Heptilik xewerler (23-noyabirdin 29-noyabirghiche)

Muxbirimiz jüme
2013-11-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Erkin asiya radi'osi Uyghur bölümi heptilik xewerliri
Erkin asiya radi'osi Uyghur bölümi heptilik xewerliri
Photo: RFA

B d t yighinida xitay we Uyghur wekiller yene tirkeshti

25- Noyabir jenwede échilghan b d t ning az sanliq milletler hoquqi yighinida xitay dunya Uyghur qurultiyi wekillirining söz hoquqigha tosqunluq qilishqa urun'ghan.

Yighinda xitayni qollighuchi döletler wekili bilen Uyghurlarni qollighuchi döletler wekilliri arisida keskin talash-tartish yüz bérip, axiri dunya Uyghur qurultiyi muweppeqiyetlik halda 3 minutluq söz qilish hoquqidin toluq paydilan'ghan.

Melum bolushiche, dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi alim séyitof söz qiliwatqanda, pakistan, rusiye we kuba qatarliqlar xitayni qollap söz qilghan. Buninggha amérika wekili qarshi chiqip Uyghurlarni qollighan.

Dunya Uyghur qurultiyi ijra'iye komitéti re'isi dolqun eysa mundaq dédi: shuning bilen amérika wekili bizning sözimizning dawamlishishi kéreklikini éytti, amérikining bu sözini, firansiye, en'gliye we shiwéyitsariye wekilliri qollap pikir bayan qilishti. Netijide yighin riyasetchisi bizge sözimizni dawam qilishqa ruxset berdi.

Alim sözide sherqi türkistan weziyitini bayan qilghan haman, xitay yene ornidin turup, sherqi türkistan dégen namni tilgha élishning bölgünchilik ikenlikini we buning b d t ning alaqidar ehdinamilirige xilap ikenlikini éytti. Xitayning bu qarshiliqimu aqmidi, alim sözini dawamlashturdi.

Xitay ilgiri b d t kishilik hoquq kéngishide échilghan yighindimu Uyghur wekillirini tosup qalalmighan idi.

2012-Yili dölet bixeterlikige chétilip qolgha élin'ghanlarning 75 pirsentini Uyghurlar teshkil qilghan

Amérikidiki bir kishilik hoquq teshkilatining seyshenbe ashkarilishiche, xitayda dölet bixeterlikige tehdit sélish jinayiti bilen eyiblinip qolgha élin'ghanlarning mutleq köp qismini Uyghurlar teshkil qilidiken. Kishilik hoquq pa'aliyetchiliri b d t ni bu ehwalgha diqqet qilishqa chaqirdi.

Amérika "Di'alog" fondi jem'iyitining seyshenbe küni élan qilghan doklatida körsitishiche, xitay 2012-yili 1 ming 105 kishini "Dölet bixeterlikige tehdit sélish" jinayiti bilen eyiblep qolgha alghan. Lékin, qolgha élin'ghan bu kishilerning 75 pirsentini Uyghurlar teshkil qilghan.

Chet'eldiki Uyghur kishilik hoquq teshkilatlirining qarishiche, xitay boyiche dölet bixeterlikige chétilip qolgha élin'ghanlarning 75 pirsentini xitay omumi nopusining 1 pirsentinimu teshkil qilmaydighan Uyghur igilishi kishini chöchütidighan ehwal.

Amérika Uyghur birleshmisining mu'awin re'isi élshat hesen, buningdin nöwette Uyghurlarning xeterlik ehwalda turuwatqanliqini körüwélishqa bolidighanliqini bildürdi we xelq'ara jem'iyetni bolupmu gherb ellirini bu ehwalgha diqqet qilishqa chaqirdi.

Ilham toxti Uyghur éli da'irilirining xeterlik ish qiliwatqanliqini agahlandurdi

Junggo merkizi milletler uniwérsitétining dotsénti, öktichi ziyaliy ilham toxti Uyghur élidiki aliy mektep rehberlirining siyasiy intizamni aldinqi orun'gha qoyush meydanini tenqidlep, "Shinjang da'irilirining xeterlik ish qiliwatqanliqi" ni agahlandurdi.

"Shinjang géziti" ning xewer qilishiche, Uyghur aptonom rayonidiki aliy mektep rehberlirining yéqinda échilghan bir qétimliq yighinida, aliy mekteplerde siyasiy intizam, milliy bölgünchilikke qarshi küreshni kücheytish tekitlinip, siyasiy jehette layaqetsiz oqughuchilar mektep püttürüshke bolmaydighanliqi otturigha qoyulghan.

Ilham toxti gérmaniye dolquni radi'osida qilghan sözide, da'irilerning Uyghur éli weziyitige xata höküm qiliwatqanliqini eskertip: intérnét tereqqiy qilghan bügünki künde, da'irilerning idiye we söz erkinlikini kontrol qilish arqiliq muqimliqni saqlash pikri külkilik, dégen.

Örkesh döletning yurtigha qaytish urunushi yene meghlup boldi

1989‏-Yildiki "Tyen'enmén oqughuchilar herikiti" ning rehberliridin örkesh dölet bir nechche kün awwal teywendin xongkonggha kélip, xongkong da'iriliridin özini derhal qolgha élip, xitay hökümitige tapshurush bérishini telep qilghan bolsimu, da'iriler uni qolgha élishni ret qilghan we teywen'ge qayturuwetken.

Bu, örkesh döletning xitay da'irilirige tunji qétim özini melum qilishi emes.

U ilgiri xongkong, awmén da'irilirige, xitayning yaponiye we amérikidiki elchixanilirigha özini melum qilghan bolsimu, ular örkeshni qolgha élishni ret qilghan.

Örkesh dölet bu qétim xongkongluq adwokat, xongkong parlamént ezasi xé jünrénning hemrahliqida xongkonggha kélip özini melum qilghan.

Örkesh dölet "4‏-Iyun tyen'enmén weqesi" din kéyin xitay da'iriliri tutush buyruqi chiqarghan 2‏-nomurluq shexs.

Cherchendiki yer tewresh apiti éghir bolushi mumkin

Amérika yer tewreshni közitish merkizi 24-noyabir cherchen nahiyiside 5.6 Bal yer tewrigenlikini élan qildi. Tengritagh torimu cherchen nahiyisidiki yer tewreshte 2 ming 389 adem apetke uchrighanliqini, ölüm-yétim ishliri heqqidiki uchurlarning téxi namelum ikenlikini xewer qildi.

Ziyaritimizni qobul qilghan cherchen nahiyilik partkomdiki bir xitay sékrétar apet ehwali heqqide toxtilishtin özini qachurdi.

Halbuki, cherchen nahiyilik hökümet ishxanisidiki bir Uyghur kadir apetning éghir bolghanliqini, ölüm - yétim hadisiliri heqqide téxi melumat élinmighanliqini bildürdi.

Kanadada hökümitidin hüsenjan jélil mesilisige köngül bölüsh telep qilindi

Mushu ayning 23-küni kanadadiki kishilik hoquq aktipliri kanadaning köp milletler medeniyiti ministiri tim uppal bilen uchurushup, Uyghur mesilisini anglatti we kanada hökümitini xitay türmisidiki kanada puqrasi hüsenjan jélil mesilisige köngül bölüshke chaqirdi.

Bu pikirni kanada Uyghur jem'iyitining mu'awin re'isi adil abbas otturigha qoydi.

Bu qétimqi uchrishishqa kanada Uyghur jem'iyiti, erkin tibet oqughuchilar uyushmisi, xitay démokratlar teshkilati, qatarliq teshkilatlarning wekilliri qatnashti.

Ministir tim oppal wekillerning sözini anglighandin kéyin mundaq dédi: bayanliringlardin intayin tesirlendim. Hemmeylenning awazi hökümetke choqum yetküzülidu.

Toluq bet