Атақлиқ нахшичи сәнубәр турсунниң 5 йил кесилгәнлики илгири сүрүмәктә

Мухбиримиз гүлчеһрә
2019-01-04
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур хәлқиниң қәлб төридин орун алған атақлиқ нахшичи сәнубәр турсун.
Уйғур хәлқиниң қәлб төридин орун алған атақлиқ нахшичи сәнубәр турсун.
Social Media

Уйғур хәлқиниң қәлб төридин орун алған көп қирлиқ сәнәткар, атақлиқ нахшичи сәнубәр турсунниң 2017-йилиниң ахирлири тутқун қилинип, 5 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинғанлиқи илгири сүрүлмәктә. Бу һәқтики учурлар иҗтимаий таратқуларда кәң тарқилип, уйғур җамаити вә шундақла хәлқарадики уйғур

Сәнубәр турсун уйғур хәлқ нахшилирини вә «он икки муқам» ларни вайиға йәткүзүп орундап, уйғур хәлқиниң қизғин алқишиға еришкән даңлиқ нахшичидур. У йәнә өзиниң сәрхил музика иҗадийәтлири, уйғур сәнити тәтқиқатлиридики издиниш нәтиҗилири биләнму етирап қилинған бир көп қирлиқ сәнәткар.

Әл сөйгән сәнәткар сәнубәр турсунниңму хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинип 5 йиллиқ кесилгәнлики һәққидики учурлар уйғурларниң яра болған йүрикини йәнә қанатти.
Өткән йилиниң ахирида өзиниң тивиттер вә фейсбук бетидә инкас йезип, сәнубәр турсунниң хитай тәрипидин тутқун қилинип 5 йил кесилгәнлики һәққидики учурлардин пәришан болғанлиқини ипадилигән лондон университетиниң оқутқучиси, уйғур музика тәтқиқатчиси, доктор рачел һаррис ханимниң ейтишичә, униң сәнубәр турсун билән болған достлуқиға бу йил 18 йил толған икән.

Рачел ханим сәнубәр турсун билән болған кәспй һәмкарлиқиниң тунҗи қетим 2001-йили сәнубәр турсун вә униң акиси мәрһум нурмуһәммәт турсунни америка симиссонийән музейи тәрипидин 2002-йили вашингитонда өткүзүлгән «хәлқара йипәк йоли сәнәт фестивали» ға тәклип қилиш билән башланғанлиқини, әмма әйни чағда хитай һөкүмити уларни америкиға келип консертқа қатнишиштин тосуп қалғанлиқини әсләп өтти.

Сәнубәр турсун рачел ханимниң вастиси билән әнгилийәдики агахан музика фондиниң тәклипини қобул қилип, әнгилийә, франсийә вә италийә қатарлиқ дөләтләрдә консирт қойған. Әмма 2016-йили 11-айда сәнубәр паспортиниң тартивелинғанлиқини билдүргәндин кейин рачел ханимниң униң билән болған алқиси пүтүнләй үзүлгән. 

Сәнубәр турсунниң һәр бир нахшисини охшашла сөйүп аңлайдиғанлиқини билдүргән рачел ханим сәнубәр турсундәк юқири сәвийилик йетүк бир сәнәткар, әл сөйгән нахшичи вә уйғур сәнитиниң ярқин бир симоволиниң тутқун қилинишини хитай һөкүмитиниң уйғур мәдәнийитини сүпүрүп ташлаштәк нийитидин башқа нәрсә әмәс дәп чүшүнидиғанлиқини ейтти.

У өткән йили дикабирда сәнубәр турсунниң тутқун қилинғанлиқини хитайдики бәзи кәспдашлиридин аңлап, бу қайғулуқ учурни дәлилләшкә урунған болсиму дәлиләлмигәнликини билдүрди. У йәнә сәнубәрниң бу йил ноябирда шиән университетида өткүзүлмәкчи болған нахша кечиликиниң бикар қилинишиниң өзидин сәнубәрниң бир пешкәлликкә учриғанлиқини пәрәз қилғанлиқини билдүрди. Рачел ханим йеқинда әнгилийә агахан музика фондидин сәнубәр турсун һәққидә хитайға наразилиқ баянати елан қилишни илтимас қиливатқан икән.

Биз сәнубәр турсунниң қачан, немә сәвәбтин тутулғанлиқи, қәйәрдилики һәқиқдә тәпсилий мәлумат елиш үчүн у илгири билим ашурған шаңхәй музика университети вә уйғур аптонум районлуқ муқам ансамбили қатарлиқ җайлар билән алқилишишқа тиришқан болсақму, лекин телифонимиз уланмиди.

Уйғур аптонум районлуқ мәдәнийәт назаритиниң тәшвиқат ишханисиға телефон уланған болсиму, әмма хитай хадим бу һәқтә өзиниң һечнимә билмәйдиғанлиқини ейтти. У бизниң кадирлар бөлүми билән алақилишишимизни ейтип, телефонни қоювәтти. 

Турсун чаң дәп даң чиқарған чалғучи сәнәткар аилисидә-1971 йили дуняға кәлгән сәнубәр турсун 5-6 яш чағлиридин башлап дадисидин дутар, саттарларни челишни өгәнгән. У сеһреи күчкә игә муңлуқ авази билән башланнғуч мәктәп чағлиридила мәктәп сәһнилиридә чақнашқа башлиған. Уйғур аптоном районлуқ сәнәт институтиға оқушқа кирип музика факултетиниң-3 йиллиқида оқуватқан чағлирида «сениңдин айрилсам қандақ қилармән» намлиқ муһәммәтҗан рашидинниң текистигә тунҗи аһаңини ишләп вә өзи орундап нахша иҗадийәт сепигә киргән. 

Сәнубәр турсун иҗрасида вә иҗадийәтлиридә «ана юрт», «юллуқум», «һәр кимниң гүли болсун» қатарлиқ 30 дин артуқ хас нахша музика пиластинкилири нәшир қилинип тарқитилған. Сәнубәр турсунниң йәнә йеқинқи йилларда 3 данә үн вә син пиластинкилири америка, италийә вә түркийидә нәшрдин чиқиши муһаҗирәттики уйғурларниң ғерип қәлбигә мәлһәм болған иди. 

«Қитәләр ара қанатланған күй-сәнубәр турсун» намлиқ мақалиниң аптори азиз әйса әлкун әпәнди сәнубәр турсунниң нахшилириға баһа берип мундақ дәйду: «сәнубәр турсунниң нахшилири йеник ретим, текистләрдики мәнилик җүмлиләр, тилиниң аддий болуши, миллй хаслиққа бай йеқимлиқ аһаңлар, булбул кәби ләрзан аваз вә муңлуқ күйләрниң бирлишиши билән иҗра қилинип, хәлқимизниң көңүл риштисни өзигә бағлайду. Бу муңлуқ күй вә нахшиларни орундашта уйғур сәнәт саһәсидә өзигә хас услуби билән вайиға йәткүзуп орунлап кәлгән, хәлқниң муңлирини өз нахшилирида йүксәк муҗәссәмләштүргән, уйғурниң сөйүмлүк сәнәткар қизи, атақлиқ нахшичи, музикант вә композитор сәнубәр турсун ханим шәрәп билән орун алиду!» 

Лондон уйғур ансамбилиниң қурғучилиридин уйғур зиялиси әзиз әйса лондон унверситити шәриқшунаслиқ вә африқа тәтқиқат иниститути бруней галлерий тиятерханисида 2014-йили 12-май кионсертиниң интайин мувәппәқийәтлик болғанлиқини әслиди.

Сәнубәр турсун-2016йилиға кәлгәндә америкиниң лос-анҗелис шәһиридә «сәнубәр турсун нахша кечилики» ни өткүзүшкә мувәппәқ болған иди. Әйни чағда лос-анҗилестики әң чоң мәдәнийәт вә сәнәт оюнлирини тәшкилләш мәркизиниң тәклипи билән шәһәр мәркизидики калифорнийә плаза дәп атилидиған мәдәнийәт мәйданида сәнубәрниң бу хас уйғур нахша кечилики интайин һаяҗанлиқ вә мувәппәқийәтлик өткүзүлгән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт