Хоңкоң вәзийитиниң яманлишидиғанлиқини илгири сүрүлмәктә

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2016-02-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
BBC Хоңкоң вәзийити тоғрисидики мақалиси
BBC Хоңкоң вәзийити тоғрисидики мақалиси
http://www.bbc.com/zhongwen/simp/china/2016/02/160212_hongkong_uk_report


9 - Феврал хоңкоңда йүз бәргән пуқралар билән сақчилар арисидики тоқунуш вәқәси дуня мәтбуатлирида қизиқ тема сүпитидә тарқитилмақта.

Б б с қатарлиқ нопузлуқ ахбарат васитилириниң 12 - февралдики хәвиригә асасланғанда, хоңкоңниң ваңҗяв районида йүз бәргән хәлқ билән сақчилар арисидики тоқунушта қолға елинғанларниң сани бүгүнгә қәдәр 65 кишидин ешип кәткән.

11 - Феврал күни хитай ташқи ишлар министирлиқи бу вәқәгә тунҗи қетим инкас қайтуруп, ваңҗяв вәқәсини «топилаң» дәп атидиған. Хитай баянатчиси хуң лей мухбирларға қилған сөзидә, бу вәқәни «‹өз юрт тәшкилати' дәп аталған радикал бөлгүнчи күчләр қозғиған топилаң» дәп атап, вәқәдә «от қоюш, уруп - чеқиш, сақчи аптомобиллирини көйдүрүп ташлаш, сақчиларни кесәк билән уруштәк зораванлиқ вәқәлири» ниң йүз бәргәнликини, 89 нәпәр сақчиниң яриланғанлиқини тилға алған.

Хуң лей сөзидә йәнә, сақчиларниң қанунлуқ асаста җиддий тәдбир қоллинип, вәқәни тиздин бесиқтурғанлиқини, хоңкоң хәлқиниң сақчилар тәрәптә икәнликини илгири сүргән.

Бирақ ғәрб мәтбуатлири, хоңкоңда үзлүксиз йүз бериватқан қаршилиқ вәқәлиригә хитай һөкүмитиниң «бир дөләттә икки хил түзүм» сияситигә әмәл қилмиғанлиқи, хоңкоң хәлқиниң әркинлик вә демократийә һоқуқиниң таҗавузға учраватқанлиқи сәвәб болуватқанлиқини тәкитләшмәктә.

Мәркизи германийәдики «хитай демократик федирасийони» ниң рәиси фей ляңюң әпәнди, бу хусуста зияритимизни қобул қилғанда: «бу қетим йүз бәргән ваңҗяв вәқәси хоңкоңда йүз бәргән тунҗи вә ахирқи вәқә әмәс, өткәл йили мәркәзни ишғал қилиш паалийитигә он миңларчә хәлқ иштирак әтти, әмма намайишчиларни агаһландуруп оқ чиқириш болса тунҗи иш. Бу хоңкоңдики һакимийәтниң барғансери мустәбитлишиватқанлиқиниң, барғансери коммунистик һакимийәткә баш егиватқанлиқиниң бир бешарити. Хоңкоңда мәтбуат әркинлики, сөз әркинлики, йиғилиш әркинлики йилсери тәқибгә учримақта. Хоңкоң хәлқи буни қобул қилалмайду. Хоңкоң хәлқи компартийә кәби мустәбит бир һакимийәт астида кишилик һәқлиридин мәһрум қелишқа сүкүт қилалмайду, бирақ реаллиқ хоңкоңда вәзийәтниң барғансери яманлишидиғанлиқини көрсәтмәктә» деди.

Фей әпәнди йәнә уйғур или вәзийити мисалға елип, уйғурларниң қаршилиқ һәрикәтлириниң хитай һөкүмитиниң адаләтсиз сиясити сәвәблик күчийиватқанлиқини тәкитлиди.

У сөзидә: «һәрқандақ милләтниң өз диний етиқадини, мәдәнийәт - әнәнисини, тил, йезиқини, миллий роһини қоғдаш, җари қилдуруш һоқуқи вә әркинлики бар. Һәрқандақ бир милләткә муамилә қилғанда, алди билән униң ашу хаслиқи вә алаһидиликлиригә һөрмәт қилиш лазим. Бирақ, хитай компартийиси уйғурлар вә тибәтликләргә қарита пүтүнләй ақ террорлуқ сиясити йүргүзүп, уларниң миллий өчмәнликини күчәйтмәктә» деди.

У йәнә мундақ деди: «һәр бир милләт башқа милләтниң өрп - адити, әнәнисигә, етиқад вә мәдәнийитигә һөрмәт қилғандила, миллий тоқунушларниң алдини алғили, һеч болмиса зор дәриҗидә пәсәйткили болиду. Хитай һөкүмити дәл әксичә йол тутуш арқилиқ, уйғурларни хитайларға қарши өчмәнликкә күшкүртмәктә, миллий зиддийәтниң барғансери өткүрлишишигә сәвәбкар болмақта.»

12 - Феврал әнглийә ташқи ишлар министирлиқи доклат елан қилип, хитай һөкүмитини «әнглийә - хитай бирләшмә баянати» ға еғир дәриҗидә хилаплиқ қилғанлиқ билән әйиблиди.

Б б с ниң дәлиллишичә, әнглийә ташқи ишлар министирлиқидин филип һаммонд елан қилған бу доклатида, хитай тәрипидин тутуп кетилгән әнглийә пуқраси болған хоңкоң тоңлувән китабханиси хадими ли бо тилға елинған болуп, доклатта: «хитай тәрәп әнглийә - хитай бирләшмә баянатиға еғир дәриҗидә хилаплиқ қилди, бир дөләттә икки хил түзүм пиринсипиға бузғунчилиқ қилди» дейилгән.

Доклатта йәнә хитай һөкүмитиниң хоңкоңниң қануниға һөрмәт қилиши, хоңкоң хәлқиниң мәвҗут һәқлирини қоғдиши вә әркинликигә капаләтлик қилиши тәләп қилинған.

Мәлумки, өткән йилидин буян, хоңкоңдики тоңлувән китабханисиниң бәш нәпәр хадими илгири - кейин из - дерәксиз ғайиб болуп кәткән вә ақивәттә уларниң хитай бихәтәрлик күчлири тәрипидин тутуп кетилгәнлики мәлум болған.

Мәтбуатларниң билдүрүшичә, уларниң бири әнглийә пуқраси, йәнә бири шиветсийә пуқраси, қалған үч нәпири хоңкоң пуқраси. Бу бәш кишиниң тутуп кетилиш вәқәси хоңкоңда изчил наразилиқларға сәвәб болған. Хәлқара җәмийәт вә ғәрб дөләтлириму бу мәсилигә җиддий диққитини бәргән, хитай һөкүмитидин уларни қоюп беришни тәләп қилишқан иди.

Бу қетим ваңҗяв районида йүз бәргән тоқунуш гәрчә бир яймичи билән сақчи оттурисидики кичик бир сүркилиштин келип чиққан болсиму, вәқәгә «өз юрт» дәп аталған тәшкилат кишилири вә хоңкоң пуқралири арилишип, өзлириниң һакимийәткә болған наразилиқини ипадилигән. Тинч наразилиқ һәрикити бир сақчиниң асманға оқ чиқирип һәйвә көрситиши түпәйли ғәзәплик қаршилиққа айлинип кәткән.

Хоңкоңлуқ хитай зиялийси, хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилати даимий әзаси мәнйән бу тоғрисида зияритимизни қобул қилғанда, ши җинпиң дәвридә йүз бәргән вә бериватқан һәқсизлиқлар тоғрилиқ тохталди.

У шуларни тилға алди: «ши җинпиң бир тәрәптин хитайдики черик әмәлдарларни йоқатса, йәнә бир тәрәптин кишилик һәқ - һоқуқ паалийәтчилирини йоқитиватиду. Әслидинла демократик һаятта яшап кәлгән хоңкоң хәлқиниң қолидин кишилик әркинликини тартип елишқа урунуватиду. Бу һал хоңкоңда тоқунушларниң йүз беришигә сәвәб болмақта. Нөвәттики вәзийәт, хоңкоңда әһвалниң барғансери яманлишидиғанлиқидин бешарәт бериватиду. Тоңлувән китабханисиниң бәш нәпәр хадими тутуп кетилди. Ваңҗяв вәқәсидә 70 нәпәргә йеқин кишилик һоқуқ паалийәтчиси «топилаңчи» атилип сотқа тартиливатиду. Хоңкоң хәлқи хоңкоң сақчилирини яхши көрәтти. Чүнки, хоңкоң сақчилири мәдәний, адил иди. Һазир иш дәл униң әксигә қарап тәрәққий қиливатиду. Хәлқ сақчиларға хиш - кесәк етишқа, сақчилар һәйвә қилип асманға оқ чиқиришқа башлиди. Демәк, хәлқ билән һакимийәтниң ариси айрилди. Бундин кейин хоңкоңда қаршилиқлар әвҗ алидуки, тинчимайду. Буниң җавабкарлиқи ши җинпиңда.»

Б б с ниң 12 - февралдики йәнә бир хәвиридә баян қилинишичә, йәнә икки нәпәр хоңкоңлуқ 12 - феврал күни, йәни бүгүн «топилаң җинайити» түпәйли қолға елинған. Һазирға қәдәр қолға елинғанлар җәмий 70 нәпәргә йеқин болуп, мәзкур аталмиш «топилаңчи» лар үстидин бу йил 4 - айға қәдәр сот ечилидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт