Heptilik xewerler (11-awghusttin 17-awghustqiche)

Muxbirimiz erkin
2012-08-17
Élxet
Pikir
Share
Print

Xitay amanliq qoghdash orgini ilham toxtining béyjingdin bir mezgil ayrilip turushini telep qildi

Béyjing dölet amanliq qoghdash saqchiliri merkizi milletler uniwérsitétining dotsénti ilham toxtidin 18-qurultay mezgilide béyjingdin bir mezgil ayrilip turushini telep qilghan.

Ilham toxtining ashkarilishiche, dölet amanliq qoghdash saqchiliri uning bilen "Chay söhbiti" ötküzüp, uni qurultay mezgilide bashqa jaylargha sayahetke bérishqa "Teklip" qilghan. Xitay da'iriliri kompartiye 18-qurultiyining yétip kélishige egiship, béyjingda jiddiy bixeterlik tedbirlirini alghan.

Béyjingdin igiligen uchurlardin melum bolushiche, bir aydin buyan béyjingdiki erzdarlar öz yurtlirigha qayturup kétilip, béyjingdiki kishilik hoquq aktipliri nezerbend qilin'ghan. Ilham toxtigha oxshash sezgür dep qaralghan shexslerning béyjingdin kétishi telep qilin'ghan.

Türmide 9 ay achliq élan qilghan mehbus kérem abduwelining a'ile-tawabi'ati xelq'ara jama'ettin yardem telep qildi

1993-Yili eksil'inqilabi teshkilat qurush bilen eyiblinip 12 yilliq qamaqqa höküm qilin'ghan kuchaliq ataqliq diniy zat kérem abduwelining salametlik ehwali uning a'ile-tawabi'atini endishige salghan.

Uning a'ile-tawabi'ati, chet'eldiki Uyghur teshkilatlirini we xelq'ara jama'etni uning hayatiy bixeterliki üchün heriketke ötüshke chaqirdi.

Kérem abduwelining 12 yilliq qamaq jazasi 2001‏-yili toshqan bolsimu, lékin da'iriler uning jaza mudditini 3 yilliqtin 4 qétim arqa-arqidin uzartqan. Xitayning bu qilmishigha narazi bolghan kérem abduweli bultur 9-ayning 24-küni achliq élan qilip, bu yil 6-aygha qeder jem'iy 9 ay dawam qildurghan؛ xitay da'iriliri uni okul arqiliq tomuridin ozuqlandurup hayatini saqlap kelgen؛ a'ilisi uni axirqi qétim ziyaret qilghanda kérem abduweli oruqlap bir tére-bir ustixan halitige chüshüp qalghan.

Tengritagh 1‏-nomurluq muz qatlimining érip kétishini ademler keltürüp chiqarghan

Mutexessislerning ilgiri sürüshiche, tengritagh muz qatlimining érip kétishini ademlerning herikiti keltürüp chiqarghan.

Xelq'ara pütüshme tagh tereqqiyat merkizining diréktori deywid moldén, iqlim özgirishidin qalsa qara karbon, muz qatlimining érip kétishini keltürüp chiqiriwatqan asasliq amil, dep körsetken.

Xitay penler akadémiyisige qarashliq tengritagh muz qatlimini közitish ponkitining ilgiri sürüshiche, yéqinqi 30 yildin buyan tengritagh muz qatlimining etrapidiki rayonlarda kömür éléktr istansisi we bezi qurulush matériyallirini ishlepchiqiridighan zawutlar qorulghan.

Mutexessisler mezkur éléktr istansisi we zawutlar qoyup bergen chang-tozan we kömür kukundilirining muzgha qonup, quyash nurining teptide muz qatlimini téz érishke bashlighanliqini bildürgen.

Shinxu'a axbarat agéntliqining xewer qilishiche, tengritagh 1‏-nomurluq muz qatlimi her yili 4 métirdin kichiklewatqan bolup, muz qatlimi yéqinqi 52 yilda 15 métir népizlighan.

Xitay da'iriliri xoten ayrodromida yénigha chaqmaq séliwalghan bir Uyghur ayalni qolgha aldi

Xitay amanliq da'iriliri xoten ayrodromida qoynigha chaqmaq séliwalghan bir Uyghur ayalni qolgha alghan.

Shinxu'a axbarat agéntliqining ashkarilishiche, weqe ötken shenbe küni yüz bergen bolup, saqchilar xotendin ürümchige mangghan bir Uyghur yoluchi ayalning yénini tekshürüp, uning qoynidin chaqmaq tépiwalghan.

Xewerde bu ayalning ismi, kespiy, yurti, milliti we bashqa jehetlerdiki ehwali tilgha élinmighan. U bixeterlik tekshürüshidin ötüwatqanda, métal bayqash eswabi chélinip, saqchilarning uni axturghanliqi, aqturushta uning qoynidin chaqmaq we neq pul tépilghanliqini, shuning bilen uning derhal qolgha élin'ghanliqini bildürgen.

Xitay axbaratliri yéqinda 6 neper Uyghurning xotendin-ürümchige mangghan bir yoluchilar ayropilanini bulighanliqini élan qilghandin kéyin, ayrodromlardiki bixeterlik amanliq tedbirlirini kücheytken.

Bu yil ramzan mezgilide, amérika washin'gton etrapidiki Uyghurlar yillardikige oxshash bir yerge yighilip, birlikte iptar qildi

11-Awghust shenbe küni xelq'ara Uyghur kishilik hoquq we démokratiye fondi jem'iyiti bilen Uyghur amérika birleshmisi birliship, washin'gton etrapidiki Uyghurlargha iptar berdi.

Iptarda wetendiki Uyghurlarning diniy étiqadi éghir cheklimige uchrawatqanliqi otturigha qoyulup, xitay türmisidiki kishilik hoquqi xarliniwatqan Uyghurlargha du'a qildi.

12-Awghust yekshenbe iptar waqtida washin'gton etrapidiki Uyghurlar yene bir yerge yighilip, bu yil uniwérsitétlargha qobul qilin'ghan Uyghur oqughuchilarni uzitish chéyi berdi. Shu künki chayda yashlarning öz tirishchanliqi bilen Uyghurlargha shan-sherep keltürgenlikini tebriklep, yéngi ewlad yashlardin kütidighan ümid we tileklirini bildürüshti.

Iptarda yene, oqughuchilargha xatire guwahnamisi tarqitip bérildi.

Kériyide yer tewridi

Yekshenbe küni kériye nahiyisining tibet chégrasidiki we atush-maralbéshi chégrasidiki rayonlarda yer tewrigen.

Yer tewresh merkizi kériyining polu kentide bolup, xitay terep kériyide 6.2 Bal, atush‏-maralbéshi chégrasidiki rayonlarda 5.2 Bal tewrigenlikini ilgiri sürgen. Biraq amérika gé'ologiyilik tekshürüsh orgini kériyidiki yer tewreshni 6.3 Bal,atush-maralbéshidiki yer tewreshni 5.3 Bal, dep élan qilghan.

Xitay axbarat wasitilirining xewer qilishiche, kériyidiki yer tewreshte birer minggha yéqin a'ile, 4600 dek kishi apetke uchrighan. 350 Kishi tarqaqlashturulghan, nurghun charwa mal ölgen.

D u q xitay da'irilirining qutquzush xizmitini kéchikip bashlighanliqini tenqidlep, xitay da'iriliridin xelq'ara organlarning we chet'eldiki Uyghur teshkilatlirining apetke uchrighan rayonlargha yardem qilishigha yol qoyushni telep qildi.

2-Nöwetlik turan qurultiyigha 5 dölettin 20 Uyghur wekil qatnashti

2-Nöwetlik türk turan qurultiyi wén'griyining bugaj yézisida ghelibilik ötküzülgen.

Ikki kün dawam qilip, 12-awghust axirlashqan qurultaygha 21 dölettin wekiller qatnashqan bolup, qurultayning échilish nutqini wén'griye parlaméntining mu'awin bashliqi sandor lezsak ependi qilghan. Qurultayda qedimki hun medeniyiti, bolupmu qedimki honlarning turmushi we urush mahariti janliq halda tonushturulghan.

Bu pa'aliyetni wén'griye turan birliki uyushturghan. Turan birlikining bashliqi türkolok andras biro ependining éytishiche, bu qurultay ötküzülgen meydan'gha ottura asiyadin kelgen türkiy milletlerning 200 chédiri tikilgen bolup, 350 xil urush mahariti tonushturulghan. Qurultaygha Uyghurlargha wekil bolup gérmaniye, qazaqistan, en'gliye, gollandiye, shwétsariye we türkiyidin kelgen 20 dek kishi qatnashqan.

In'glizche kitab "Yéngi yipek yoli"da xitaydiki Uyghurlar we tungganlar

Yéqinda en'gliye makmillan neshriyati teripidin "Yéngi yipek yoli" namliq in'glizche kitab neshr qilin'ghan bolup, eserde xitaydiki musulman xelq‏-Uyghurlar we tungganlarning diniy étiqadi oxshash bolsimu, lékin xitayning ulargha perqliq diniy siyaset yürgüzüwatqanliqi otturigha qoyulghan.

Kitabning aptori simpférdorfér ependi xelq'ara istratégiye jem'iyitining tetqiqatchisi, u ilgiri shotlandiye xan jemeti bankisining iqtisadiy ishlirigha mes'ul wezipilerni ötigen.

Uning bu qétim neshr qilin'ghan "Yéngi yipek yoli" namliq kitabi jem'iy 8 bab. Eserde aptor xitayning islam dunyasi bilen bolghan diplomatik munasiwetlerde xitaydiki musulmanlarni destek qilip turup, özlirining ulargha adil siyaset yürgüzüwatqanliqini kozir qilsimu, biraq xitaydiki Uyghurlardin bashqa musulmanlarning bu "Adil" siyasettin toghra nep éliwatqanliqini, emma Uyghurlarning bésim we azab ichide yashawatqanliqini ilgiri sürgen.

Pikirler (0)
Share
Toluq bet