Һәптилик хәвәрләр (28-сентәбирдин 4- өктәбиргичә)

Мухбиримиз әзиз
2019-10-04
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Илһам тохтиға «васлов хавел кишилик һоқуқ мукапати» берилди. Мукапатни «илһам тохти гурупписи» ниң башлиқи әнвәҗан тапшуруп алди. 2019-Йили 30-сентәбир.
Илһам тохтиға «васлов хавел кишилик һоқуқ мукапати» берилди. Мукапатни «илһам тохти гурупписи» ниң башлиқи әнвәҗан тапшуруп алди. 2019-Йили 30-сентәбир.
RFA

Дуняниң һәрқайси җайлирида хитайға қарши намайиш өткүзүлди

Хитай һөкүмити хитай хәлқ җумһурийити қурулғанлиқиниң 70 йиллиқ хатирисини тәбриклигән 1-өктәбир күни дуняниң һәрқайси җайлиридики уйғур җамаити хитай әлчиханилири алдида наразилиқ намайиши өткүзди.

Америка, канада, түркийә, австралийә вә явропадики норвегийә, белгийә қатарлиқ көплигән дөләтләрдә уйғур муһаҗирлири ай-юлтузлуқ көк байрақни көтүргиничә «йоқалсун хитай һакимийити!», «шәрқий түркистанға әркинлик!» дегәндәк мәзмунларда шоар товлиди.

Оттура асиядики қазақистан, қирғизистан қатарлиқ дөләтләрдики уйғур җамаити түрлүк хатириләш паалийитини уюштуруп, хитай һөкүмитиниң уйғурларға йүргүзиватқан бастуруш сиясәтлири қаттиқ әйибләнди.

Католик дунясиға уйғурлар һәққидә чақириқ қилинди

Һазирғичә охшаш болмиған хәлқаралиқ сорунларда уйғурлар мәсилисини кәскин тәкитләп келиватқан америка ташқи ишлар министири майк помпейо 2-өктәбир күни католик дунясиниң мәнивий мәркизи болған ватиканда бу мәсилини йәнә бир қетим алаһидә тәкитлиди.

Майк помпейо сөзидә уйғурларниң һазирқи әһвали һәмдә лагер шаһиди зумрәт давутниң баянлири һәққидә чүшәнчә берип «уйғурлар һазир диний етиқадқа игә болғанлиқи үчүнла бастурушқа учраватиду» дәп көрсәтти.

Уйғурлар мәсилисиниң католик дуняси үчүн әң һөрмәтлик мәркәз болған ватиканда бу тәриқидә тәкитлиниши тоғрисида бир қисим анализчилар «әгәр бу омумий чақириққа айланса уйғурлар үчүн зор иҗабий үнүмләр пәйда қилиду,» деди.

Илһам тохтиға «васлов хавел кишилик һоқуқ мукапати» берилди

2019-Йиллиқ «васлав хавел мукапати» хитай түрмисидики уйғур зиялиси илһам тохтиға берилди. Франсийәдә өткүзүлгән мукапат тарқитиш мурасимида «илһам тохти гурупписи»ниң мәсули әнвәр җан вакалитән мукапатни тапшуривалди.

«Васлав хавел мукапати» 2013-йилидин башлап тарқитиливатқан болуп, илгири бу мукапатқа еришкәнләрдин бәзиләр кейинчә «нобел мукапати» алған икән.

Бу мукапатниң илһам тохтиға берилиши һәққидә пикир қилған бәзи анализчилар «бу һал уйғурларниң әһвалини дуняниң диққитигә сунуш һәмдә уларниң ярдимини қолға кәлтүрүшкә түрткә болиду,» деди.

Хитайниң «70йиллиқи­­» һәққидики тәшвиқатлири кәскин тәнқидләргә дуч кәлди

Хитай һөкүмити хитай хәлқ җумһурийити қурулған 70 йилдин буян өзлириниң уйғур диярида қандақ «аләмшумул» нәтиҗиләрни қолға кәлтүргәнликини кәң тәшвиқ қиливатқанда ғәрп дунясидики ахбарат саһәсидә буниң әксичә пикирләр көпләп йәр алди.

Анализчилар бу 70 йиллиқ тарихниң нәччә он милйон хитай хәлқиниң һаятини йоқ қилиш билән биргә, уйғурларни ахирқи һаят-маматлиқ босуғисиға қисташтәк инсаний тирагедийәләр билән хуласиләнгәнликини оттуриға қойди.

Муһаҗирәттики хитай зиялилириму бу һәқтә пикир қилип, өткән 70 йилниң маһийәттә демократийә вә әркинликниң пүтүнләй харап болған бир дәвр болғанлиқини, иқтисадий гүллинишниң пәқәт аз сандики «һөкүмран» тәбиқини бай қилғанлиқини тәкитлиди.

Уйғур муқамлириниң хитайчә орундилиши зор ғулғула қозғиди

Әсирләр бойи уйғур мәдәнийитиниң әң символлуқ мәзмунлиридин бири болуп кәлгән уйғур муқамлири йеқиндин буян хитай һөкүмитиниң түрлүк бесимлири сәвәбидин хитайчә тилда ейтилишқа башлиған.

Муқам саһәсидики мутәхәссләрниң пикричә, уйғур муқамлирини уйғур тилидин башқа тилда орунлаш мумкин болмайдиған һәмдә һечқандақ зөрүрийити болмиған бир һадисә икән. Анализчилар бу һәқтә пикир қилип, буниң «мәдәнийәт қирғинчилиқи»ниң типик мисали икәнликини билдүрди.

Мәлум болушичә, б д т маарип вә пән-мәдәнийәт башқармисии 2005-йили уйғур муқамлирини «инсанийәтниң шәкилсиз мираслири» дәп елан қилған икән.

Дохтур таһир һәсән «чәтәлдики хәтәрлик кишиләр» билән телефонлашқанлиқи үчүн тутулған

Радийомизға мәлум болған учурларниң биридә куча наһийилик дохтурханиниң дохтури таһир һәсәнниң лагерда икәнлики ейтилған болуп, буниңдики конкирт сәвәб намәлум болуп кәлгән иди.

Йеқинда мухбиримизниң бу һәқтики әһвал игилиши җәрянида таһир һәсәнниң чәтәлдики бир қисим «хәтәрлик кишиләр» билән телефон алақисида болғанлиқи үчүн тутқун қилинғанлиқи мәлум болди.

Мәлум болушичә, хитай даирилири муһаҗирәттики уйғурлар билән телефон алақиси қилишни бир түрлүк муһим җинайәт қилип бекиткән болуп, хәлқарада бу «типик болған кишилик һоқуқ дәпсәндичилики» дәп әйибләнмәктә икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт