Һәптилик хәвәрләр (7-1 апрел)

2006-04-07
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Уйғурлар дуня демократик һәрикити йиғинида

Түркийиниң истанбул шәһиридә 4-нөвәтликк дуня демократик һәрикити йиғини өткүзүлди. Йиғинға дунядики 120 дин артуқ дөләттин кәлгән 500 гә йеқин киши қатнашти. Уйғурлардин д у қ рәиси әркин алиптекин вә америка уйғур бирләшмиси рәиси нурй түркәл әпәндиләр қатнашти. Түркийидики шәрқий түркистан мәдәнийәт һәмкарлиқ тәшкилатиниң уюштуруши билән, йиғин зали алдида 20 гә йеқин уйғур намайиш өткүзди.

Йиғинға иштирак қилған америка уйғур җәмийитиниң башлиқи нури түркәл әпәнди вә әркин алиптекин әпәндиләр бу қетимқи йиғинниң уйғурларниң демократик вә һөрлүк һәрикәтлири үчүн әһмийәтлик икәнликини изһар қилди.

Барин инқилабиниң 16 йиллиқи хатириләнди

Барин инқилабиниң 16 йиллиқ хатирә күни мунасивити билән германийә түркийә қатарлиқ дөләтләрдики уйғурлар хитай консулханилири алдида намайиш өткүзди. Қазақистан вә қирғизистандики уйғурларму бу инқилабниң 16 йиллиқ мунасивити билән хатириләш паалийити елип барди. Қазақистандики паалийәткә сиясий паалийәтчи қәһриман ғоҗәмбәрди рәһбәрлик қилған. Барин вәқәси 1990-йили, апрел , зәйдин йүсүп башчилиқидики барин йезисидики деһқанларниң һәрикити хитай армийиси вә сақчи күчлириниң қоршап һуҗум қилишлири нәтиҗисидә бастурулған иди. Бу вәқәгә 16 йил болсиму, әмма уйғурларға чоңқур тәсир көрсәткәнлики билдүрүлмәктә.

Канада тәвәликидики һүсәнҗан җелил өзбекистан сақчи даирилири тәрипидин тутқун қилинди.

Хәвәрләргә қариғанда, 26-март күни аилиси билән өзбекистанға барған канада тәвәликидики һүсәнҗан җелил өзбек сақчилири тәрипидин тутуп кетилгән. Өзбек сақчилири уни буниңдин бәш –алтә йиллар илгири оттура асияда елип берилған уйғурларниң сиясий паалийәтлири билән бағлап, униң материяллирини топлимақчи болған. Бәзи инкасларға қариғанда, һәтта өзбәк сақчилириниң һүсәнҗанни хитайға қайтуруп бәрмәкчи болуватқанлиқи һәққидә әндишиләрму көрүлмәктә. Әмма, һазирчә техи ташкәнт даирилиридин бу һәқтә һечқандақ бир рәсми учур чиққини йоқ. Хәвәрләргә қариғанда, канада ташқи ишлар министирлиқиму бу мәсилигә көңүл бөлүватқан икән.

Хитай йәнә бир нәпәр уйғурға өлүм һөкүм қилди

Хитай сот даирилири 2003 ‏- йили пакистан һөкүмити тәрипидин хитайға тапшуруп берилгән исмайил қари йәни илһам дәп тонулған исмайил сәмәтни, дөләтни парчилашқа урунған, қанунсиз партлатқуч ясаш җинайити өткүзгән дәп әйибләп, өлүм җазасиға һөкүм қилди. Әркин асия радиоси мухбириниң игилишичә, исмайил сәмәт үрүмчи шәһәрлик оттура хәлқ сот мәһкимиси тәрипидин 2005‏-йили 10‏- айниң 31‏- күни өлүм җазасиға һөкүм қилинған. Лекин сот һөкүмидә, исмайил сәмәтниң әгәр һөкүмгә қайил болмиса, аптоном районлуқ юқири хәлқ сот мәһкимисигә әрз қилалайдиғанлиқи баян қилинған. Әмма, исмайил сәмәт сотниң пүтүн әйибләшлирини рәт қилип, әйибнамидә бекитилгән пакитлар пүтүнләй хата, мән гунаһсиз дегән. Хәвәрләргә қариғанда, хитай даирилири уйғур сиясий паалийәтчиләргә өлүм һөкүм қилишни давамлаштурмақта. Аптоном район партком секритари ваң лечүән буниңдин бир йил илгири қисқиғина он ай ичидә 50 адәмгә өлүм һөкүм қилғанлиқини билдүргән.

Америка 22 нәпәр хитай қачиқини қолға алди.

6-Апрелдики хәвәрләргә асасланғанда, америкиниң сиятил шәһиридики деңиз чегра өткилидә шаң хәйдин йүк пароходи билән йүк сандуқлириға мөкүнүп оғирлиқчә америкиға қечип кәлгән 18 әр вә 4 аял америка чегра хадимлири тәрипидин қолға елинған. 15 Күнлүк сәпәр җәрянида бу адәмләрниң саламәтлики дәхилгә учримиған. Йеқинда америка тәрәп 39 миң хитай қачиқини хитайға қайтуруп бериш һәққидә бейҗиң даирилири билән сөзләшкән иди. Хәвәрләргә қариғанда, йилан беши дәп аталған хитай қара қоллири бир адәмдин 30миңдин 60 миңғичә америка доллири елип америкиға қачуридикән.

Америка демократийә вә кишилик һоқуқ доклати елан қилди

Америка ташқи ишлар министирлиқи демократийә вә кишилик һоқуқ доклати елан қилип, хитай, беларусийә, русийә қатарлиқ дөләтләрниң кишилик вә демократийилик һоқуқни дәпсәндә қиливатқанлиқи билән әйиблиди. Америкиниң бу әйиблиши русийә вә хитайниң наразилиқлирини қозғиди. Хитай дөләт рәиси ху җинтавниң америка сәпиригә аз қалған бу вақитта елан қилинған мәзкур доклатта, хитайниң кишилик вә демократийә һоқуқлириниң дәпсәндә болуватқанлиқи мәхсус бәтләр арқилиқ қайта тилға елинған.(Үмидвар)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт