Б д т йиғинида хитай вә уйғур вәкилләр йәнә тиркишти, хитай вә униң тәрәпдарлири мәсхиригә қалди

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2013-11-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Дуня уйғур қурултийи вәкиллиридин долқун әйса вә алим сейитофлар б д т ниң аз санлиқ милләтләр һоқуқи йиғинида. 2013-Йили 26-ноябир, җәнвә.
Дуня уйғур қурултийи вәкиллиридин долқун әйса вә алим сейитофлар б д т ниң аз санлиқ милләтләр һоқуқи йиғинида. 2013-Йили 26-ноябир, җәнвә.
Photo: RFA

Бүгүн җәнвәдә ечилған б д т ниң аз санлиқ милләтләр һоқуқи йиғинида хитай илгирикигә охшашла, дуня уйғур қурултийи вәкиллириниң сөз қилишиға тосқунлуқ қилишқа урунған. Йиғинда хитайни қоллиғучи дөләтләр вәкили билән уйғурларни қоллиғучи дөләтләр вәкиллири арисида кәскин талаш-тартиш йүз берип, ахири дуня уйғур қурултийи мувәппәқийәтлик һалда 3 минутлуқ сөз қилиш һоқуқидин толуқ пайдиланған. Икки гуруппа арисидики талаш-тартиш давамида куба вәкили хитайни қоллап сөз һәққи тәләп қилғанда, б д т залида парақлап мәсхирә күлкиси яңриған. Йиғин ахирида көплигән дөләт вәкиллири дуня уйғур қурултийи вәкиллириниң йиғиндики сөз вә позитсийисини мәдһийилигән вә тәбриклигән.

Мухбир: долқун әпәнди аңлисақ, һазир җәнвәдә икәнсиләр, б д т ниң аз санлиқ милләтләр һоқуқи темисидики йиғиниға қатнишиветипсиләр; бу қетимқи йиғиндиму хитай билән араңларда йәнә талаш-тартишлар бопту; бүгүнки бу талаш-тартишта әң кәскин вә әң диққәткә сазавәр нуқта қайсилар?
Долқун әйса: шундақ, б д т ниң аз санлиқ милләтләр мунбири йиғиниға қатнишиватқан идуқ. Йиғинда дуня уйғур қурултийиға вакалитән қурултай баянатчиси алим сейитоф сөз қиливататти, униң сөзи башлинар-башланмайла, хитай өкти қопти вә дуня уйғур қурултийиниң бөлгүнчи бир тәшкилат икәнликини, дунядики террорчи тәшкилатлар билән алақиси барлиқини, хитай дөлитиниң бихәтәрликигә тәһдит икәнликини оттуриға қоюп, бизгә сөз берилмәсликни тәләп қилди.

Мухбир: хитайниң бу пикрини қайси дөләтләр қоллиди?
Долқун әйса: алди билән пакистан, униңдин кейин русийә вә винсуилла ахирида куба. Булар хитайни қоллап сөз қилғандин кейин америка вәкили сөзгә чиқип, б д т да инсан һәқлири мәсилиси болған һәрқандақ бир милләт вәкиллириниң сөзләш һәққи барлиқини тәкитләп, бизниң сөзимизниң давамлишиши керәкликини ейтти; америкиниң бу сөзини, фирансийә, әнглийә вә шивитсарийә вәкиллири қоллап пикир баян қилишти. Нәтиҗидә йиғин риясәтчиси бизгә сөзимизни давам қилишқа рухсәт бәрди. Алим сөзидә шәрқи түркистан вәзийитини баян қилған һаман, хитай йәнә орнидин туруп, шәрқи түркистан дегән намни тилға елишниң бөлгүнчилик икәнликини вә буниң б д т ниң алақидар әһдинамилиригә хилап икәнликини ейтти. Хитайниң бу қаршилиқиму ақмиди, алим сөзини давамлаштурди .

Мухбир: демәк хитай, биринчи қетим дуня уйғур қурултийиға, иккинчи қетим шәрқи түркистан дегән намға наразилиқ билдүрүп, силәрни сөздин тохтатмақчи болди?
Долқун әйса: шундақ; әмма хитай бу қетимму мувәппәқ болалмиди; һәтта мәсхиригә қалди. Йиғинда куба вәкили хитайни қоллап қол көтуриведи, пүтүн залда параққидә көлкә көтүрүлди; хитай осал әһвалға чүшти.

Мухбир: демәк, хитайни қоллиғучи дөләтләрниң һәммисидә кишилик һоқуқ вә демократийә мәсилилири болуши, болупму кубаниң хитайни қоллап сөз тәләп қилиши вә хитай вә тәрәпдарлирини мәсхиригә қойди дегән гәп?
Долқун әйса: шундақ. Ахири алим нутқини мувәппәқийәтлик тамамлиди; униң сөзи ахирлашқандин кейин йиғин қатнашчилири бизни келип тәбриклиди.

Мухбир: сөз пурсити бәкла қисқа икән, қайси мәсилиләрни оттуриға қойдуңлар?
Долқун әйса: бу һәқтә алим өзи мәлумат бәрсун, телефонни берәй.

Мухбир: алим әпәнди, йиғинда сөз муддити бәк қисқа икән немиләрни оттуриға қойдиңиз?
Алим сейитоф: йиғиндики асаслиқ темилардин бири, милләтләрниң диний һоқуқи мәсилиси болғачқа, уйғурларниң нөвәттики диний әркинликиниң чәклимигә вә бастурушқа учраватқанлиқини тилға алдуқ вә хитай һөкүмитиниң уйғурларниң мусулман кимликини террорға қарши күрәштә суйиистемал қилмаслиқи керәкликини баян қилдуқ.

Мухбир: сөзиңизниң икки қетим кесиветилиши йиғинда еришмәкчи болған нәтиҗәңләргә нисбәтән иҗабий тәсир көрсәттиму, сәлбийму?
Алим сейитоф : әлвәттә иҗабий. Йиғинда бизгә охшаш әһвалдики 20 нәччә милләт вәкиллиригә сөз берилди; уларниң сөзини һечким кәсмиди; муназириму боп кәтмиди; бизниң сөзимизни кесиш билән уйғур мәсилиси һәққидики талаш-тартиш 20 минуттин ашти. Биз оттуриға қойған мәсилигә диққәтләр мәркәзләшти, вәзийитимизниң җиддийлики һес қилинди.

Юқирида б д т йиғинида хитай вәкилләр билән уйғур вәкилләрниң йәнә өз ‏- ара тиркәшкәнлики вә хитай тәрәп вәкиллириниң мәсхиригә қалғанлиқи һәққидә мәлумат аңлаттуқ.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт