Һәптилик хәвәрләр (11-авғусттин 17-авғустқичә)

Мухбиримиз әркин
2012-08-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Хитай аманлиқ қоғдаш оргини илһам тохтиниң бейҗиңдин бир мәзгил айрилип турушини тәләп қилди

Бейҗиң дөләт аманлиқ қоғдаш сақчилири мәркизи милләтләр университетиниң дотсенти илһам тохтидин 18-қурултай мәзгилидә бейҗиңдин бир мәзгил айрилип турушини тәләп қилған.

Илһам тохтиниң ашкарилишичә, дөләт аманлиқ қоғдаш сақчилири униң билән «чай сөһбити» өткүзүп, уни қурултай мәзгилидә башқа җайларға саяһәткә беришқа «тәклип» қилған. Хитай даирилири компартийә 18-қурултийиниң йетип келишигә әгишип, бейҗиңда җиддий бихәтәрлик тәдбирлирини алған.

Бейҗиңдин игилигән учурлардин мәлум болушичә, бир айдин буян бейҗиңдики әрздарлар өз юртлириға қайтуруп кетилип, бейҗиңдики кишилик һоқуқ актиплири нәзәрбәнд қилинған. Илһам тохтиға охшаш сәзгүр дәп қаралған шәхсләрниң бейҗиңдин кетиши тәләп қилинған.

Түрмидә 9 ай ачлиқ елан қилған мәһбус керәм абдувәлиниң аилә-тавабиати хәлқара җамаәттин ярдәм тәләп қилди

1993-Йили әксилинқилаби тәшкилат қуруш билән әйиблинип 12 йиллиқ қамаққа һөкүм қилинған кучалиқ атақлиқ диний зат керәм абдувәлиниң саламәтлик әһвали униң аилә-тавабиатини әндишигә салған.

Униң аилә-тавабиати, чәтәлдики уйғур тәшкилатлирини вә хәлқара җамаәтни униң һаятий бихәтәрлики үчүн һәрикәткә өтүшкә чақирди.

Керәм абдувәлиниң 12 йиллиқ қамақ җазаси 2001‏-йили тошқан болсиму, лекин даириләр униң җаза муддитини 3 йиллиқтин 4 қетим арқа-арқидин узартқан. Хитайниң бу қилмишиға нарази болған керәм абдувәли бултур 9-айниң 24-күни ачлиқ елан қилип, бу йил 6-айға қәдәр җәмий 9 ай давам қилдурған; хитай даирилири уни окул арқилиқ томуридин озуқландуруп һаятини сақлап кәлгән; аилиси уни ахирқи қетим зиярәт қилғанда керәм абдувәли оруқлап бир терә-бир устихан һалитигә чүшүп қалған.

Тәңритағ 1‏-номурлуқ муз қатлиминиң ерип кетишини адәмләр кәлтүрүп чиқарған

Мутәхәссисләрниң илгири сүрүшичә, тәңритағ муз қатлиминиң ерип кетишини адәмләрниң һәрикити кәлтүрүп чиқарған.

Хәлқара пүтүшмә тағ тәрәққият мәркизиниң директори дәйвид молден, иқлим өзгиришидин қалса қара карбон, муз қатлиминиң ерип кетишини кәлтүрүп чиқириватқан асаслиқ амил, дәп көрсәткән.

Хитай пәнләр академийисигә қарашлиқ тәңритағ муз қатлимини көзитиш понкитиниң илгири сүрүшичә, йеқинқи 30 йилдин буян тәңритағ муз қатлиминиң әтрапидики районларда көмүр електр истансиси вә бәзи қурулуш материяллирини ишләпчиқиридиған завутлар қорулған.

Мутәхәссисләр мәзкур електр истансиси вә завутлар қоюп бәргән чаң-тозан вә көмүр кукундилириниң музға қонуп, қуяш нуриниң тәптидә муз қатлимини тез еришкә башлиғанлиқини билдүргән.

Шинхуа ахбарат агентлиқиниң хәвәр қилишичә, тәңритағ 1‏-номурлуқ муз қатлими һәр йили 4 метирдин кичикләватқан болуп, муз қатлими йеқинқи 52 йилда 15 метир непизлиған.

Хитай даирилири хотән айродромида йениға чақмақ селивалған бир уйғур аялни қолға алди

Хитай аманлиқ даирилири хотән айродромида қойниға чақмақ селивалған бир уйғур аялни қолға алған.

Шинхуа ахбарат агентлиқиниң ашкарилишичә, вәқә өткән шәнбә күни йүз бәргән болуп, сақчилар хотәндин үрүмчигә маңған бир уйғур йолучи аялниң йенини тәкшүрүп, униң қойнидин чақмақ тепивалған.

Хәвәрдә бу аялниң исми, кәспий, юрти, миллити вә башқа җәһәтләрдики әһвали тилға елинмиған. У бихәтәрлик тәкшүрүшидин өтүватқанда, метал байқаш әсваби челинип, сақчиларниң уни ахтурғанлиқи, ақтурушта униң қойнидин чақмақ вә нәқ пул тепилғанлиқини, шуниң билән униң дәрһал қолға елинғанлиқини билдүргән.

Хитай ахбаратлири йеқинда 6 нәпәр уйғурниң хотәндин-үрүмчигә маңған бир йолучилар айропиланини булиғанлиқини елан қилғандин кейин, айродромлардики бихәтәрлик аманлиқ тәдбирлирини күчәйткән.

Бу йил рамзан мәзгилидә, америка вашингтон әтрапидики уйғурлар йиллардикигә охшаш бир йәргә йиғилип, бирликтә иптар қилди

11-Авғуст шәнбә күни хәлқара уйғур кишилик һоқуқ вә демократийә фонди җәмийити билән уйғур америка бирләшмиси бирлишип, вашингтон әтрапидики уйғурларға иптар бәрди.

Иптарда вәтәндики уйғурларниң диний етиқади еғир чәклимигә учраватқанлиқи оттуриға қоюлуп, хитай түрмисидики кишилик һоқуқи харлиниватқан уйғурларға дуа қилди.

12-Авғуст йәкшәнбә иптар вақтида вашингтон әтрапидики уйғурлар йәнә бир йәргә йиғилип, бу йил университетларға қобул қилинған уйғур оқуғучиларни узитиш чейи бәрди. Шу күнки чайда яшларниң өз тиришчанлиқи билән уйғурларға шан-шәрәп кәлтүргәнликини тәбрикләп, йеңи әвлад яшлардин күтидиған үмид вә тиләклирини билдүрүшти.

Иптарда йәнә, оқуғучиларға хатирә гуваһнамиси тарқитип берилди.

Керийидә йәр тәвриди

Йәкшәнбә күни керийә наһийисиниң тибәт чеграсидики вә атуш-маралбеши чеграсидики районларда йәр тәвригән.

Йәр тәврәш мәркизи керийиниң полу кәнтидә болуп, хитай тәрәп керийидә 6.2 Бал, атуш‏-маралбеши чеграсидики районларда 5.2 Бал тәвригәнликини илгири сүргән. Бирақ америка геологийилик тәкшүрүш оргини керийидики йәр тәврәшни 6.3 Бал,атуш-маралбешидики йәр тәврәшни 5.3 Бал, дәп елан қилған.

Хитай ахбарат васитилириниң хәвәр қилишичә, керийидики йәр тәврәштә бирәр миңға йеқин аилә, 4600 дәк киши апәткә учриған. 350 Киши тарқақлаштурулған, нурғун чарва мал өлгән.

Д у қ хитай даирилириниң қутқузуш хизмитини кечикип башлиғанлиқини тәнқидләп, хитай даирилиридин хәлқара органларниң вә чәтәлдики уйғур тәшкилатлириниң апәткә учриған районларға ярдәм қилишиға йол қоюшни тәләп қилди.

2-Нөвәтлик туран қурултийиға 5 дөләттин 20 уйғур вәкил қатнашти

2-Нөвәтлик түрк туран қурултийи венгрийиниң бугаҗ йезисида ғәлибилик өткүзүлгән.

Икки күн давам қилип, 12-авғуст ахирлашқан қурултайға 21 дөләттин вәкилләр қатнашқан болуп, қурултайниң ечилиш нутқини венгрийә парламентиниң муавин башлиқи сандор ләзсак әпәнди қилған. Қурултайда қәдимки һун мәдәнийити, болупму қәдимки һонларниң турмуши вә уруш маһарити җанлиқ һалда тонуштурулған.

Бу паалийәтни венгрийә туран бирлики уюштурған. Туран бирликиниң башлиқи түрколок андрас биро әпәндиниң ейтишичә, бу қурултай өткүзүлгән мәйданға оттура асиядин кәлгән түркий милләтләрниң 200 чедири тикилгән болуп, 350 хил уруш маһарити тонуштурулған. Қурултайға уйғурларға вәкил болуп германийә, қазақистан, әнглийә, голландийә, шветсарийә вә түркийидин кәлгән 20 дәк киши қатнашқан.

Инглизчә китаб «йеңи йипәк йоли»да хитайдики уйғурлар вә туңганлар

Йеқинда әнглийә макмиллан нәшрияти тәрипидин «йеңи йипәк йоли» намлиқ инглизчә китаб нәшр қилинған болуп, әсәрдә хитайдики мусулман хәлқ‏-уйғурлар вә туңганларниң диний етиқади охшаш болсиму, лекин хитайниң уларға пәрқлиқ диний сиясәт йүргүзүватқанлиқи оттуриға қоюлған.

Китабниң аптори симпфердорфер әпәнди хәлқара истратегийә җәмийитиниң тәтқиқатчиси, у илгири шотландийә хан җәмәти банкисиниң иқтисадий ишлириға мәсул вәзипиләрни өтигән.

Униң бу қетим нәшр қилинған «йеңи йипәк йоли» намлиқ китаби җәмий 8 баб. Әсәрдә аптор хитайниң ислам дуняси билән болған дипломатик мунасивәтләрдә хитайдики мусулманларни дәстәк қилип туруп, өзлириниң уларға адил сиясәт йүргүзүватқанлиқини козир қилсиму, бирақ хитайдики уйғурлардин башқа мусулманларниң бу «адил» сиясәттин тоғра нәп еливатқанлиқини, әмма уйғурларниң бесим вә азаб ичидә яшаватқанлиқини илгири сүргән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт