Рабийә қадир ханим хитай һөкүмитини д у қ билән сөһбәт өткүзүп, уйғур мәсилисини тинч һәл қилишқа чақирди

Мухбиримиз әркин
2014-12-30
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Йеңи йил паалийитидә, рабийә қадир ханим 11-айниң 29-күни җәнвәдики кишилик һоқуқ йиғинда йүз бәргән, уйғурлар билән хитайлар арисидики бир мәйдан күрәш җәрянини сөзләп бәрди. 2011-Йили 31-декабир, вашингтон.
Йеңи йил паалийитидә, рабийә қадир ханим 11-айниң 29-күни җәнвәдики кишилик һоқуқ йиғинда йүз бәргән, уйғурлар билән хитайлар арисидики бир мәйдан күрәш җәрянини сөзләп бәрди. 2011-Йили 31-декабир, вашингтон.
RFA

Уйғур рәһбири, д у қ рәиси рабийә қадир ханим 30-декабир радиомизда йеңи йиллиқ сөһбәт елан қилди. У, хитай һөкүмитини шәрқий түркистан мәсилисини сөһбәт арқилиқ тинч һәл қилишқа чақирип, өзиниң сөһбәт өткүзүшкә тәйяр икәнликини билдүрди. Рабийә қадир ханим, 2014‏-йилини хуласиләп, бу йил шәрқий түркистан хәлқигә җүмлидин уйғурларға хитай һөкүмити шәрқий түркистанни бесилған 65 йилдин буянқи әң тинчсиз, әң паҗиәлик бир йил болди, дәп көрсәтти.

Рабийә қадир: 2014‏-йили хитай һөкүмити бесивалғандин буян шәрқий түркистан хәлқигә әң тинчсиз, әң еғир паҗиә кәлгән бир йил болди. Болупму уйғур хәлқи интайин еғир қирғинчилиққа дуч кәлгән, нурғун бәдәл төлигән, нурғун қан төккән, нурғун уйғурларниң вәтинини ташлап, сәргәрдан болуп кечик нәрисидә балилар билән вәтәндин чиқип кетишкә мәҗбур болған қаттиқ паҗиә астидики бир йил болди. Тутқун қилиш, бастуруш 65 йилдин бери давам қилип кәлгән болсиму, бирақ бу қанунсиз коча-кочиларда уйғурларни етип өлтүрүш, ши җинпиң дөләт рәһбири болуп чиққандин кейин йолға қоюлди. Тик учар айропиланлар билән мәйли лүкчүндә, мәйли йәкәндә болсун, қолида қоралсиз авам хәлқ тик учар айропиланда бомбардиман қилиш, қирғин қилишқа дуч кәлди.

Уйғур хәлқиниң зор бәдәл төлишини кәлтүрүп чиқарди. Демәк, миңлиған қериндашлиримиз гунаһсиз түрмигә киргән болса, миңлиған қериндашлиримиз ғайиб болған болса, миңлиған қериндашлиримиз тик учар айропиланларда етип өлтүрүлди. Миңлиған -он миңлиған адәмләр вәтәнни ташлап сәргәрдан болуп қечип чиқип, чәтәл түрмилиридә өлүш әһваллири, 2-3 яшлиқ нарәсидә балиларниң өлүш әһваллири, аниларниң туғут үстәллиридә өлүш әһваллири йүз бәрди. Хәлқниң 2‏-дуня урушида бешиға кәлгән қабаһәтлик чүш һазир уйғурларниң бешидин өтүватиду. Уйғурлар 2014‏-йилни мана мушу азаб оқубәт билән аяғлаштурди.

Мухбир: 2014‏-йили ахирлишиш алдида туриду, силәрниң д у қ ниң 2015-йилидики асаслиқ нишани немә болиду?
Рабийә қадир: һазир хитай һөкүмитиниң сақал, яғлиқ, ашқун террорчи, ашқун радикал, дегән ибариләр билән қирғин қилишидин, бастурушидин пүтүн дуня әндишә қиливатиду. Хитайниң уйғур хәлқини буниңға мәҗбурлаватқанлиқини, мушуниңға иттириватқанлиқини мушуниңға сөрәп кириватқанлиқини пүтүн дуня билип турған һаләттә. Шуңа, бизниң һазир вәзипимиз бу еғир вәзийәтни яхши тәңшәп, хәлқимизгә вәзийәт қанчә еғир болғансери тәҗрибимизни вәзийәткә, маканға, шараитқа маслаштуруп, хәлқимизни сәврчанлиққа, тоғра йолға, езип кәтмәсликкә чақирип, хәлқимизни өч елиш идийәсидин чекиндүрүп, хәлқимизни тинчлиқ билән өзиниң мәсилисини хәлқара вәзийәткә маслаштуруп, хәлқараниң қоллиши арқилиқ мәсилимизни һәл қилидиған бирдин бир чиқиш йолимиз тинчлиқ йоли икәнликини, хитайниң бундақ иттиришигә алданмаслиқимиз керәкликини биз давамлиқ хәлқимизгә тәшвиқ қиливатимиз, йетәкләватимиз. Вәзийәтниң өзгиришигә қандақ тақабил туруш һәққидә тәдбирлиримизни елип чиқиватимиз.

Мухбир: хитай 2014‏-йили уйғурларниң һәрикитини ISIS йәни ирақ-шам ислам дөлитигә бағлиди. Бу вәзийәттики бу өзгириш вә бу мәсилиләр уйғурниң һәрикитигә қандақ тәсир көрсәтти?
Рабийә қадир: дуня вәзийитиму уйғурларниң мушундақ еғир бәдәл төләп кетишигә тәсир көрсәтти. Уйғур дәвагәрлириниң йүки еғирлашти. Давани елип бериш қийинлашти. Мәйли ISIS мәсилисидә болсун, мәйли ашқунлуқ десун, мәйли радикал десун, буни 14 йилдин бери хитай һөкүмити ядлап келиватиду. Дуняда өзини террорлуқ қурбани, дәп көрситиш арқилиқ уйғур хәлқини бастуруш, уйғур хәлқиниң миллий кимлики, әнәниси, тилини йоқитиш, динини йоқитиш, уйғур хәлқиниң өрп-адәт, етник әхлақини йоқитиш арқилиқ уйғур хәлқини вәйран қилиш сияситини мушуниң билән иҗра қилди. Әгәр сиз дуняда террорлуқ һәрикитиниң қурбани ким десиңиз, уйғурлар әнә шуниң қурбани. Бирақ хитай өзини шуниң қурбани, дәп көрситип туруп, уйғурларни йоқитиш сияситини мушу гәп билән дуняниң көзини юмдуруп, дуняни қаймуқтуруп, дуняға иқтисад ташлап, уйғур хәлқини бастуруватиду, зәрбә бериватиду.

Мухбир: 2014‏-йилдики әһвал бу болса, 2015‏-йили үчүн үмидварму сиз?
Рабийә қадир: биз үмидвар. Хитай һөкүмити давамлиқ бизни дүшмән, д у қ ниң террорлуқ билән алақиси бар, у тәшкилат билән алақиси бар, бу тәшкилат билән алақиси бар, дәп дуняға қарши пикирдикиләрниң һәммисини өлтүрүш, бастуруш, дүшмән қилиш, террорчи көрситиш сиясити билән хитай һөкүмитиниң өзиниңму әһвали қийинлишиватиду, хитайниң вәзийитиму җиддийлишиватиду, шәрқий түркистан вәзийитиму наһайити җиддий вә еғир әһвал астида. ялғуз бизниң уйғурлар еғир мәсилигә дуч келиватмайду, шәрқий түркистандики көчмән хитайларму, һәр милләт хәлқиму интайин еғир әһвалда. Чүнки, тинчлиқ болмиса у районға көчүп барған һәрқандақ адәм тинч яшиялмайду, еғир әһвалда яшайду. Шуниң үчүн биз хитай һөкүмитигә сәврчанлиқ билән д у қ давамлиқ сөһбәт қанилидин бирни ечип қойдуқ. Биз сөһбәт өткүзүшкә һәр вақит тәйяр. Хитай һөкүмитиниң биз билән сөһбәт үстилигә олтуруп, сөһбәт қанилини ечишини үмид қилимиз.

Мухбир: рабийә қадир ханим сөзиниң ахирида йәнә, хитай хәлқини уйғурларни чүшинишкә чақирди. У уйғурларниң өз һәқ-һоқуқини тәләп қилишқа һәқлиқ икәнликини әскәртип, хитай уйғурларни башқуруш арқилиқ дуняда һечқачан ишәнчлик, һөрмәткә сазавәр чоң дөләт болалмайду, деди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт