Парчиланған аилә: «дадам вә акамниң гунаһи немә?»

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2020-01-10
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийә ататүрк университетида оқуватқан илшат абдуләһәт дадиси абдуләһәт җумә вә акиси абабәкри абдуләһәт учун гуваһлиқ бәрмәктә.
Түркийә ататүрк университетида оқуватқан илшат абдуләһәт дадиси абдуләһәт җумә вә акиси абабәкри абдуләһәт учун гуваһлиқ бәрмәктә.
RFA/Azigh

Хитайниң уйғур районидики бисим сиясәтлириниң давамлиқ күчийишигә әгишип чәтәлдики уйғурлар бешиға кәлгән күлпәтләрни гуваһлиқ видейолири арқилиқ пүтүн дуняниң диққитигә сунмақта. Парчиланған аилиләрниң чәтәлдики әзалири һәрхил йоллар билән вәтәндә түрмигә вә лагерларға соланған қериндашлириниң, ата-анилириниң из-дерикини қилмақта.

Түркийә ататүрк университетида җәмийәтшунаслиқ кәспидә оқуватқан 22 яшлиқ илшат абдуләһәтниң аилиси хитай һөкүмитиниң биваситә зиянкәшликигә учриған аилиләрниң бири.

Илшат абдуләһәт 2015-йили 11-айда мисирға оқушқа барған болуп, 2016-йилиниң ахири аниси вә сиңиллири мисирға уни көрүп келиш үчүн кәлгән. Кийин илшатниң дадиси абдуләһәт җүмә әпәндимниң тутулғанлиқини аңлиғандин кейин, қайтип кетиш хиялидин ваз кәчкән. Илшат абдуләһәт бу җәрянда мисирда әрәб тили вә ислам теологийәсидин дәрс алған. Кейин мисирдики вәзийәтниң начарлишиға әгишип аниси вә сиңиллири билән биргә истанбулға йенип кәлгән. 2017-Йилиниң ахирлири вәтәндики бир туғқинидин дадисиниң 18 йиллиқ, акисиниң 10 йиллиқ қамақ җазасиға мәһкум қилинғанлиқиға аит учур кәлгән.

Илшат абдуләһәтниң дадиси абдуләһәт җүмә (абләт һаҗим модуң) әпәндим 1963-йили туғулған. Хотән шәһиридики көзгә көрүнгән чоң тиҗарәтчиләрниң бири болуп, тиҗарәтлири әрәб дөләтлиригичә кеңәйгән икән. 2017-Йили биринчи айда тутуп кетилгән. Немә сәвәбтин тутуп кетилгәнлики, немә сәвәблик түрмигә соланғанлиқи һәққидә аилисигә һечқандақ учур берилмигән.

Илшат абдуләһәт зияритимиз давамида дадисиниң өзини мисирға оқушқа әвәткәнлики яки сәуди әрәбистан, мисир қатарлиқ дөләтләрдә тиҗарәт билән шуғулланғанлиқи үчүн түрмигә соланған болуши момкин дәп қарайдиғанлиқини ейтти.

У йәнә дадиси һәққидә тохтилип мундақ дәйду: «дадамниң һечқандақ җинайити йоқ, дадам сода қилиш үчүн қанунлуқ паспорт билән түркийәгә вә сәуди әрәбистанға барған. Мән мисирда оқуйттим, мени зиярәт қилғили мисирға кәлгән, һечқандақ җинайити йоқ иди. Дадам хотәндә тонулған тиҗарәтчи иди. Үч йилдин бири дадамниң һечқандақ хәвирини алалмидуқ. Биз үч йилдин буян түркийәдә анам вә сиңиллирим билән дадисиз, өйниң түврикисиз яшаватимиз. Бизниң пүткүл иқтисадий мәнбәйимизму дадамниң тутулуши билән үзүлди. Биз өзимиз ишләп, үч йилдин бири җинимизни җан етип кетиватимиз.»

Илшат абдуләһәтниң акиси абабәкри абдуләһәт 29 яшта болуп үч балиси бар икән. Саламәтлик әһвали интайин начар болуп, бурун бир нәччә қетим оператсийә қилинған икән. Униң үстигә оң қоли мейип икән. У 2017-йили 4-айда тутуп кетилгән болуп, 2017-йили 3-айда бөрәккә таш чүшкәнлики сәвәблик қайта оператсийә қилинған икән. Техи толуқ сақаймиғанлиқи үчүн үрүмчигә берип давалинишқа тәйярлиқ қиливатқан икән. Илшат 2017-йилиниң ахирида акисиниң 10 йил кесилгәнликигә аит учур тапшуруп алған. Илшат абдуләһәт зияритимиз давамида акиси абабәкри абдуләһәт һәққидә әндишисини тәпсилий оттуриға қойди.

Илшат абдуләһәт үч йилниң яқи акиси вә дадисиниң хәвирини алалмайватқан болуп, 2018-йилиниң ахири вәтәндики бир туғқинидин кәлгән йәнә бир учурда дадисиниң 18 йил, акисиниң 20 йил кесилгәнликини аңлиған. Нөвәттә түркийәдики нурғун уйғурларниң вәтәндики аилиси вә уруқ туғқанлиридин хәвәр алалмайватқанлиқи, телефон алақисиниң пүтүнләй үзүлгәнлики мәлум болмақта.

Илшат абдуләһәт һазир истанбулда үч сиңлиси вә аниси билән биллә туриду. Униң ейтишичә, уларға вәтәндин келидиған иқтисад үч йил бурунла тохтиған болуп, туғқанлири вә аилиси билән болған алақиму пүтүнләй үзүлгән икән.

Илшат абдуләһәт хәлқара җәмийәт вә кишилик һоқуқ тәшкилатлириға хитаб қилип мундақ деди: «мән хәлқара җәмийәттин һәр қайсий кишилик һоқуқ тәшкилатлиридин маңа ярдәм қилишини, наһәқ түрмидә йитиватқан акам вә дадамниң әркинликкә чиқишиға ярдәм беришини үмид қилимән вә шуниңдәк наһәқ түрмидә йетиватқан милйонлиған хәлқимиз үчүн аваз чиқиришини, бизгә ярдәм қилишини үмид қилимән.»

Игилишимизчә, хитайниң уйғур районидики бесим сиясәтлириниң ешишиға әгишип, йиғивелиш лагерлири вә түрмиләргә соланған уйғурларниң чәтәлдики туғқанлири аилиси вә уруқ-туғқанлириниң әһвалидин қаттиқ әндишиләнмәктә икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт