Heptilik xewerler (11-17-féwral)

2006-02-17
Élxet
Pikir
Share
Print

Adil hoshur xitay torliridiki qarilashlarni inkar qildi

Yéqinda, xitayning bir qisim intérnet torlirida xitay hökümiti teripidin " pelek shahi" dep nam bérilgen darwaz adil hoshurning érishken " jénnis" rékorti guwahnamilirining dunyawi ölchemdiki orunlar teripidin emes, belki shangxey shehiridiki jénnis rékorti orginidin bérilgenliki körsitilip, uni eyiblesh we hetta uning netijilirini qarilash xaraktéridiki maqalilar körülgen idi. 1997-Yilidin buyan üzlüksiz türde yéngi rékortlarni yaritip kéliwatqan adil hoshurgha qilin'ghan bu eyibleshler adil hoshurning ret qilishigha uchridi. Adil ependi ziyaritimizni qobul qilip, özi érishken shan-shereplerni xelq bergenlikini tekitlesh bilen uning meqsitining Uyghur darwazchiliqini dunyagha tonushturush ikenlikini otturigha qoydi.

Kanada Uyghur medeniyitini tonushturidighan höjjetlik filim ishlendi

Yéqinda kanada réjissori abir alsayid xanim teripidin ishlen'gen Uyghurlarning sen'iti we medeniyitini tonushturidighan shuningdek yene Uyghurlarning bügünki siyasiy hayati qisturma qilin'ghan höjjetlik filim kanada jama'iti bilen yüz körüshti.

Bu filimning ishlinishi jeryanida matériyallar bilen teminligen hemde muhim rol oynighuchilar kanadaning montré'al shehiride olturushluq Uyghur alimliridin tamara xanim we uning qizi adalet xanimlardur. Tamara xanim qazaqistanda ötken ataqliq Uyghur tarixchisi dawut isiyéwning repiqisi bolup, u uzun yillar Uyghur sen'iti tetqiqati bilen shughullan'ghan.

"Qara jöldiki jeng" namliq kitab neshir qilinidu

Shwétsiyide yashawatqan péshqedem Uyghur ziyaliysi haji abduréshit kérimi ependi özining biwasite körgen we bilgenliri asasida 1968-1969-yilliri Uyghur diyarida mexpiy pa'aliyet élip barghan sherqiy türkistan xelq inqilabi partiyisining tengri taghlirining jenubidiki heriketliri bolupmu, axunop we mijit qomandan qatarliqlar bashchiliqidiki qoralliq heriket hemde ularning atushning qara jöl dégen yéride xitay qoralliq küchlirining qorshawigha chüshüp qélishi hem bashqa weqeler heqqide " qara jöldiki jeng" namliq kitab yézip chiqqan. Bu kitab yéqinda neshridin chiqidu.

Amérika dölet mejliside guwahliq bérish yighini échildi

Amérika dölet mejlisi charshenbe küni amérika intérnet shirketliridin mikrosoft, go'ogle, yaxo'o we sissko qatarliqlarning xitayning metbu'at we intérnetni boghuwatqanliqigha qarimastin, xitay bilen hemkarlishiwatqanliqi heqqide guwahliq bérish yighini achti. Amérika dölet mejlisining ezasi kristofir simis bu shirketlerning xitay intérnét saqchilirining öktichilerni közitishke yardemleshkenlikini tenqid qildi. Yighinda amérika dölet mejlisining kishilik hoquq komitétining re'isi tom lantosmu söz qilip, bu shirketlerning ijtima'iy mesuliyetchanliqining töwenliki hem bu ishlarning nomus qilishqa tégishlik ikenlikini körsetti.

Xitayche qosh tilliq ma'arip kücheytilmekte

Xitay Uyghur élidin ichkiri ölkilerge élip bérip oqutilidighan Uyghur qatarliq milletlerning " shinjang toluq ottura sinipi" pilanini kéngeytmekchi, 2010-yiligha yetkende shinjang toluq ottura sinipigha bérip oquydighan oqughuchilarning sani her yili 20 minggha yetküzilidiken.

Uningdin bashqa yene xitay tilini omumlashturushni ching tutushmu izchil tekitlenmekte. Yéqinda Uyghur aptonom rayonluq partkom sékritari wang léchü'en xitay tilini omumlashturushni 100 yilliq pilan dep atap, her qandaq bedel töleshtin qorqmay, uni emeliyleshtürüshni telep qildi. Chet'ellerdiki Uyghur ziyaliyliri buni Uyghurlarning milliy ma'aripini yoqitish we Uyghurlarni assimilyatsiye qilish dep hésablimaqta.

Nur bekri pilanliq tughut siyasitini kücheytishni telep qildi

Uyghur aptonom rayoni partkom mu'awin sékritari nur bekri Uyghur aptonom rayonining nopusining 2010-yilighiche 22 milyon etrapida kontrol qilinidighanliqini bildürgen. Shinjang gézitining yézishiche, nur bekri yéza-qishlaqlarda, namrat yézilarda tughut sewiyisining yuqiri ikenlikini körsitish bilen pilanliq tughutni ching tutushni telep qilghan. Lékin, u xitayning ichkiri ölkiliridin köchüp kéliwatqan xitaylarning nopusining téz éshiwatqanliqi heqqide héch néme démigen. Uyghur teshkilatliri buninggha inkas qayturup, uni tenqid qildi.

Amérika tinch-okyan rayonida chong kölemlik herbiy manéwir ötküzmekchi amérika déngiz armiye tinch okyan pilotining bildürüshiche, yéqinda amérika, tinch okyan rayonida yéqinqi 30 yildin buyanqi eng chong herbiy manéwir ötküzidiken. Bu manéwirgha yene yaponiye we jenubi koréye qoshunlirimu qatnishidiken.

Dalay-lamaning wekilliri xitay bilen 5-qétimliq mexpiy söhbitini bashlidi

Tibetlerning sürgündiki diniy dahisi dalay lamaning wekilliri charshenbe küni xitay emeldarliri bilen 5-qétimliq söhbitini bashlidi, emma ,bu yépiq shekilde élip bérilghachqa, söhbet mezmunliri ashkara emes. Xitay da'iriliri tibetler bilen bolghan bu söhbetni peqet tibet muhajirlirining xitayni ziyaret qilish pa'aliyiti dep chüshendürmekte .(Ümidwar)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet