Һәптилик хәвәрләр (11 – 17 – март)

2006-03-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Уйғур мәдәнийәт күни өткүзүлди

Америка пайтәхти вашингтондики хәлқара уйғур кишилик һоқуқ вә демократийә фонди җәмийити билән америка дөләт мәҗлисиниң кишилик һоқуқ гурупписиниң тәшкиллиши астида 3-айниң 14-күни кәч саәт 5 йеримдин тоққузғичә, америка дөләт мәҗлисиниң канан иш бинасида уйғур мәдәнийәт күни өткүзүлди. Бу паалийәтни, атақлиқ уйғур кишилик һоқуқ паалийәтчиси, хәлқара уйғур кишилик һоқуқ вә демократийә фонди җәмийитиниң президенти рабийә қадир ханим өзи баш болуп уюштурған.

Рәңга- рәң нәпис уйғур миллий кийимлирини кийгән уйғурлар, уйғурларниң америкилиқ достлири шуниңдәк америка ташқи ишлар министирлиқи вә америка дөләт мәҗлисиниң бир қисим юқири дәриҗилик әрбаблири һәм хизмәтчи хадимлири бир йәргә җәм болуп, 30 нәччә хил уйғур таамлири вә уйғур қиз-йигитлириниң шох усуллиридин һозурланди.

Қазақистанниң яркәнт шәһиридин кәлгән "яркәнт булбуллири" намлиқ миллий нахша-усул гурупписиниң шуниңдәк шветсийидә яшайдиған уйғур музиканти күрәш күсәнниң һәм сабиқ өзбекистан дөләтлик уйғур ансамбилиниң нахшичиси султан мәмәтопниң иҗрасидики уйғурчә нахша-музикилар мәдәнийәт күнигә техиму зор гүзәллик беғишлиди.

Бу йәргә йәнә уйғур миллий алаһидиликини әкис әттүридиған сизма сүрәтләр шуниңдәк уйғурларниң сиясий, иҗтимаий вә мәдәнийәт һаятини җүмлидин хитай һөкүмитиниң уйғур диярида елип бериватқан бастуруш сиясәтлирини намайән қилидиған 200 парчидин артуқ фото сүрәтлири һәмдә уйғур миллий чалғу әсваблириниң өрнәклири қоюлған иди бу уйғурларниң америка тарихида җүмлидин уйғурларниң узун әсирлик сиясий вә мәдәнийәт тарихида биринчи қетим америка дөләт мәҗлисидә мәхсус уйғур мәдәнийәт күни өткүзүши болуп һесаблиниду.

Мурасимниң ечилиши нутуқлирини америка дөләт мәҗлисиниң қармиғидики инсан һоқуқи гурупписиниң рәиси том лантос әпәнди, хәлқара уйғур кишилик һоқуқ вә демократийә фонди җәмийитиниң президенти рабийә қадир ханим , америкиниң сабиқ муавин ташқи ишлар министири лорн крайнер қатарлиқлар сөзлиди вә уйғур мәдәнийитигә юқири баһа бәрди.

Том лантос әпәнди узундин буян уйғурларниң кишилик һоқуқ ишлириға җүмлидин рабийә қадир ханимниң қоюп берилишиға көңүл бөлүп, бу мәсилиләрдә хитай һөкүмитини тәнқид қилип кәлгән, атақлиқ дөләт мәҗлис әзаси, дөләт мәҗлис қармиғидики инсан һоқуқи гурупписини тәсис қилғучиларниң бири болуп, у сөзидә уйғурларниң толуқ әркинлики вә мустәқиллиқини қоллаш позитсийисини билдүрди.

Бу паалийәткә баштин ахири америка дөләт мәҗлиси әзалири том лантос, франк волф вә кеңәш палата әзаси там харкинлар капаләтлик қилған. Улар мәҗлис әзалириға бирләшмә мураҗәтнамә йезип, уйғурларниң мәдәнийити вә инсан һоқуқиниң дәпсәндә қилиниватқанлиқини көрсәткән.

Ишәнчилик хәвәрләргә қариғанда, америка дөләт мәҗлисидә уйғур мәдәнийәт күни өткүзүлүштин илгири хитайниң америкида турушлуқ әлчиханиси америка дөләт мәҗлисигә наразилиқ билдүрүп, бу паалийәтни өткүзмәсликни тәләп қилғанда америка дөләт мәҗлиси буни рәт қилған шуниңдәк паалийәтниң мувәппәқийәтлик өткүзүлишигә капаләтлик қилған. Нәтиҗидә, хитай даирилириниң америка дөләт мәҗлисидики бу паалийәтни тохтитип қоюш ғәризи мәғлуп болған.

Паалийәт җәрянида рабийә қадир ханим мәхсус зияритимизни қобул қилип, уйғур қиз-йигитлирини милләтниң азадлиқи үчүн күрәш қиливатқан җәңчиләргә охшатти.

Конда лиза райис хитайниң һәрбий тәһдиди һәққидә тохталди

Америка ташқи ишлар министири кондилиза райис, пәйшәнбә күни , австралийә баш министири ховард вә ташқи ишлар министири довнерлар билән хитайниң районда баш көтүрүватқан күчлүк дөләтлик орнини музакирә қилди. Бу мәсилә шәнбә күни өткүзүлгән америка, австралийә вә японийә бихәтәрлик йиғининиң муһим музакирә темиси болди.

Райис, "биз җуңгониң һәрбий тәрәққиятиға диққәт қиливатимиз. Биз җуңго тәрәпкә уларниң һәрбий чиқимни көпәйтиш һәрикити зади немидин дерәк беридиғанлиқини, улар буниңға конкрет ениқлима бериш керәкликини уқтурған. Мән тәхмин қилалмаймән. Мән илгири совет иттипақи дөләт мудапиәсиниң истатистикилиқ мәлуматлириға диққәт қилған идим. Шуңа бу хил истатистикилиқ санларни бәк муәййәнләштүргили болмайду. Аңлишимчә җуңго дөләт мудапиә хам чотини 14 % өстүргән. Бу сан наһайити көп. Җуңго буниң немидин дерәк беридиғанлиқиға ениқлима бериши керәк " дәйду.

Әмма, хитай ташқи ишлар министирлиқи баянатчиси чин гаң, "җуңгониң дөләт мудапиә сиясити пүтүнләй ашкара вә мудапиә характерликтур. Биз башқа дөләтләрниң бу мәсилигә обектип муамилә қилишини үмид қилимиз" дәп көрсәтти.

Уйғур елидә алий мәктәп пүттүргән ишсизларниң сани ашмақта

Тәңритағ тор бетиниң хәвәр қилишичә, уйғур елидә алий мәктәп вә оттура техникомни пүттүргән оқуғучиларниң омумий сани 131 миң 200 гә йәткән. Буниң ичидә аран 69 миң 900 и ишқа орунлишип болған. 61 Миң 300 и техи ишқа орунлишалмиған.

Хәвәрдә, ишқа орунлишалмиған алий мәктәп вә оттура техникомни пүттүргән оқуғучилар сани 2004 ‏- йилидики 104 миңдин 41% азайғанлиқи баян қилинған. Лекин, уйғурларниң инкас қилишичә, ишсизлиқ мәктәп пүттүргән уйғур оқуғучилар арисида хитайлардин пәрқлиқ дәриҗидә еғир икән.

Өзбекистан мәтбуатларға болған контроллуқни күчәйтмәктә

Өзбекистан һөкүмити, өзбекистандики чәтәл мәтбуат органлирида ишләйдиған мухбирлар үстидики контроллуқини күчәйтидиған йеңи бир қанун йолға қойди. 15‏- Март күни өзбекистан ташқи ишлар министирлиқиниң тор бетидә елан қилинған йеңи қанун, чәтәл мухбирлириниң өзбекистанниң ички ишлириға арилишишини, хәлқини һөкүмәтни ағдурушқа, һөкүмәткә қарши қораллиқ қозғилаң көтүрүшкә қутрутушни һәмдә етник вә диний гуруппилар оттурисида зиддийәт вә дүшмәнлик пәйда қилидиған һәрикәтләр елип беришини чәкләйдиған мәзмунларни өз ичигә алған.

Хитайда деһқанлар намайиш қилди

16‏- Март күни, тйәнҗинниң лйүшәнхи йезисида йәр-земинлири һөкүмәт тәрипидин тартивелинған йүзлигән киши намайиш өткүзүп, һөкүмәт даирилиридин йәрлирини қайтуруп беришни тәләп қилди.

Франсийә агентлиқиниң хәвәр қилишичә, хитай баш министири вен җябавниң өткән һәптидики хитай деһқанлириниң һоқуқи тоғрисидики сөзлиридин илһамланған намайишчилар, "йәрлик һөкүмәт әмәлдарлири келип биз билән сөһбәтләшмигичә, наразилиқ һәрикитимизни давамлаштуримиз" дегән.( Үмидвар)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт