Xongkong weziyitining yamanlishidighanliqini ilgiri sürülmekte

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2016-02-12
Élxet
Pikir
Share
Print
BBC Xongkong weziyiti toghrisidiki maqalisi
BBC Xongkong weziyiti toghrisidiki maqalisi
http://www.bbc.com/zhongwen/simp/china/2016/02/160212_hongkong_uk_report


9 - Féwral xongkongda yüz bergen puqralar bilen saqchilar arisidiki toqunush weqesi dunya metbu'atlirida qiziq téma süpitide tarqitilmaqta.

B b s qatarliq nopuzluq axbarat wasitilirining 12 - féwraldiki xewirige asaslan'ghanda, xongkongning wangjyaw rayonida yüz bergen xelq bilen saqchilar arisidiki toqunushta qolgha élin'ghanlarning sani bügün'ge qeder 65 kishidin éship ketken.

11 - Féwral küni xitay tashqi ishlar ministirliqi bu weqege tunji qétim inkas qayturup, wangjyaw weqesini "Topilang" dep atidighan. Xitay bayanatchisi xung léy muxbirlargha qilghan sözide, bu weqeni "'öz yurt teshkilati' dep atalghan radikal bölgünchi küchler qozghighan topilang" dep atap, weqede "Ot qoyush, urup - chéqish, saqchi aptomobillirini köydürüp tashlash, saqchilarni kések bilen urushtek zorawanliq weqeliri" ning yüz bergenlikini, 89 neper saqchining yarilan'ghanliqini tilgha alghan.

Xung léy sözide yene, saqchilarning qanunluq asasta jiddiy tedbir qollinip, weqeni tizdin bésiqturghanliqini, xongkong xelqining saqchilar terepte ikenlikini ilgiri sürgen.

Biraq gherb metbu'atliri, xongkongda üzlüksiz yüz bériwatqan qarshiliq weqelirige xitay hökümitining "Bir dölette ikki xil tüzüm" siyasitige emel qilmighanliqi, xongkong xelqining erkinlik we démokratiye hoquqining tajawuzgha uchrawatqanliqi seweb boluwatqanliqini tekitleshmekte.

Merkizi gérmaniyediki "Xitay démokratik fédirasiyoni" ning re'isi féy lyangyung ependi, bu xususta ziyaritimizni qobul qilghanda: "Bu qétim yüz bergen wangjyaw weqesi xongkongda yüz bergen tunji we axirqi weqe emes, ötkel yili merkezni ishghal qilish pa'aliyitige on minglarche xelq ishtirak etti, emma namayishchilarni agahlandurup oq chiqirish bolsa tunji ish. Bu xongkongdiki hakimiyetning barghanséri mustebitlishiwatqanliqining, barghanséri kommunistik hakimiyetke bash égiwatqanliqining bir béshariti. Xongkongda metbu'at erkinliki, söz erkinliki, yighilish erkinliki yilséri teqibge uchrimaqta. Xongkong xelqi buni qobul qilalmaydu. Xongkong xelqi kompartiye kebi mustebit bir hakimiyet astida kishilik heqliridin mehrum qélishqa süküt qilalmaydu, biraq ré'alliq xongkongda weziyetning barghanséri yamanlishidighanliqini körsetmekte" dédi.

Féy ependi yene Uyghur ili weziyiti misalgha élip, Uyghurlarning qarshiliq heriketlirining xitay hökümitining adaletsiz siyasiti seweblik küchiyiwatqanliqini tekitlidi.

U sözide: "Herqandaq milletning öz diniy étiqadini, medeniyet - en'enisini, til, yéziqini, milliy rohini qoghdash, jari qildurush hoquqi we erkinliki bar. Herqandaq bir milletke mu'amile qilghanda, aldi bilen uning ashu xasliqi we alahidiliklirige hörmet qilish lazim. Biraq, xitay kompartiyisi Uyghurlar we tibetliklerge qarita pütünley aq térrorluq siyasiti yürgüzüp, ularning milliy öchmenlikini kücheytmekte" dédi.

U yene mundaq dédi: "Her bir millet bashqa milletning örp - aditi, en'enisige, étiqad we medeniyitige hörmet qilghandila, milliy toqunushlarning aldini alghili, héch bolmisa zor derijide peseytkili bolidu. Xitay hökümiti del eksiche yol tutush arqiliq, Uyghurlarni xitaylargha qarshi öchmenlikke küshkürtmekte, milliy ziddiyetning barghanséri ötkürlishishige sewebkar bolmaqta."

12 - Féwral en'gliye tashqi ishlar ministirliqi doklat élan qilip, xitay hökümitini "En'gliye - xitay birleshme bayanati" gha éghir derijide xilapliq qilghanliq bilen eyiblidi.

B b s ning delillishiche, en'gliye tashqi ishlar ministirliqidin filip hammond élan qilghan bu doklatida, xitay teripidin tutup kétilgen en'gliye puqrasi bolghan xongkong tongluwen kitabxanisi xadimi li bo tilgha élin'ghan bolup, doklatta: "Xitay terep en'gliye - xitay birleshme bayanatigha éghir derijide xilapliq qildi, bir dölette ikki xil tüzüm pirinsipigha buzghunchiliq qildi" déyilgen.

Doklatta yene xitay hökümitining xongkongning qanunigha hörmet qilishi, xongkong xelqining mewjut heqlirini qoghdishi we erkinlikige kapaletlik qilishi telep qilin'ghan.

Melumki, ötken yilidin buyan, xongkongdiki tongluwen kitabxanisining besh neper xadimi ilgiri - kéyin iz - déreksiz ghayib bolup ketken we aqiwette ularning xitay bixeterlik küchliri teripidin tutup kétilgenliki melum bolghan.

Metbu'atlarning bildürüshiche, ularning biri en'gliye puqrasi, yene biri shiwétsiye puqrasi, qalghan üch nepiri xongkong puqrasi. Bu besh kishining tutup kétilish weqesi xongkongda izchil naraziliqlargha seweb bolghan. Xelq'ara jem'iyet we gherb döletlirimu bu mesilige jiddiy diqqitini bergen, xitay hökümitidin ularni qoyup bérishni telep qilishqan idi.

Bu qétim wangjyaw rayonida yüz bergen toqunush gerche bir yaymichi bilen saqchi otturisidiki kichik bir sürkilishtin kélip chiqqan bolsimu, weqege "Öz yurt" dep atalghan teshkilat kishiliri we xongkong puqraliri ariliship, özlirining hakimiyetke bolghan naraziliqini ipadiligen. Tinch naraziliq herikiti bir saqchining asman'gha oq chiqirip heywe körsitishi tüpeyli ghezeplik qarshiliqqa aylinip ketken.

Xongkongluq xitay ziyaliysi, xelq'ara kishilik hoquq teshkilati da'imiy ezasi menyen bu toghrisida ziyaritimizni qobul qilghanda, shi jinping dewride yüz bergen we bériwatqan heqsizliqlar toghriliq toxtaldi.

U shularni tilgha aldi: "Shi jinping bir tereptin xitaydiki chérik emeldarlarni yoqatsa, yene bir tereptin kishilik heq - hoquq pa'aliyetchilirini yoqitiwatidu. Eslidinla démokratik hayatta yashap kelgen xongkong xelqining qolidin kishilik erkinlikini tartip élishqa urunuwatidu. Bu hal xongkongda toqunushlarning yüz bérishige seweb bolmaqta. Nöwettiki weziyet, xongkongda ehwalning barghanséri yamanlishidighanliqidin bésharet bériwatidu. Tongluwen kitabxanisining besh neper xadimi tutup kétildi. Wangjyaw weqeside 70 neperge yéqin kishilik hoquq pa'aliyetchisi "Topilangchi" atilip sotqa tartiliwatidu. Xongkong xelqi xongkong saqchilirini yaxshi köretti. Chünki, xongkong saqchiliri medeniy, adil idi. Hazir ish del uning eksige qarap tereqqiy qiliwatidu. Xelq saqchilargha xish - kések étishqa, saqchilar heywe qilip asman'gha oq chiqirishqa bashlidi. Démek, xelq bilen hakimiyetning arisi ayrildi. Bundin kéyin xongkongda qarshiliqlar ewj aliduki, tinchimaydu. Buning jawabkarliqi shi jinpingda."

B b s ning 12 - féwraldiki yene bir xewiride bayan qilinishiche, yene ikki neper xongkongluq 12 - féwral küni, yeni bügün "Topilang jinayiti" tüpeyli qolgha élin'ghan. Hazirgha qeder qolgha élin'ghanlar jem'iy 70 neperge yéqin bolup, mezkur atalmish "Topilangchi" lar üstidin bu yil 4 - aygha qeder sot échilidiken.

Toluq bet