Heptilik xewerler (18- 24- mart)

2006-03-24
Élxet
Pikir
Share
Print

Xoja niyaz haji qebristanliqi chéqilish aldida

Ürümchidiki melum kishilerdin ige bolishimizgha qarighanda, xitay hökümiti on nechche yillardin buyan, xoja niyaz haji, sabit damolla, mesut sabiri qatarliq Uyghur milliy qehrimanliri yatqan ürümchidiki kona qebristanliqni yötkesh niyitidin yanmay kelgen shundaqla buninggha türlük seweblerni körsitip kelgen bolsimu, xelqning naraziliqi seweblik meqsitige yételmigen. Emma yéqinda xitay hökümiti tuyuqsiz bu qebristanliqni mart éyining axirighiche yötkeydighanliqi heqqide oqturush chiqirip herket bashlighan. Ürümchidin xoja niyaz qebristanliqining köchürülshini anglighan bir kishi mundaq inkas bildürdi.

"Xoja niyazning qebrisi bir rehberning qebrisi. Hazir seypidin we burhanlarning qebrisige héchkim chiqmaydu. Ulanbaydiki u qebristanliqqa birersi chiqip eslep birnéme yazghininimu körmidim, u qebriler topa bésip turidu. Némishqa xoja niyazning yoqilip kétey dep turghan qebrisini kishiler 60 nechche yildin béri yoqlap turidu dégende, méningche shu ghojiniyazning rohi kishilerning iradisige wekillik qilghanliqi üchün shundaq turiwatidu dep qaraymen".

Xoja niyaz haji qebrisige ziyaretchiler teripidin nurghun baha sözliri we shé'irlar yézip qoyulghan bolup, uning Uyghur milliy azadliq inqilabi herikitidiki ornigha yuqiri bahalar bérilgen.

Amérika dölet mejlisining ezasi tom lantosning sözliri Uyghurlar arisida inkas qozghimaqta.

3‏- Ayning 14‏ - küni ataqliq kishilik hoquq pa'aliyetchisi rabiye qadir xanimning yétekchilikidiki xelq'ara Uyghur kishilik hoquq we démokratiye fondi jemiyiti we amérika dölet mejlisi kishilik hoquq guruppisi teripidin amérika dölet mejliside uyushturulghan Uyghur medeniyet künining échilishida söz qilghan amérika dölet mejlisi kishilik hoquq guruppisining re'isi tom lentos ependi "biz, Uyghurlarning üzül-késil erkinlik we musteqilliqini ilgiri sürimiz", dégen.

Tom lentosqa oxshash amérika siyasiy sehniside muhim rol oynawatqan bir siyasiy erbapning bu sözliri Uyghurlar arisida küchlük ijabiy inkaslarni qozghighan bolup, radi'omiz obzorchisi sidiq haji ruzi ependi Uyghur mesilining hazir dölet mejliside siyaset dewrige kirgenlikini körsetti.

Chet'ellerdiki Uyghurlar noruz ötküzdi

Uyghur qatarliq türkiy we pars tilliq xelqlerning eneniwi bayramlirining biri hésablinidighan noruzning yétip kélishi bilen chet'ellerdiki Uyghurlar özliri zich yashaydighan ottura asiya jumhuriyetliri, türkiye qatarliq memliketlerdin bashqa yene amérika, kanada, en'giliye, gérmaniye, shiwitsiye we bashqa bir qisim gherb döletliridimu ötken yilidikige qarighanda téximu mezmunluq we daghdughuluq noruz bayrimi ötküzdi.

Inkaslargha qarighanda, gherb memliketliride Uyghurlarning sanining éshishi jümlidin Uyghurlarning siyasiy dawa pa'aliyetlirining janlinishigha egiship, her yili 12-noyabir sherqiy türkistan jumhuriyet künini xatirilesh, qurban héyt, roza héyt we noruz ötküzüsh muhim milliy pa'aliyetlerning terkibidin orun alghan. Buningda Uyghur milliy rohi we diniy étiqadini kücheytish hemde yéngi ewladlarning öz milliti hem wetinini söyüsh rohini qozghitish mezmunlirimu asasiy salmaqni igilimekte.

Uyghur élide her yili 8000 adem tébirkiloz bilen hayatidin ayrilidu

Ürümchi sheherlik yuqumluq késellerni kontrol qilish merkizining ashkarilishiche, öpke tébirkilozi Uyghur aptonom rayonida yenila ammiwi salametlikke éghir derijide tehdit séliwatqan yuqumluq késellerning biri bolup, aptonom rayon boyiche her yili 7500 din 8000 ghiche kishi mezkur késel bilen ölmekte.

Ürümchi sheherlik yuqumluq késellerni kontrol qilish merkizi ürümchide chiqidighan "shinjang merkizi sheher géziti" ge, aptonom rayon boyiche öpke tébirkilozi bilen aghrighan kishilerning 80 minggha yétidighanliqini we her yili 28 ming kishining bu késel bilen yuqumliniwatqanliqini bildürgen.

B d t musapirlar ishliri komissari xitayni ziyaret qildi

Birleshken döletler teshkilati musapirlar komitétining aliy derijilik komisssari antoni'o gutérrés düshenbe küni xitaydiki ziyaritini bashlidi. Bu musapirlar komitéti komissarining 1997‏- yilidin buyan tunji qétim xitaygha ziyaretke bérishi bolup hésablinidu.

Mezkur komissarning xitay da'iriliri bilen bolghan söhbitide shimaliy koriyilik musapirlarning meslisimu muhim témilarning biri iken. Birleshken döletler teshkilati xitaygha kirgen shimaliy koriyiliklerning xitay hökümiti teripidin qoghdilishi lazimliqini otturigha qoyidu. Emma xitay hökümiti shimaliy koriye hökümitini renjitmeslik üchün bu musapirlarni peqet iqtisadiy köchmenler dep qarap, ulargha siyasiy panahliq bérishni ret qilip keldi. Mezkur komitétning mölcherlishiche, nöwette xitaydiki shimaliy koriyilik musapirlarning sani 100 mingdin ashidiken.

Putin xitayni ziyaret qildi

"Rusiye yili" pa'aliyitige qatnishish üchün resmi ziyaret bilen 21 - mart küni béyjinggha kelgen rusiye prézidénti wladimir putin ikki künlük ziyaritini axirlashturdi. Xitay we rusiye rehberliri teripidin ötken yili békitilgen "dölet yili" pa'aliyiti ötküzüsh belgilimisige asasen uyushturulghan "rusiye yili" gha wladimir putin bashlamchiliqida rusiyining siyaset, soda-sana'et, medeniyet we bashqa her sahesige munasiwetlik mingdin artuq adem kelgen bolup, kélishim boyiche 2007-yili rusiye hökümiti mushu xilda mexsus " xitay yili" ötküzidiken.

Ikki künlük ziyaret jeryanida rusiye bilen xitay 29 kélishimge qol qoyghan bolup, buning ichide "rusiye-xitay birleshme bayanati" din bashqisining hemmisi dégüdek iqtisadiy, énérgiye we pul-mu'amile, medeniy-ma'arip we bashqa sahelerge munasiwetlik höjjetler iken. Xitay terep rusiye bilen bolghan énérgiye sahesidiki hemkarliqni kücheytip, néfit aqquzush turuba qurulushini qolgha keltürüshni muhim muddi'a qilghan, wiladimir putin sherqiy sibiriyidin xitaygha tutishidighan ayrim néfit aqquzush turubisi qurushqa hemde rusiyining altay rayonidin Uyghur aptonom rayonigha tutishidighan tebi'iy gaz turubisi qurup, 2011-yilidin étibaren xitayni tebi'iy gaz bilen teminleshke maqulluq bildürgen. Lékin, közetküchilerning bahalishiche, néfit aqquzush turubisi mesiliside xitay közligen meqsitige yételmigen bolup, ikki dölet arisida téxi éniq kélishim yoq.

Bélorusiyide saylam boldi

Bélorusiyide ötküzülgen saylam netijiside prézidént aléksandir lukashénko qaytidin prézidéntliqqa saylan'ghan bolsimu, lékin öktichiler bu saylamning adil bolmighanliqini körsitiship, naraziliq namayishliri ötküzgen. Yawropa ittipaqimu bu saylamning xelq'ara démokratik saylam ölchimige toshmighanliq bilen tenqid qilghan. Xitay re'isi xu jintaw xelq'ara jemiyetning tenqidige qarimay, diktariliq bilen tenqidliniwatqan aléksandir lukashénkoning qayta saylan'ghanliqini tebrikligen. Nöwette, bélorusiyidimu xuddi ukraniyidikidek rengliq inqilap yüz bérish éhtimalliqining barliqi körsitilmekte.

Nazarbayéw özbékistanni ziyaret qildi

Qazaqistan prézidénti nursultan nazarbayéw 19-20-mart künliri özbékistanni ziyaret qilip, islam kerimop bilen bir qatar kélishimlerge qol qoydi. Bu ziyaret ikki dölet munasiwetliri arisidiki chégra mesilisini öz ichige alghan bir qatar ixtilaplarni hel qilishta muhim rol oynishi mumkin. Nazarbayéw islam kerimopning ötken yilidiki enjandiki basturushini yene bir qétim ashkara qollaydighanliqini bildürüp, buning"adil heriket" dep xulasilighan shuningdek kerimopning bu basturushining özbékistannila emes, belki qazaqistanliqlar, qirghzisitanliqlarni esebiy unsurlardin qoghdap qalghanliqini bildürgen.

Qirghizistanda 24-mart küni bayram qilindi

24 - Mart küni xelq inqilabi xatire küni süpitide pütün memliket boyiche bayram ötküzüldi. 24-Mart küni qirghizistan démokratik öktichilirining ghelibe qilghan küni bolup, ötken yili bu künde béshkekte namayish yüz bérip, namayishchilar prézidént binasigha basturup kirip, esqer aqayéw hökümitini aghduriwetken, aqayéw öz hökümitini tashlap, moskwagha qéchip bériwalghan idi.

Shuningdin kéyin, qirghizistanda saylam ötküzülüp, qurmanbék baqiyéw prézidént boldi hemde qirghizistanda démokratik tüzüm ornitilghanliqini, xelqning démokratik hoquqlirigha kapaletlik qilidighanliqini élan qilghan idi. Xewerlerge qarighanda, qirghizistandiki Uyghurlarmu bu künni xatirilesh üchün teyyarliqlarni élip barghan.(Ümidwar)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet