"Saxarof erkinlik mukapati" ning ilham toxtigha tapshurulushi qazaqistan Uyghurlirinimu hayajan'gha saldi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2019-12-20
Élxet
Pikir
Share
Print
Ilham toxtigha bérilgen "Saxarof mukapati" ning guwahnamisini yawropa parlaméntining re'isi dawid sassoli ependi ilham toxtining qizi jewherge öz qoli bilen teqdim qildi. 2019-Yili 18-dékabir, firansiye.
Ilham toxtigha bérilgen "Saxarof mukapati" ning guwahnamisini yawropa parlaméntining re'isi dawid sassoli ependi ilham toxtining qizi jewherge öz qoli bilen teqdim qildi. 2019-Yili 18-dékabir, firansiye.
REUTERS

Yéqinda yawropa parlaméntining strasburg shehiridiki merkizide yawropa ittipaqining eng aliy kishilik hoquq mukapati bolghan "Saxarof erkinlik mukapati" ning hazir xitay türmiside azab chékiwatqan Uyghur öktichi ziyaliysi ilham toxtigha tapshurulushi pütkül dunya Uyghurlirini, shu jümlidin qazaqistanliq Uyghurlarni chong hayajan'gha saldi. Mezkur mukapatni tapshurush murasimida yawropa parlaméntining re'isi dawid sassolining xitay hökümitini türmidiki ilham toxtini derhal qoyup bérishke chaqirishi hemde mukapatni tapshuruwalghan ilham toxtining qizi jewher toxtining yawropa parlaméntini we insan heqlirini qoghdash teshkilatlirini Uyghurlarning bügünki paji'elik ehwaligha süküt qilmasliqqa chaqirishi ijtima'iy taratqulardiki asasiy témilirining birige aylandi.

Bu weqe rusiye, bélorusiye, ukra'ina, qazaqistan oxshash memliketlerning rus we qazaq tilliq metbu'atlirida küchlük inkas qozghidi.

"Éwronyus" exbarat agéntliqida élan qilin'ghan "Mukapat qizigha tapshuruldi" namliq maqalide yawropa parlaméntining xitaydin ilham toxtini héch qandaq bir shertsiz téz arida qoyup bérilishini telep qilghanliqi, uning xitaydiki Uyghurlarning hoquqini qoghdighan eng meshhur alim ikenliki éytilghan. Maqalide éytilishiche, jewher toxti öz nutqida bu mukapatning uning atisi üchün hemde pütkül Uyghur xelqi üchün muhim ehmiyetke ige ikenlikini ilgiri sürgen. 

Bélorusiyening "Nasha niwa" tor gézitida bérilgen "2019-Yilliq saxarof mukapiti Uyghur hoquq qoghdighuchisigha sirttin bérildi. U muddetsiz qamaq jazasini ötewatidu" namliq maqalide asasiy orun jewher toxtining nutqigha bérilgen. Jewher toxti öz dadisining qeyerde ikenlikidin bixewer bolsimu, emma uning tirik ikenlikige ishinidighanliqini hem uni meniwi jehettin qollawatqanliqini bildürgen. Maqalide ilham toxtining xitay da'iriliri aldigha Uyghur xelqining milliy mesilisini hel qilish tekilipini bergenliki tekitlen'gen.

Emdi qazaqistandiki eng ammiwiy exbarat agéntliqlirining biri "Jas alash" tor gézitide élan qilin'ghan "Xitay türmiside yétiwatqan Uyghur pa'aliyetchining qizi dadisigha bérilgen mukapatni aldi" namliq maqalide éytilishiche, ilham toxti Uyghurlarning bügünki ehwalini dunyagha anglitishta köp töhpe qoshqan, omumen xitaydiki az sanliq milletlerning hoquqini qoghdashta tonulghan shexs, "Bölgünchilik" bilen eyiblen'gen bir ziyaliy iken. Maqalide mundaq déyilgen: "Xelq'ara teshkilatning melumati boyiche, xitayning gherbiy shimalidiki shinjang ölkisidiki yépiq orunlarda texminen milyon étnik Uyghur we bashqimu az sanliq millet wekilliri qamaqta yatmaqta. Béyjing bu orunlarni "Kespiy bilim bérish merkezliri" dep ataydu, biraq pa'aliyetchiler "Qayta siyasiy terbiyilesh lagérlirining" bilim bérish ornidin köre türmige köprek oxshap kétidighanliqini, u yerde azablash we bésim körsitishning orun alghanliqini éytidu".

Ilham toxtigha saxarof mukapatining bérilishini qazaqistanliq Uyghurlar qandaq qarshi aldi? mundaq yuqiri derijilik mukapatning bérilishi pütkül dunyadiki, shu jümlidin qazaqistandiki Uyghur milliy herikitining küchiyishige, lagérlarning yépilishigha tesir körsitelemdu? 

Biz bu heqte qarashlarni bilish meqsitide bir qatar qazaqistan Uyghur ziyaliylirigha muraji'et qilduq.

Toluq bet