Һәптилик хәвәрләр (6-июлдин 12-июлғичә)

Мухбиримиз әзиз
2019-07-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
10 Нәччә йиллар илгири түркийәгә туғқан йоқлап барғанлиқи үчүн бултур 7-айда тутқун қилинип, 11‏-айниң ахири лагерда җан үзгән қаһарҗан қавул әпәнди аилиси билән.
10 Нәччә йиллар илгири түркийәгә туғқан йоқлап барғанлиқи үчүн бултур 7-айда тутқун қилинип, 11‏-айниң ахири лагерда җан үзгән қаһарҗан қавул әпәнди аилиси билән.
Photo: RFA

Дуня миқясида «5-июл үрүмчи қирғинчилиқи» ниң он йиллиқи хатириләнди

Дуняниң һәрқайси җайлиридики уйғур җамаити 5-июл күни түрлүк намайиш вә хатириләш паалийәтлири арқилиқ «5-июл үрүмчи қирғинчилиқи» ниң он йиллиқини хатирилиди.

Америка, канада, германийә, түркийә, австралийә, шиветсийә қатарлиқ он нәччә дөләттә «5-июл қирғинчилиқи» ниң 10 йиллиқини кәң көләмдә хатириләш паалийәтлири тәңла өткүзүлди.

Намайишчилар ай-юлтузлуқ көк байрақни җәвлан қилдуруп, хитай һөкүмитиниң залимлиқини паш қилғучи шоарларни үнлүк товлап, уйғурларниң ирадисини йәнә бир қетим намаян қилди.

22 Дөләт ортақ баянат елан қилип хитайниң уйғурларни бастурушини әйиблиди

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати хәвпсизлик кеңишиниң мушу һәптә җәнвәдә ечилған йиғини мәзгилидә германийә, фирансийә, японийә, австралийә қатарлиқ 22 ғәрб дөлити бирләшмә мәктупқа имза қоюп, хитай һөкүмитиниң уйғурларни бастуруш қилмишини қаттиқ әйиблиди.

Баянатта хитайниң милйонлап уйғурни лагерға қамиши һәмдә буни «әсәбийлик вә террорлуқниң алдини елиш һәрикити» дәп ақлиши һәққидики ялған-явидақлири кәскин ибариләр билән тәнқидләнди.

Хитай ташқи ишлар министирлиқи бу баянатқа қарши чиқип: «ғәрб дунясиниң бизниң ички ишлиримизға арилишиш һәққи йоқ» деди.

Алаһидә әлчи насан сәйлис лагерларни пүтүнләй инкар қилди

Мушу һәптидә америка ташқи ишлар министирлиқи террорлуққа қарши туруш алаһидә әлчиси насан сәйлис хитайни милйонлап уйғурлар қамалған лагерларни дәрһал тақаш һәмдә дарилетамларға елип кетилгән балиларни аилисигә қайтурушқа чақирди.

У радийомизниң мәхсус зияритини қобул қилғанда уйғурлар дияридики ғайәт зор лагер системисиниң террорлуқ билән һеч алақиси йоқлуқини билдүрди.

У йәнә хитай компартийәсиниң қиливатқанлириниң маһийәттә уйғурларниң тили, мәдәнийити вә диний етиқадини йоқ қилишни көзлигән «тазилаш һәрикити» икәнликини, пәқәт дуняни алдаш үчүнла нөвәттә «террорлуққа қарши туруш» ни буниңға баһанә қиливалғанлиқини алаһидә тәкитлиди.

Қаһарҗанниң лагердики өлүми хитайниң лагерлиридики зулумни йәнә бир қетим ашкарилиди

Өткән йили ақсудики лагерларниң биридә җан үзгән қаһарҗанниң өлүми һәққидә униң түркийәдики уруқ-туғқанлириға «кесәл сәвәбидин өлүп кәткән» дәп мәлумат берилгәниди. Йеқинда улар қаһарҗанниң лагердики қийнақ сәвәбидин җан үзгәнликидин хәвәр тапқан.

Мәлум болушичә, қаһарҗанниң түркийәдики ачиси гүлҗамал вә аниси ақсудики уруқ-туғқанлириниң бихәтәр болуши үчүн 20 йилдин буян түркийәдики уйғурлардин йирақ турған. Әмма уларниң бу хил еһтиятчанлиқи қаһарҗанниң өлүмини тосуп қалалмиған.

Гүлҗамал ханим бу һәқтә сөз қилип хитайниң пәйлини толуқ чүшәнмәй қалғанлиқини өкүнүш билән тилға алди һәмдә буниңдин кейин зулум вә һәқсизлиққа сүкүт қилмайдиғанлиқини билдүрди.

Ғени һошур вә униң аялиниң америка визиси алғанлиқи үчүн лагерға қамалғанлиқи илгири сүрүлди

Америкидики алий мәктәп оқуғучиси шөһрәт ғени йеқинда ата-анисиниң 2017-йили америкиға келиш үчүн саяһәт визиси алғанлиқи сәвәбидин лагерға елип кетилгәнликидин хәвәр тапқан.

Шөһрәт йеқинда радийомизниң зияритини қобул қилғанда ата-анисиниң өзиниң оқуш пүттүрүш мурасимиға қатнишиш үчүн америка визиси алғанлиқи сәвәблик лагерға қамилиши һәққидики бир қатар әһвалларни сөзләп бәрди.

Зиярәт җәрянида шөһрәт өзиниң икки йилдин буян хитай һөкүмитигә үмид бағлап, ата-анисиниң лагердин қоюп берилишини зариқип күткәнликини, әмди өзиниң сүкүтни бузуш қарариға кәлгәнликини алаһидә тәкитлиди.

Муйәссәр муһәммәдниң қисмити лагердики уйғур аяллириниң тәқдирини әкс әттүрди

Хитай даирилири 2017-йилиниң бешида лагерға қамиған муйәссәр муһәммәд буниңдин он йил илгири мисирда оқуған һәмдә 2007-йилидин башлап қазақистанда яшаватқан уйғур аяллириниң бири. Йеқинда униң қазақистандики йолдиши сәдирдин лагердин завутқа йөткәлгән аялиниң қайтидин лагерға елип кетилгәнликидин хәвәр тапқан.

Сәдирдинниң билдүрүшичә, у илгири хитай һөкүмитиниң аялиға рәһим қилишидин үмид күтүп кәлгән болуп, һамилидар пети лагерға елип кетилгән аялиниң һамилиси лагерда «йоқ» болған; муйәссәрниң пүтүн аилисидикиләр лагерға қамалған; аниси 19 йиллиқ кесилгән.

Йеқиндин буян лагердики «ипадиси яхши» болған бир қисим мәһбусларниң лагерлардики завутларда һәқсиз әмгәккә селиниватқанлиқи һәққидә түрлүк учурлар оттуриға чиқиватқан иди. Муйәссәрниң тәқдири бу җәһәттики бәзи әһвалларни йорутуп бәрди.

Толуқ бәт