«Диктатор дөләттә йүз бәргән һечқандақ бир вәқә террорлуқ катигорийисигә киргүзүлмәйду»

Мухбиримиз ирадә
2013-06-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Лүкчүн вәқәсидин кийин сақчиларниң бир мухбирни тутқун қиливатқан көрүниши
Лүкчүн вәқәсидин кийин сақчиларниң бир мухбирни тутқун қиливатқан көрүниши
AFP

Лүкчүндә сақчиханиға от қоюп, һуҗум қилиш вәқәси йүз бәргәндин кейин, америка һөкүмити буниңға дәрһал инкас қайтуруп, хитайдин вәқәниң тәпсилатини ашкарилашни вә уйғур хәлқни үстидин йүргүзүлүватқан бесим сияситини аяқлаштурушни тәләп қилған иди.

Хитай һөкүмитиниң авази болған хитай күндилик гезити болса бүгүн буниңға җаваб характерида бир баш мақалә елан қилип, америка қатарлиқ ғәрб әллирини террорға қарши күрәштә тәңсиз муамилә қилиш билән әйиблиди. Әмма көзәткүчиләр, пикир әркинлики, намайиш қилиш әркинликидин сөз ечиш мумкин болмиған уйғур елидә йүз бәргән вәқәләрни һечқандақ бир демократийилик дөләтниң террорлуқ катогорийисигә киргүзмәйдиғанлиқини билдүрди.

Һөрмәтлик радио аңлиғучилар, хитай һөкүмити пичан лүкчүндики вәқә һәққидә өзиниң рәсмий хәвәр агентлиқлири арқилиқ тарқатқан хәвәрлиридә бу вәқәниң чәтәлгә бағланған террорчи унсурлар тәрипидин кәлтүрүп чиқирилғанлиқини күчәп тәшвиқ қилди. Хитайдики хәвәрләрдә һуҗумчилар бирдәк террорчи дәп тилға елинди. Әмма буниң әксичә, хәлқарадики нопузлуқ мәтбуат органлири лүкчүн вәқәсини хәвәр қилғанда алди билән вәқә тоғриисда һазир хитай һөкүмити тәминлигәндин башқа мустәқил учурниң йоқлуқини, учурниң қамал қилинғанлиқини тилға алди. Андин улар вәқәни баян қилғанда көпрәк вәқәниң килип чиқишиға сәвәб болған амиллар, уйғур елиниң омумий вәзийити үстидә алаһидә тохтилип, хитай һөкүмитиниң йеқиндин буян районда йүргүзүватқан сиясәтлириниң наразилиқларни, миллий сүркилишни улғайтивәткәнликини бирдәк тилға елип өтти.

Бу һәқтә тивиттир торида елан қилинған бир қисим инкаслар диққәт қилишқа әрзийдиған болуп, уларниң биридә, бир тивиттир қолланғучиси «хитай һөкүмити уйғур елидә вәқә йүз берип бир қанчә саәт өтә - өтмәйла вәқәниң террор вәқәси икәнликини, һуҗумчиларниң чәтәл билән алақиси барлиқини қандақ ениқлап болғанду? америка бостондики һуҗум қилиш вәқәсиниң җавабкарини 3 айғичә қандақ бир тәрәп қилишни биләлмәйватиду. Хитай америкиға тәҗрибисини өгитип қойса боптикән» дәп қизиқарлиқ бир инкас қайтурған.

Лүкчүндә вәқә йүз бәргәндин кейин, америка һөкүмити вәқәгә дәрһал инкас қайтурған болсиму, вәқәни хитай һөкүмити дегәндәк террор вәқәси дәп тилға алмиди. Әксичә хитай һөкүмитини вәқәниң җәрянлирини ашкарилашқа, қолға елинғанларни очуқ - ашкара вә адиллиқ билән сотлашқа чақирди. Америка дөләт ишлири министирлиқи шундақла хитай һөкүмитини уйғурлар үстидин йүргүзүватқан бесим вә чәклимә сиясәтлирини тохтитишқа чақирди. Хитайниң һөкүмәт даирилиридин техи америкиниң бу баянатиға рәсмий бир җаваб берилмигән болсиму, әмма бүгүн хитайниң һөкүмәт авази һесаблинидиған хитай күндилик гезити бир парчә баш мақалә елан қилип, америкини әйиблиди. Баш мақалидә мундақ дейилгән:

Хәлқарада қандақ һәрикәтниң террорлуқ болидиғанлиқи һәққидә елинған ортақ қарарлар болсиму, әмма бәзи дөләтләр йәнила вәқәләргә пәрқлиқ муамилә қилмақта. Бу хил пәрқлиқ авазларниң көпинчиси ғәрбтин, болупму америкидин кәлмәктә. Охшаш вәқә өз дөлитидә йүз бәрсә уларни террорчи дәп атайдиған америка хитайдики вәқәләргә кәлгәндә бөлгүнчи вә радикалларни «әркинлики вә мустәқиллиқ үчүн күрәш қиливатқан қәһриманлар» дәп атимақта.

Хитай күндилик гезити ғәрб әллириниң «мустәқиллиқ вә диний әркинлик» дегән баһанә билән уйғур террор гуруппилириға ярдәм қиливатқанлиқини илгири сүргән вә йәнә сөзигә «америка башчилиқидики ғәрб әллири террорға қарши күрәштә дәл мушундақ икки хил өлчәм ишләткәнлики үчүн, хәлқарада қозғатқан террорлуққа қарши күришидә нәтиҗигә еришәлмәйватиду, афғанистан вә ирақта техиму көп қайтурма һуҗумға учраватиду» дәп давам қилған.

Америка уйғур бирләшмиси рәиси алим сейитоф әпәнди хитай күндилик гезитиниң юқиридики сөзлиригә баһа берип, хитайға охшаш әркинликтин сөз ечиш мумкин болмайдиған бир дөләттә йүз бәргән вәқә билән башқа вәқәләрниң характериниң түптин пәрқлинидиғанлиқини оттуриға қойди.

Америка һөкүмити 23 - април күни сериқбуя вәқәсидики баянатидиму вәқәни террор вәқәси дәп атимиған вә хитайниң очуқ - ашкара наразилиқ билдүрүшигә қаримай, өз мәйданиниң өзгәрмәйдиғанлиқини қайта тәкитлигән иди. Һәр иккила вәқәдә хәлқара мәтбуатларниң инкаси охшашла хитай һөкүмитиниң районда йүргүзүватқан диний вә миллий бесимлири сәвәб болғанлиқини, хитай һөкүмитиниң һәрқандақ бир наразилиқ һәрикитини террор һәрикити дәп ативалидиғанлиқини әскәртти. Бүгүн вейбо торида пичан лүкчүн базирида олтурудиғанлиқини илгири сүргән бир хитай пуқрасиму инкас йезип, һөкүмәтниң вәқәни террор вәқәси дегәнликигә нарази болған. У лүкчүндә вәқә пәйда қилған кишиләрниң һәргизму террорчи әмәсликини, у кишиләрниң бәзилири билән өзиниң қошна олтурғанлиқини, уларниң йеқиндин буян һөкүмәт қиливатқан бесимларға чидимай нарази болуп чиққан адәттики пуқралар икәнликини билдүргән. Алим сейитоф әпәнди болса хитай һөкүмити мәйли қанчилик уйғурларни террорчи қилип көрсәтмәкчи болушидин қәтийнәзәр, ғәрб әллириниң диктатор бир әлдики сақчи вә һөкүмәт нишан қилинған һәрикәтләрни һәргизму террор билән бир катигоригийигә қоймайдиғанлиқини әскәртти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт