Һәптилик хәвәрләр ( 22-июндин 28-июнғичә)

Мухбиримиз ирадә
2019-06-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка ташқи ишлар министири майк помпейо әпәнди «хәлқара дини әркинлик доклати» ни елан қилмақта. 2019-Йили 21-июн, вашингтон.
Америка ташқи ишлар министири майк помпейо әпәнди «хәлқара дини әркинлик доклати» ни елан қилмақта. 2019-Йили 21-июн, вашингтон.
AP

Һавай университети тутқундики уйғур зиялийси зулпиқар барат өзбашниң тәқдиридин әндишә қилмақта

25-Июн, һавай университети лагерға қамалған тонулған уйғур зиялийси зулпиқар барат өзбашниң ақивитини сүрүштә қилди. Зулпиқар барат өзбаш һавай университетида докторлуқ унвани алған хитайдики тунҗи уйғур җәмийәтшунас иди.

Һавай университетидики бир қисим оқутқучи-оқуғучилар вә факултет хадимлири бирликтә «чолпан еланчилиқи» торида баш мақалә елан қилип, зулпиқар барат өзбаш вә униң аилисиниң нөвәттики әһвалидин қаттиқ әндишә қиливатқанлиқини ипадә қилған. Улар йәнә, хитай һөкүмитиниң уйғур миллий кимликини йоқитиш урунушлириға дунядики пүткүл илим игилириниң җиддий инкас қайтуруши керәкликини тәкитлигән.

Зулпиқар барат докторлуқ унвани елип қайтқандин кейин бир мәзгил уйғур диярида кәң тонулған һәм шинҗаң университетида хизмәт қилғаниди.

Радийомиз 2018-йили 9-айда шинҗаң университетиға телефон қилиш арқилиқ униң тутқун қилинғанлиқини дәлиллигәниди.

Түркийәгә туғқан йоқлап барған қаһарҗан қавул ақсудики лагерда җан үзгән

Бундин 10 нәччә йиллар илгири түркийәгә туғқан йоқлап барған қаһарҗан қавул бултур 7-айда ақсуда тутқун қилинип, 11‏-айниң ахири лагерда җан үзгән.

Мәлум болушичә, өткән йили 41 яшқа киргән, икки балиниң дадиси болған қаһарҗан қавул дәсләптә телефонидин «мәсилә» чиқип тутқун қилинған. Сорақ җәрянида униң түркийәгә туғқан йоқлап барғанлиқи ашкарилинип қейин-қистаққа елинған.

Уйғур кишилик һоқуқ вә демократийә фондиниң игилишичә, қаһарҗан қавул лагердики қейин-қистақ сәвәблик һошидин кәткәндин кейин дохтурханиға апирилған вә дохтурханида қутқузуш үнүм бәрмәй һаятидин айрилған. Мухбиримизниң ақсуға қилған телефон зиярәтлиридә алақидар хадимлар униң лагердин дохтурханиға җиддий қутқузушқа апирилғандин кейин җан үзгәнликини дәлиллиди.

Америка ташқи ишлар министирлиқи «хәлқара дини әркинлик доклати» да уйғурларниң вәзийитиниң еғирлиқини тәкитлиди

Америка ташқи ишлар министирлиқи йиллиқ «хәлқара дини әркинлик доклати» ни елан қилип, хитай һөкүмитиниң уйғур елидики уйғур қатарлиқ мусулман милләтләргә қиливатқан зулумини қаттиқ тәнқид қилди.

Доклатта «хитай һөкүмитиниң райондики мусулманларниң диний ибадитини чәкләшни қанунлаштуруватқанлиқи, униң һәтта кишиләрниң пәрзәнт көрүш, той-төкүн, нәзир-чирағқа охшаш күндилик паалийәтлиригиму террорлуққа қарши туруш баһаниси билән арилишиватқанлиқи» баян қилинған.

Америка ташқи ишлар министири майк помпейо 21-июн күни доклатниң елан қилиниш мунасивити билән қилған сөзидә у уйғур диярида йүз бериватқан зулумға тарихниң һәргиз сүкүт қилмайдиғанлиқини тәкитлиди. 27-Июн күни йәнә, 7 нәпәр америка кеңәш палата әзаси президент трампқа имзалиқ мәктуп йоллап, уйғур дияридики зулумға янтаяқ болуватқан хитай һөкүмәт әмәлдарлирини җазалаш һәққидики «магнетиский қануни» ни дәрһал елан қилишни тәләп қилди.

Мустәқил тәкшүрүш коллегийәси: «хитай ички әза көчүрүштә лагердики уйғурларға йүзләнмәктә»

Лондондики ғәйрий рәсмий характерлик бир мустәқил тәкшүрүш коллегийәси йеқинда 60 бәтлик доклат елан қилип, хитайда ички әза көчүрүш оператсийәлириниң қаттиқ әвҗ еливатқанлиқиға диққәт тартти.

Доклатта қәйт қилинишичә, «хитай, фалунгоңчиларниң ички әзасини мәҗбурий елип, бимарларға сатмақтикән», шундақла йәнә «орган банкиси» қуруп, «йиғивелиш лагеридики милйонлиған уйғур мусулманлириниң ички әзалириға йүзләнмәктикән»

Американиң дини ишларға мәсул алаһидә әлчиси сәм бровнбәкму 21-июн күни америка ташқи ишлар министирлиқида қилған бир сөзидиму бу һәқтә тохтилип: «хитай һөкүмити фалүнгончилар, уйғурлар, тибәтләр вә христианлардин тәркиб тапқан виҗдан мәһбуслирини мәҗбурий ички әза йөткәш һәрикитиниң асаслиқ нишани қилип кәлмәктә. Буниңға һәммә кишиниң виҗдани қайниши керәк» деди.

Әркин туниязниң б д т дики нутқи күчлүк тәнқидкә учриди

Б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң 41-нөвәтлик йиғини 24-июн күни җәнвәдә башланди. Диққәт қозғайдиғини, хитай һөкүмити уйғур аптоном районлуқ һөкүмәтниң муавин рәиси әркин тунязни йиғинниң иккинчи күни доклат беришкә орунлаштурған.

Әркин тунияз нутқида баштин-ахир хитай һөкүмитиниң райондики бесим сиясәтлирини ақлиди. У, «уйғур елидики аталмиш «қайта тәрбийәләш мәркәзлири» ниң райондики әмәлийәт үчүн зөрүрлүкини, бу арқилиқ «диний радикаллиқ билән юқумланған вә аддий җинайәтләр билән шуғулланған кишиләрниң қутқузушқа еришиватқанлиқини» ни илгири сүрди.

Һалбуки, әркин тунязниң сөзлирини америка һөкүмити қаттиқ тәнқид қилди вә униңға рәддийә бәрди. Америка һөкүмитиниң җәнвәдики бирләшкән дөләтләр тәшкилати вә башқа хәлқаралиқ органларда турушлуқ әлчилики бу һәқтә елан қилған баянатида йәнә кишилик һоқуқ кеңишиниму тәнқид қилип: «хитай һөкүмәт әмәлдари әркин туниязға хитай компартийәсиниң сиясәтлирини тәшвиқ қилидиған сорун һазирлап бәргәнлик кишилик һоқуқ кеңиши үчүн бир номустур» деди.

Дуня уйғур қурултийиму кеңәш башланған күни намайиш уюштуруп хитай һөкүмитини уйғур елидики зулумини тохтитишқа чақирди.

Уйғурларниң вәзийити түрлүк паалийәтләр арқилиқ тонуштурулди

16-Июн күни австралийәниң викторийә штати мелборин шәһиридә өткүзүлгән «хәлқаралиқ балилар фестивали» ға уйғур өсмүрлириму қатнишип, уйғурларниң миллий мәдәнийитини намаян қилған.

Мелборндики уйғур тили мәктипиниң оқуғучилири фестивалда мәшрәп уссулини ойниған болуп, залдики 500 дин артуқ тамашибинниң күчлүк алқишиға еришкән.

Уйғур тили мәктипиниң оқутқучиси асийә ханим радийомизға қилған сөзидә, балиларниң сәнәт арқилиқ уйғурларниң кимлики вә уларниң һазирқи вәзийитиниму тонуштурғанлиқини билдүрди.

Мәлум болушичә, хәлқара балилар фестивали 2002-йили мелбориндики түрк җәмийити тәрипидин тәсис қилинған болуп, униңға силованийә, панҗаби, полша, македонийә, һиндонезийә, түркийә вә уйғурлар болуп җәмий 14 гуруппа қатнашқан.

6-Айниң 20-күни, йәни «дуня сиясий панаһланғучилар» күнидә җәнубий корейәниң пайтәхти сеолда «әҗдәрһаниң узун қоли» намлиқ йиғин ечилған. Мәзкур йиғинға 5 дөләттин көплигән паалийәтчиләр тәклип қилинған. Австиралийәдики сиясий паалийәтчи нургүл савут ханим уйғурларға вакалитән бу йиғинға қатнишип уйғурларниң нөвәттики вәзийити һәққидә доклат бәргән.

Толуқ бәт