigha érishken bolsimu, emma yenila bir qisim siyasiyonlarning tenqidige uchridi.

Amérika dölet mejliside xitaydiki kishilik hoquq we intérnét mesilisi heqqide guwahliq bérish yighini ötküzüldi

1- Féwral küni amérika dölet mejlisi ezasi tom lantosning teshebbusi bilen xitaydiki kishilik hoquq we intérnét mesilisi boyiche guwahliq bérish yighini ötküzüldi. Amérika dölet mejlisining kishilik hoquq komitéti teripidin échilghan yighinda tom lantos ependi amérikidiki eng chong intérnét shirketlirining xitayning démokratiye we kishilik hoquqni depsende qilishigha shérik boluwatqanliqini tenqid qildi.

Bu yighinda yene xelq'ara kechürüm teshkilati, chégrisiz muxbirlar teshkilati qatarliq xelq'araliq teshkilatlarmu xitayning insan hoquqi we metbu'at hoquqini depsende qiliwatqanliqini tenqid qilghan. Xitayning intérnét izdesh torliridiki " démokratiye, kishilik hoquq" dégendek 1000 din artuq ibarini özliri üchün xeterlik dep chiqiriwetkenliki körsitilgen. Elwette, Uyghurlarning intérnét mesilisimu shundaq bolup, Uyghurlarning siyasiy hoquqigha a'it mezmunlar qamal qilin'ghanliqi bildürülmekte.

Qeshqerde Uyghurlar öy-makanliridin ayrilmaqta

Uyghurlarning qedimiy diyari hésablinidighan qeshqerge poyiz qatnighandin buyan bu jaydiki xitaylarning nopusi téz süret bilen ashmaqta. Qeshqerdin kéliwatqan inkaslargha qarighanda, Uyghurlarning nopusi burun 90 % tin üstün bolghan qeshqerde xitay nopusi shiddet bilen artip, sheher ahalisining yérimidin éship kétishke qarar yüzlen'gen.

Uyghur élide shendong qatarliq ölke sodigerliri üstünlükni igilimekte.

Xitay metbu'atlirining xewer qilishiche, Uyghur aptonom rayonigha meblegh salghan xitay ölkilirining shirketliri ichide, Uyghur aptonom rayoni kom partiye sékritari wang léchü'enning yurti hésablinidighan shendong ölkisining we yene jéjang, gu'angdong ölkilirining sodigerlirining mebleghliri üstünlükni igiligen. Bular asasliqi kömürchilik, éléktir énérgiyisi, toqumchiliq qatarliq saherlerni igiligen bolup, omumiy meblegh 24 milyard yü'en'ge yetken iken.

Uyghur élining etrapida

Afghanistan: Afghanistanni qayta qurush mesiliside en'giliyining paytexti londonda ötküzülgen xelq'araliq yighinda afghanistan'gha ikki milyard dollar yardem qilinidighanliqi bildürüldi. Amérika afghanistan'gha eng kop yardem qilghan dölet bolup, amérika 2006-yilida bir milyard dollar yardem qilidighanliqini, en'gliye bolsa, üch yil ichide 850 milyon dollar bérishni qarar qilghan. Xitay diplomatiye ministiri li jawshing xitayning 2006-yili afghanistan'gha 10 milyon dollar yardem qilidighanliqini jakarlighan, démek xitayning béridighan puli amérika we en'giliye bilen sélishturghili bolmaydighan derijide az iken.

Qirghizistan؛ Qirghizistan da'iriliri bu dölettiki teshkillik jinayetchilikke zerbe bérish ishlirigha köngül bölmekte, qirghizistan bash ministiri félikis qulop 1-féwral küni qirghizistan saqchi we jama'itige tehdid séliwatqan teshkillik jinayetchilikke qattiq zerbe bérish heqqide buyruq élan qilghan. Yene bir tereptin her qaysi hakimiyet qatlamliri we herbiy –saqchi sahesi üstide tertipke sélish ishlirimu kücheytilmekte.

Özbékistan؛ Özbékistan öktichilerni jazalashni dawamlashturmaqta, öktichi teshkilat " quyash nuri partiyisining rehbiri senjer ömerop üstidin sot échildi. Özbékistan hökümiti uni jemiyet tertipini buzghanliq we bashqilar bilen eyibligen.

Iran؛ Amérika, en'giliye, fransiye, rusiye , xitay qatarliq b d t bixeterlik kéngishige eza besh dölet hem gérmaniye iranning yadro mesilisini bixeterlik kéngishide hel qilishqa qoshuldi, xelq'ara atom énérgiyisi orginimu yighin échip, bu mesilini qandaq hel qilish heqqide muzakirilerni dawamlashturmaqta,

Misir؛ Misirning 1300 kishi chüshken " salam 98" namliq bir paraxoti qizil déngizda chöküp ketken bolup, ularning köpinchisi misirliqlar iken. Bu yéqindin buyan yüz bergen eng chong déngiz weqesi bolup hésablinidiken. (Ümidwar)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet