B d t yighinida xitay we Uyghur wekiller yene tirkishti, xitay we uning terepdarliri mesxirige qaldi

Muxbirimiz shöhret hoshur
2013-11-26
Élxet
Pikir
Share
Print
Dunya Uyghur qurultiyi wekilliridin dolqun eysa we alim séyitoflar b d t ning az sanliq milletler hoquqi yighinida. 2013-Yili 26-noyabir, jenwe.
Dunya Uyghur qurultiyi wekilliridin dolqun eysa we alim séyitoflar b d t ning az sanliq milletler hoquqi yighinida. 2013-Yili 26-noyabir, jenwe.
Photo: RFA

Bügün jenwede échilghan b d t ning az sanliq milletler hoquqi yighinida xitay ilgirikige oxshashla, dunya Uyghur qurultiyi wekillirining söz qilishigha tosqunluq qilishqa urun'ghan. Yighinda xitayni qollighuchi döletler wekili bilen Uyghurlarni qollighuchi döletler wekilliri arisida keskin talash-tartish yüz bérip, axiri dunya Uyghur qurultiyi muweppeqiyetlik halda 3 minutluq söz qilish hoquqidin toluq paydilan'ghan. Ikki guruppa arisidiki talash-tartish dawamida kuba wekili xitayni qollap söz heqqi telep qilghanda, b d t zalida paraqlap mesxire külkisi yangrighan. Yighin axirida köpligen dölet wekilliri dunya Uyghur qurultiyi wekillirining yighindiki söz we pozitsiyisini medhiyiligen we tebrikligen.

Muxbir: dolqun ependi anglisaq, hazir jenwede ikensiler, b d t ning az sanliq milletler hoquqi témisidiki yighinigha qatnishiwétipsiler؛ bu qétimqi yighindimu xitay bilen aranglarda yene talash-tartishlar boptu؛ bügünki bu talash-tartishta eng keskin we eng diqqetke sazawer nuqta qaysilar?
Dolqun eysa: shundaq, b d t ning az sanliq milletler munbiri yighinigha qatnishiwatqan iduq. Yighinda dunya Uyghur qurultiyigha wakaliten qurultay bayanatchisi alim séyitof söz qiliwatatti, uning sözi bashlinar-bashlanmayla, xitay ökti qopti we dunya Uyghur qurultiyining bölgünchi bir teshkilat ikenlikini, dunyadiki térrorchi teshkilatlar bilen alaqisi barliqini, xitay dölitining bixeterlikige tehdit ikenlikini otturigha qoyup, bizge söz bérilmeslikni telep qildi.

Muxbir: xitayning bu pikrini qaysi döletler qollidi?
Dolqun eysa: aldi bilen pakistan, uningdin kéyin rusiye we winsu'illa axirida kuba. Bular xitayni qollap söz qilghandin kéyin amérika wekili sözge chiqip, b d t da insan heqliri mesilisi bolghan herqandaq bir millet wekillirining sözlesh heqqi barliqini tekitlep, bizning sözimizning dawamlishishi kéreklikini éytti؛ amérikining bu sözini, firansiye, en'gliye we shiwitsariye wekilliri qollap pikir bayan qilishti. Netijide yighin riyasetchisi bizge sözimizni dawam qilishqa ruxset berdi. Alim sözide sherqi türkistan weziyitini bayan qilghan haman, xitay yene ornidin turup, sherqi türkistan dégen namni tilgha élishning bölgünchilik ikenlikini we buning b d t ning alaqidar ehdinamilirige xilap ikenlikini éytti. Xitayning bu qarshiliqimu aqmidi, alim sözini dawamlashturdi .

Muxbir: démek xitay, birinchi qétim dunya Uyghur qurultiyigha, ikkinchi qétim sherqi türkistan dégen namgha naraziliq bildürüp, silerni sözdin toxtatmaqchi boldi?
Dolqun eysa: shundaq؛ emma xitay bu qétimmu muweppeq bolalmidi؛ hetta mesxirige qaldi. Yighinda kuba wekili xitayni qollap qol köturiwédi, pütün zalda paraqqide kölke kötürüldi؛ xitay osal ehwalgha chüshti.

Muxbir: démek, xitayni qollighuchi döletlerning hemmiside kishilik hoquq we démokratiye mesililiri bolushi, bolupmu kubaning xitayni qollap söz telep qilishi we xitay we terepdarlirini mesxirige qoydi dégen gep?
Dolqun eysa: shundaq. Axiri alim nutqini muweppeqiyetlik tamamlidi؛ uning sözi axirlashqandin kéyin yighin qatnashchiliri bizni kélip tebriklidi.

Muxbir: söz pursiti bekla qisqa iken, qaysi mesililerni otturigha qoydunglar?
Dolqun eysa: bu heqte alim özi melumat bersun, téléfonni bérey.

Muxbir: alim ependi, yighinda söz mudditi bek qisqa iken némilerni otturigha qoydingiz?
Alim séyitof: yighindiki asasliq témilardin biri, milletlerning diniy hoquqi mesilisi bolghachqa, Uyghurlarning nöwettiki diniy erkinlikining cheklimige we basturushqa uchrawatqanliqini tilgha alduq we xitay hökümitining Uyghurlarning musulman kimlikini térrorgha qarshi küreshte suyi'istémal qilmasliqi kéreklikini bayan qilduq.

Muxbir: sözingizning ikki qétim késiwétilishi yighinda érishmekchi bolghan netijenglerge nisbeten ijabiy tesir körsettimu, selbiymu?
Alim séyitof : elwette ijabiy. Yighinda bizge oxshash ehwaldiki 20 nechche millet wekillirige söz bérildi؛ ularning sözini héchkim kesmidi؛ munazirimu bop ketmidi؛ bizning sözimizni késish bilen Uyghur mesilisi heqqidiki talash-tartish 20 minuttin ashti. Biz otturigha qoyghan mesilige diqqetler merkezleshti, weziyitimizning jiddiyliki hés qilindi.

Yuqirida b d t yighinida xitay wekiller bilen Uyghur wekillerning yene öz ‏- ara tirkeshkenliki we xitay terep wekillirining mesxirige qalghanliqi heqqide melumat anglattuq.

Toluq bet